ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ, ପର୍ବତ ପରି ଭାରୀ ଦେହର ମହିଷାସୁର କେତେକ ତୀରର ଆଘାତରେ ଗଡ଼ି ପଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ନାହିଁ। ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, କେଶବ କହିଲେ, “ହେ ମହିଷାସୁର, ତୁମେ ମଦମାତ୍ତ; ଏଠାରେ ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ପଦ୍ମଯୋନି ଚାଲିଥିବା ଆଗରୁ ତୁମକୁ ଜଣାଇଦିଆଯାଇଛି ଯେ, ତୁମେ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହିଠାରୁ ଉଠ, ତୁମ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କର ଓ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ିଦେ।” ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହିଷାସୁର ଫେରିଯିବାକୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶୁମ୍ଭ ନାମକ ଦାନବ ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଓଠ କଟି, ଭୂଜା ମୁହଁ ଭୂକୁ ଟେଢ଼ା କଲେ। ସେ ନିଜ ହାତକୁ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଚାପି, ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଧରି, ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଇଲେ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ସର୍ପ ଭଳି ବିଷାକ୍ତ ଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରଭଳ ଯୋଦ୍ଧା ମଜବୁତ ହାତରେ ଧନୁଷ ଧରି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଅଗଣିତ ତୀର ମାଡ଼ିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ପରି ଦ୍ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଉନଥିଲେ। ଏପରି ତୀର ଆଘାତରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଉଠାଇ, ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ପର୍ବତ ସମାନ ଡାଳକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଶୁମ୍ଭ ମୃତ ମେଷ ଓ ତାଙ୍କ ଡାଳକୁ ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତାପରେ ହରି ଭୂମିରୁ ଦେହାନ୍ତ କାଳାଗ୍ନି ପରି ଦ୍ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ମାଡ଼ିଲେ। ତିନିଟି ତୀରରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ହସ୍ତକୁ, ଛଅଟି ତୀରରେ ମୁଣ୍ଡକୁ, ଦଶଟି ତୀରରେ ପତାକାକୁ ଭେଦିଲେ। ଧନୁଷ ତାଣି ତାଙ୍କ ଖୋଲା ଆଖି ଥିବା କାନକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଆଘାତରେ ଶୁମ୍ଭ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରିଲେ। ସେ ଅସ୍ଥିର ହେବା ସମୟରେ, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ ଓ ଧନୁଷ ଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ତୁମର ବଧ ଏକ କନ୍ୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼, ଶୁମ୍ଭ। କିଛି ଦିନ ପରେ ତୁମେ ମୋ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। କାହିଁକି ଅକାରଣରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଗ୍ରହ କରୁଛ?” ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ନିମି ନାମକ ଦାନବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଉଠାଇ, ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ। ଶୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମଣିମାଳା ବିଭୂଷିତ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଗରୁଡ଼ ଦୁଇଁଜଣ ଜ୍ୱାଳାମୟ ମେଘ ପରି ଭୂମିରେ ଲୁହିପଡ଼ିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦିତିପୁତ୍ର ଦାନବ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ସିଂହ ଭଳି ଦହାଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ ଧନୁଷ ଝଟକାଇ ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କଲେ, କେହି ତାଙ୍କ ଚୀର ନାଡ଼ିଲେ, କେହି ଶଂଖ, ତୁରୀ, ଓ ଭେରି ଦେଇ ଧ୍ୱନି କଲେ। ଏହା ପରେ, ଗରୁଡ଼ ହୁଁଶ ଫେରି, କେଶବ ସହ ସହସ୍ର ଗତିରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ି ଚଲିଗଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପତାକା ଓ ଧନୁଷ ହରାଇ, ପଳାଇଯିବା ଦେଖି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଷ୍ଣୁ ପରାଜିତ ହେଲେ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ଅସୁରମାନେ ଖୁସି ହେବାକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର କି କରିବେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ଶକ୍ତିଦାୟକ ଭାବରେ କହିଲେ, “ହେ ଦେବ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବ ଥିବା ଦାନବମାନେ ସହ କାହିଁକି ଖେଳୁଛ? ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯଦି କାହାର ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣିଯିବେ, ସେଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ଦୃଢ଼ ହେବା ଉଚିତ୍। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ, ତେବେ ନିମ୍ନ ଲୋକ ନିଜକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବିଥାଏ। ଏହିଠାରୁ, ବିବେକୀ ଲୋକ ଅନାଥ ଓ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ କଦାପି ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; କାରଣ, ଅଗ୍ରଭାଗର ଲାଭ ଦ୍ୱାରା ରଥୀମାନେ ବିଜୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ତୁମେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ବଧ ସମୟରେ କିଏ ତୁମ ସହିତ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଥିଲେ? ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅଭିମାନୀ ଦାନବ। ସେ ତୁମ ସହ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ସମୟରେ ବିପଦ ଓ ବିଭ୍ରାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ। ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ରାଜାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଯାଉଥିବା ପତଙ୍ଗ ପରି ନଶ୍ୱର ହୋଇଗଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ହେ ହରି, ତୁମେ ଏକାକି ଦାନବମାନଙ୍କ ବିନାଶକାରୀ। ଏହିପରି ଭାବେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଥିବା ଦେବମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ଅଧିକ ସମର୍ଥ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଅପରିମିତ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ଅଧୋକ୍ଷଜ ବିଷ୍ଣୁ ସାବଧାନ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦାନବ ରାଜାମାନେ କେବଳ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ; ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ନୁହଁ। ଦାନବ ତାରା କେବଳ ସାତି ଦିନର ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ବିଜୟୀ ହେବାଯୋଗ୍ୟ। କିଏ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ କନ୍ୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ; ଜଂଭ ନାମକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହିଠାରୁ, ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ଦୁଃଖର କାରଣ ଜଂଭକୁ ବଧ କର। ସେ କେବଳ ତୁମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କାହାରୁ ବି ଅଜୟ। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବି; ଏହି ଜଂଭ ଦାନବକୁ ଉପାଡ଼ି ଫେଙ୍ଗିଦିଅ।” ଏହିପରି ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ସାହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ଦେବମାନେଂକୁ ସେନା ବିନ୍ୟାସ ନିମିତ୍ତେ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକର ଶୌର୍ୟ ଓ ତପୋବଳ ଯେଉଁଠି ଥିଲା, ତାହାକୁ ଏକତ୍ରିତ କଲେ। ହରି ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଭାଗର ନେତୃତ୍ୱ ଦେଲେ; ସେମାନେ ନୀଳକଣ୍ଠ, ଦେହରେ ସର୍ପ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର ଖଣ୍ଡ ଓ ମଣିଷ ଖପର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ଶୋଭିତ, ତ୍ରିଶୂଳ ଅଗ୍ନିରେ ଦେହ ଲିପ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ। ରଙ୍ଗା ଓ ଉଚ୍ଚ ଜଟା, ସିଂହଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, କପାଳୀ ଆଦି ରୁଦ୍ରମାନେ ଦାନବମାନେଂକୁ ଭୟଭୀତ କରି ଦୂର କଲେ। ସେମାନେ କପାଳୀ, ପିଙ୍ଗଳ, ଭୀମ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ବିଲୋହିତ, ଅଜେଶ, ଶାସନ, ଶାସ୍ତା, ଶମ୍ଭୁ, ଚଣ୍ଡ, ଓ ଧ୍ରୁବ।