ହରିଙ୍କ ତୀରରେ ଦେହର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନରେ ବେଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦାନବନାୟକ ଅଟୁଟ ରହିଲେ । ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ ସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇ ସେ ତାଙ୍କର ଲୋହାର ଗଦା ଧରିଲେ । ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏହି ଘାଏଁ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ । ଏହା ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଚକଚକାଉଥିବା ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ମାଧବ ତାଙ୍କର ଗଦା ଧରି, ଭୟଙ୍କର ରୂଷ୍ୟାରେ ମଥନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରଥ ସହିତ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ବିଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ । ତାପରେ ଦାନବନାୟକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦାନବ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ସମୟରେ, ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଣ୍ଡ ମାଟିରେ ଡୁବୁଥିବା ହାତୀମାନେ ଭଳି ଆତ୍ମବଳ ହରାଇଲେ । ଏପରି ଭାବରେ ଗର୍ବିତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ । ତେବେ ଦୈତ୍ୟନାୟକ ମହିଷ, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅଭିମାନୀ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆଗେଇଲେ । ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ସେ ହରିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଏକ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାଏଁ କଲେ । ପରେ, ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଭଳି ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଗରୁଡ଼କୁ ଗିଲିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ । ଏପରି ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ବିଷ୍ଣୁ ମହିଷଙ୍କ ମୁହଁକୁ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୃକ୍ତ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରର ଝରିକା ଛାଡ଼ିଲେ । ଏହି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଘାୟଲ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ ସମାନ ବଡ଼ ମହିଷ ଗଡ଼ି ଗଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା ନାହିଁ । ମହିଷକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, କେଶବ କହିଲେ, "ହେ ମହିଷାସୁର, ତୁମେ ମଦମାତ୍ତ ଅଛ; ଏଠାରେ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ ।" ତୁମକୁ ପୂର୍ବରୁ ଲୋଟସ୍ଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ ହୋଇଛି ଯେ ତୁମେ ମହିଳାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ; ଏଠାରୁ ଉଠ, ଜୀବନ ରକ୍ଷା କର ଓ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଅ ।" ମହିଷାସୁର ପଛୁଆଁ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଶୁମ୍ଭ ନାମକ ଅସୁର, କ୍ରୋଧରେ ଠୋଠ ଦଂଶନ କରି, କୁପିତ ଭୃକୁଟିରେ ମୁହଁ ଭରି, ନିଜ ହାତକୁ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଚେପି, ଭୟାନକ ଧନୁଷ ଧରିଲେ, ତାହାକୁ ତଣି, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ସମ ତୀର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ । ସେଇ କୁଶଳ ଯୋଧା ଦୃଢ଼ ହାତେ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଅଗଣିତ ଅଗ୍ନିଶିଖା ସମ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି କେବେ ଅଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉନଥିଲେ । ଏହି ଘାଏଁ ସହି ବିଷ୍ଣୁ ମୃତ୍ୟୁ ସମ ଭୟାନକ ଗଦା ଉଠାଇ, ଶୁମ୍ଭଙ୍କର ପାହାଡ଼ ସମ ଢାଲକୁ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ । ମୃତ ମେଷ ଓ ଢାଲରୁ ଦୂରେ ଲାଫି, ଅସୁରନାୟକ ଭୂମିରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦାଉଡ଼ିଲେ; ତେବେ ହରି ଭୂମିରୁ ବିଧ୍ୱଂସ ଅଗ୍ନି ସମ ତୀରର ଝରିକା ଛାଡ଼ିଲେ । ତିନିଟି ତୀରରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ବାହୁକୁ ବେଧିଲେ, ଛଅଟି ତୀରରେ ମୁଣ୍ଡକୁ, ଦଶଟି ତୀରରେ ଧ୍ୱଜକୁ, ଏବଂ ତଣିଥିବା ଧନୁଷରେ ଶୁମ୍ଭଙ୍କର କାନକୁ ଘାଏଁ କଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼ ଖୋଲା ଥିଲା । ଏହି ଆଘାତରେ ଅସୁରନାୟକ ବିକଳ ହୋଇ, ରକ୍ତ ଝରିବା ଲାଗିଲା; ସେ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ତେବେ ଶଂଖ, ପଦ୍ମ ଓ ଧନୁଷଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ କନ୍ୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ହେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼, ଶୁମ୍ଭ । କିଛି ଦିନ ପରେ ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ମୂର୍ଖ । କାହିଁକି ବ୍ୟର୍ଥରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗ୍ରହ କରୁଛ ?" ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନିମି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦଳିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଉଠାଇ, ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ । ଶୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ବିଭାବରୀ ମଣିର ରାଶି ସଜିଥିବା ଗଦା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାଏଁ କଲେ । ଏହି ଦୁଇ ଅସୁରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଗରୁଡ଼ ଉଭୟ ଦହୁଁଥିବା ମେଘ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦିତିପୁତ୍ର ଁଘରେ ଦହାଡ଼ିଲେ, ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ; ଧନୁଷ ଆଘାତରେ ଭୂମି ଉପ୍ରେ ଉପ୍ରେ କମ୍ପିତ ହେଲା, କିଏ ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ହଲାଇଲେ, କିଏ ଶଂଖ, ଭେରି, ତୁରୀ ଫୁଙ୍ଗିଲେ । ଏବେ, ଗରୁଡ଼ ସ୍ଵସ୍ଥ ହୋଇ, କେଶବ ସହ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପଳାଇଗଲେ । ହରିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଧ୍ୱଜ ଓ ଧନୁଷ ହରାଇ ପଳାଇଯିବା ଦେଖି, ଶହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଷ୍ଣୁକୁ ପରାଜିତ ଭାବିଲେ । ଅସୁରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସେ କଣ କରିବେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ଦେବତାନାୟକ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ । ସେ ମୃଦୁ କଥାରେ ଉତ୍ସାହ ଓ ଶକ୍ତି ଦେଇ କହିଲେ, "ହେ ଦେବ, କାହିଁକି ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କ ଅସୁରମାନେ ସହ ଖେଳୁଛ ? ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଜାଣିଯାନ୍ତି, ସେ କେମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ ? ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ନିମ୍ନଜନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ, ଅଧମ ନିଜକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବିଥାଏ । ତେଣୁ, ନୀଚ ଓ ଅସହାୟଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ; ଆଗରେ ଥିବା ଲୋକ ଜୟ ପାଇଥାଏ ।" "ହେ ପ୍ରଭୁ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ବଧ ସମୟରେ ଆଗରେ କିଏ ଥିଲେ ? ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ସେଇ ଅଭିମାନୀ ଦାନବ । ସେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି ଅସହାୟ ହୋଇଥିଲେ; ପୂର୍ବ ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ଦାନବରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଶତୃ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଯିବା ପ୍ରଜାପତଙ୍କ ଭଳି ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ହେ ହରି, ତୁମେ ଏକାକି ଦାନବମାନେଙ୍କ ନାଶକ ।" "ଏଭଳି, ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ ଦେବମାନେଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ; ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ଆତ୍ମବଳରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ । ସମସ୍ତଙ୍କ ଶରଣ୍ୟ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଅପରିମିତ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ଅଧୋକ୍ଷଜ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦାନବରାଜାମାନେ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ବଧ୍ୟ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହଁ । ଦାନବ ତାରା ସପ୍ତ ଦିନ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଛାଡ଼ି ଅଜୟ । କିଏ ମହିଳା ହସ୍ତରେ ମୃତ୍ୟୁର ଯୋଗ୍ୟ, କିଏ ଅପରିପକ୍ୱ କନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ; ଜମ୍ଭ ନାମକ ଭୟାନକ ଦାନବ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଛି ।