ହେ ପ୍ରଭୁ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ବଧ ସମୟରେ ଆପଣଙ୍କ ସହଯୋଦ୍ଧା କିଏ ଥିଲେ? ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅହଂକାରୀ ଦାନବ। ସେ ଯେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ତେଣୁ ସେ ଦୁଃଖ ଓ ମନୋଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ରାଜାମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖିଥିଲେ। ସେମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଯାଉଥିବା ପତଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପରି ନଶ୍ୱର ହୋଇଗଲେ; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ହେ ହରି, ଆପଣ ଏକା ଦାନବ ନାଶକ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହୁଅ। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ବଳଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ବଢ଼ିଗଲା। ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରୀରେ ଅଳଂକୃତ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଅଧୋକ୍ଷଜ ବିଷ୍ଣୁ ତାପରେ ସହସ୍ରାକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଦାନବ ରାଜାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ୱର; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଦାନବ ତାରା କେବଳ ସପ୍ତଦିନୀ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଜୟ; କିଏ ଜଣେ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବାକୁ ନିୟତ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ କୁମାରୀ ଦ୍ୱାରା। ଜମ୍ଭ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ମୃତ୍ୟୁ ଶିକ୍ଷାପ୍ତ। ତେଣୁ, ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ସହିତ, ଏହି ଜମ୍ଭଙ୍କୁ ବଧ କର; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଛାଡ଼ି କାହା ପାଇଁ ଅଜୟ ନୁହେଁ, ହେ ଦାନବ। ମୋର ସୁରକ୍ଷା ରେ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଏହି ସଂସାରର କଣ୍ଟକ ଜମ୍ଭକୁ ଉଖଡ଼ିଦେ।” ୱୈକୁଠଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସେନା ବ୍ୟବସ୍ଥାପନା ନିମିତ୍ତେ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକର ଶୌର୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟାର ସାର୍ଥକତା ସେଠାରେ ସଂଗ୍ରହିତ ହେଲା। ଏହାପରେ ହରି ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଣୀ କରି ସେନାର ସାମ୍ନାରେ ରଖିଲେ—ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଶରୀରେ ସର୍ପମାଳା ଧାରଣ କରି ଅଳଂକୃତ। ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଚନ୍ଦ୍ରଖଣ୍ଡ ଓ ମାନବଖପର ଶୋଭା, ତ୍ରିଶୂଳ ଅଗ୍ନିରେ ଲିପ୍ତ ଦେହ, ଭୟଙ୍କର ଅଳଂକାରରେ ହାତ ଗୁଡ଼ିକୁ ଘେରିଛି। ପିଙ୍ଗଳ, ଭୀମ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ବିଲୋହିତ, ଅଜେଶ, ଶାସନ, ଶାସ୍ତା, ଶମ୍ଭୁ, ଚଣ୍ଡ, ଧ୍ରୁବ ଏବଂ ଅଗ୍ରଣୀ କପାଳୀ—ଏହି ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ର, ଅସୀମ ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ସାହିତ, ଦେବସେନାର ସାମ୍ନାରେ ରହି ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହ ଦେଇଥିଲେ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ରବ କରୁଥିଲେ, ହିମାଳୟ ପରି ବିଶାଳ ଦେହ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ସମୟରେ ଚାରିଦନ୍ତି ଏୟରାବତ ହାତୀ ଉପରେ, ଚଳମାନ ଚାମର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘଣ୍ଟା ଶୋଭା ମଧ୍ୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଅଚଳ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଶତଯଜ୍ଞ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ଚାହିଲେ ଯେପରି ଦେହ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସେ ହିମଶୃଙ୍ଗ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲେ; ଏୟରାବତରୁ ମଦ ଧାରା ଝରୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବଳଶାଳୀ ବାୟୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଗ୍ନି, ଯାହାର ମୁଁହ ଅଗ୍ନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସେନାର ପଛ ରକ୍ଷା କଲେ; ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ମାରୁତ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଓ ମହାନାଗମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ସମାବେଶ ହେଲେ। ଅନେକ ଦଳ, ନିଜ ନିଜ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ଗାୟକମଣ୍ଡଳୀ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଦାନବ ବିନାଶରେ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସରେ ନିଜ ଗୌରବ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଲେ। ଅମର ସେନାମାନେ ରକ୍ଷିତ ଇନ୍ଦ୍ରର ସେନା, ପତାକା, ଶତଶ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଗର୍ଜନ, ଅନେକ ଉଚ୍ଚ ଧଳା ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ଦିତିପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକର କାରଣ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଦେବସେନା ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ହାତୀ ଆକୃତିର ଦାନବ ମହାମେଘମାଳା ପରି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଦେଲା। ଯୁଦ୍ଧାକ୍ଷ ଧାରଣ କରି, ରୋଷରେ ତାଙ୍କ ଓଠ ଉଠିଯାଇଥିଲା, ସେ ଦେବମାନେକୁ ଚକ୍ରବାତ ପରି ଚିଁହି ଦେଲେ, ଅନ୍ୟମାନେକୁ ହାତରେ ଧରି ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଦାନବ ରାଜା ତାଙ୍କ ଶୌର୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର, ତାଙ୍କ କୁଟାର ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ପ୍ରହାର କଲେ; ସେ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବାବେଳେ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନରମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ—ପାଶ, କୁଟାର, ଚକ୍ର, ଶୂଳ, ଗଦା। ତାଳ, ଶୂଳ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର, ଭୟଙ୍କର ମୁଶଳ—ଏସବୁ ଦାନବ ନେତା ମୁଁହରେ ଆହାର ପରି ଗିଲିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ, ରୋଷାନ୍ବିତ ସୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରହାର କରି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ହାତୀ ଦାନବ ଭୟାନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଯେଉଁଠି ଦାନବ ଦେବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ମହାନ୍ତ ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଉଠୁଥିଲା। ତାପରେ, ସେନା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଉଥିବା ଦେଖି, ରୁଦ୍ରମାନେ ଗର୍ବରେ ଫୁଲିଉଠି, ଆପସରେ କହିଲେ: “ହଁ, ହଁ! ଦାନବ ରାଜାକୁ ଧର! ଯାହାର ଆଶ୍ରୟ ନଶ୍ୱର, ସେଉଁଠି ନିଅ! ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳରେ ଟାଣ, ମୂଳସ୍ଥାନରେ ଭଙ୍ଗ କର!” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କପାଳୀ, କ୍ରୋଧରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ବାମ ହାତରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ ଧାରଣ କରି, ଶସ୍ତ୍ର ପରିଷ୍କାର କରିଲେ। କ୍ରୁଧିତ ଭୃକୁଟି ନେଇ, କପାଳୀ ଦାନବ ରାଜା ଉପରେ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ନିର୍ମଳ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଦାନବ ହାତୀଙ୍କ ପାଶ୍ୱ ଉପରେ ଘାତ କଲେ; ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଦଶ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନିର୍ମଳ ଲୋହ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ସେମାନେ ପର୍ବତପ୍ରମାଣ ଦାନବ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଛିଦ୍ର କଲେ; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ ଘାତରେ ରକ୍ତ ଝରୁଥିଲା। ଦାନବ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଶରତ୍କାଳୀନ ନିର୍ମଳ ହ୍ରଦ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ରକ୍ତ ଓ ନୀଳ କମଳ ଫୁଲିଥିଲା। ତାଙ୍କ ଧୂସର ଦେହ, ରୁଦ୍ରମାନେ ହଂସ ପରି ଚାରିପାଖରେ ଘେରିଥିଲେ; ଦୁଃଖିତ ଦାନବ, କାନ ଫ୍ଲାପ କମ୍ପିଥିବାବେଳେ, ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ହାତୀ ଦାନବ ତାଙ୍କ ଦଶଦନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନାଭିକୁ ଛିଦ୍ର କଲେ; ଦୁଇ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ନଅ ରୁଦ୍ର ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।