ଦାନବମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ଗଦା, ପାଶ, ମୁଷଳ, ମୃତଦେହ, ଧାରାଳ ବାଣ, ଚକ୍ର ଓ ଶୂଳ ନେଇ ମହାବଳି ଯନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଯୋଗ୍ୟ ବୀର ଯନାର୍ଦ୍ଦନ, ଦାନବମାନେ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ନିର ଜିହ୍ବା ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଶତଶଃ ଭାଗ କରି ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତି ଶେଷ ହୋଇଗଲା, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅନେକ ସଂଖ୍ୟାରେ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ମୃତଦେହକୁ ଅସ୍ତ୍ରରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରି, ଯନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ବହୁ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଦମନ କରି ଦେଖାଦେଲେ ଓ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଗରୁଡ଼, ଏଠିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ କି ଥକିନାହାଁ? ଯଦି ଥକିନାହ, ତେବେ ମଥନଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ଯାଅ। ଯଦି ଥକିଯାଇଛ, ତେବେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଅପସାରଣ କର।” ଏହାପରେ ଗରୁଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ମଥନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଦେଖି, ମଥନ ସାମ୍ନା କଲେ। ମଥନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବିନ୍ଧିପାଳ ବାଣରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଛାତିକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁ ସେ ଘାତକୁ କିଛି ମନେ କଲେ ନାହିଁ। ବିଷ୍ଣୁ ପାଞ୍ଚଟି ଶିଳାମୁଣ୍ଡି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଏବଂ ପୁନି ଦଶଟି ବାଣ ମାରି ମଥନଙ୍କ ଛାତିକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ। ହରିଙ୍କ ବାଣରେ ମର୍ମସ୍ଥାନ ବିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦାନବପତି ମଥନ ଅଚଳ ରହିଲେ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ସେ ଅଟୁଟ ହୋଇ ଦାଡ଼ି ଉଠିଲେ ଓ ନିଜ ଲୋହା ଗଦା ଧରିଲେ। ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ତାହାର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଗଦାରେ ଘାତ କଲେ, ଯାହାରେ ବିଷ୍ଣୁ ସାନା ମାତ୍ର ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ତାପରେ ମାଧବ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ବିସ୍ତୃତ କରି, ନିଜ ଗଦା ଧରି, ଭୟଙ୍କର ରୂଷ୍ୟାରେ, ମଥନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରଥ ସହିତ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ଏହାରେ ଦାନବପତି ମଥନ ପର୍ବତ ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ପୃଥିବୀରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲାପରେ, ଦାଇତ୍ୟମାନେ ମନୋବଳ ହାରିଗଲେ, କିଛି ମାଟିରେ ଡୁବୁଥିବା ହାତୀମାନେ ପରି। ଏହିପରି ଅଭିମାନୀ ଦାନବମାନେ ପରାଜିତ ହେବା ସହିତ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦାଇତ୍ୟପତି ମହିଷ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ହରିଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଆଗେଇଲେ। ମହିଷ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳରେ ହରିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଏକ ଲଂଚୁରେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଛାତିକୁ ଘାତ କଲେ। ତାପରେ ସେ ପର୍ବତ ଗୁହା ପରି ମୁହଁ ବଡ଼ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଗିଳିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। କିନ୍ତୁ ଅଚ୍ୟୁତ ଦାନବର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରରେ ପୂରିଦେଲେ। ତାପରେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ବିଷ୍ଣୁ ମହିଷଙ୍କ ଉପରେ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ବନ୍ଦ କରି ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ପରି ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ। ସେ ଦିବ୍ୟ ବାଣରେ ଘାୟଲ ହୋଇ, ପର୍ବତ ପରି ମହିଷ ଦାନବ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା ନାହିଁ। ମହିଷ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, କେଶବ କହିଲେ— “ମହିଷାସୁର, ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଦୋନ୍ମତ; ଏଠି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ତୁମକୁ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି। ଉଠ, ଜୀବନ ରକ୍ଷା କର, ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼।" ମହିଷ ପଛେ ହଟିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ଅସୁର ଶୁମ୍ଭ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଓଠ ଦଂଶନ କରୁଥିଲେ, ଭୃକୁଟି ଅଙ୍କୁଶିତ ମୁହଁରେ, ନିଜ ହାତକୁ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଚାପି, ଭୟଙ୍କର ଧନୁ ଉଠାଇ, ତାହାକୁ ତଣି, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ବାଣ ତିଆରି କଲେ। ସେ କୁଶଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ଦୃଢ଼ ହସ୍ତେ, ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ପରି ଅନେକ ବାଣରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯାହା କେବେ ଅନ୍ୟଥା ହେଉନାହିଁ। ଅସୁର ରାଜାଙ୍କ ବାଣରେ ଘାୟଲ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଧରି, ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ପର୍ବତ ସମ ଢାଳିକୁ ଆଘାତ କଲେ। ମୃତ ଛାଗ ଓ ଢାଳିକୁ ଛାଡ଼ି, ଅସୁରପତି ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ଏବେ ହରି ଭୂମିରୁ ବିଧ୍ୱଂସକାଳୀ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ତିନି ବାଣରେ ତାଙ୍କ ହାତକୁ, ଛଅ ବାଣରେ ମୁଣ୍ଡକୁ, ଦଶ ବାଣରେ ପତାକାକୁ, ଓ ତଣା ବାଣରେ ତାଙ୍କ କାନକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଚକିତ ହେଲା। ଏହି ଘାତରେ ଅସୁରପତି ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ରକ୍ତ ଧାରା ବହିଲା; ସେ କିଛି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ତେବେ ଶଂଖ, ପଦ୍ମ ଓ ଧନୁର୍ଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— “ତୁମର ବଧ ଏକ କୁମାରୀ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ; ଶୁମ୍ଭ, ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼। କିଛି ଦିନ ପରେ ଏଠି ମୋ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ମୂର୍ଖ। କାହିଁକି ଅବ୍ୟର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗ୍ରହ କରୁଛ?" ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନିମି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତୀବ୍ର ମୁଷଳ ଉଠାଇ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଘାତ କଲେ। ଶୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ରତ୍ନମାଳା ଶୋଭିତ ମୁଷଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଘାତ କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଘାତରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଗରୁଡ଼ ଉଭୟ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମେଘ ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ ସିଂହ ଦ୍ୱନିରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ; ଧନୁ ତଣି ଭୂମିକୁ ଉଡ଼େଇଦେଲେ, କେହି ଜୂତା ହଲେ, କେହି ଶଂଖ, ଭେରି, ତୁରୀ ଫୁଙ୍କିଲେ। ତାପରେ ଗରୁଡ଼, ନିଜ ଚେତନା ଫେରାଇ, କେଶବ ସହିତ, ତ୍ୱରିତ ହେଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ି ଦୃତଗତିରେ ପଳାଇଗଲେ। ହରିଙ୍କୁ ପଳାଉଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଧ୍ୱଜ ଓ ଧନୁ ହାରାଇଯିବା ଦେଖି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପରାଜିତ ଭାବିଲେ। ଅସୁରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସେ କଣ କରିବେ ଜଣାନଥିଲେ; ତେବେ ବଜ୍ରଧର ଦେବତା ନିକଟକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୃଦୁ ଓ ଉତ୍ସାହଦାୟକ କଥା କହିଲେ— “ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହିତ ଏପରି ଖେଳ କାହିଁକି, ହେ ଦେବତା? ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଦୁଷ୍ଟମନେ ଜାଣିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ?