ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ଭୟାନକ ଦୃଶ୍ୟ ଗଢ଼ିଉଠିଲା । ଏଠି କୁଜମ୍ଭ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କରିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ସର୍ପ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ । ସେ ବାଣ ତାଣିବା, ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଓ ଛାଡ଼ିବାର ତାଲମେଳ ଦେଖିବାକୁ କେହି ସମର୍ଥ ହେଉନଥିଲେ । ତାଙ୍କର ମନ ଭଳି ଦ୍ରୁତ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କ ବାଣ ବୃଷ୍ଟିକୁ ଚିରିଦେଲେ, ଏବଂ ଏକ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଅମରମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପତାକାକୁ ଆଘାତ କରିଦେଲେ । ପୁନି, ଏକ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଭଳି ବିଶାଳ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସାରଥିଙ୍କୁ ରଥରୁ ପଡ଼ାଇଦେଲେ । କୁଜମ୍ଭଙ୍କ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଉଠିଲେ । ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ସେ ଦାନବ ରଥରୁ ଲାଫି ଉଠି, ଶରଦ ଆକାଶ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତଳୱାର ଏବଂ ଦଶଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡିଆ ଅଳଙ୍କୃତ ଢାଲ ନେଇ ରାକ୍ଷସ ନାୟକଙ୍କୁ ମୁହାଁ ଦେଲେ । ରାକ୍ଷସ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏହି ଆଘାତରେ ସେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲେ । କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ, ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଧୈର୍ୟ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଚୌକସ ହେଲେ । ସେ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ବାୟଁ ହାତରେ ନିରୃତିଙ୍କ ଚୁଲି ଧରି, ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଘୁଁଡ଼ି ତଳେ ଦବାଇ ଧରି ରଖିଲେ । ଏହି କ୍ରୋଧରେ, ସେ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ ଜଳଦେବତା ବରୁଣ ତ୍ୱରିତ ଏସି, ଦାନବପତିଙ୍କ ଦୁଇ ହାତକୁ ପାଶ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଦେଲେ । ଏଭଳି ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବା ଦାନବ ନିର୍ବଳ ହୋଇଗଲେ । ପାଶଧାରୀ ବରୁଣ ଦୟାନିଷ୍ଠୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଦାନବଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ, ତାହାରେ ଦାନବ ରକ୍ତ ଝାରିଦେଲେ । ଏହିଠି, ସେ ମେଘ ଭଳି ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ, ତାହାରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମାଳା ଚମକୁଥିଲା । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମହିଷାସୁର ଭୟଙ୍କର ଦାଢ଼ିଆ ମୁଁହ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, ନିରୃତି ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଗିଲି ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ଦାନବଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନୁଭବ କରି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦୁଇ ଦେବତା ରଥପଥ ଛାଡ଼ି ଦୁଇ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ । ଭୟରେ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଦୁଇଁଜଣେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ନିରୃତି ତୁରନ୍ତ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ । କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧିତ ମହିଷାସୁର ବରୁଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଆସିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଆଉଳି ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ପାହାଡ଼ର ତୁଷାର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା । ଏହିଠି ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ) ବରଫ ଭଳି ଶୀତଳ ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ ବଳବାନ୍ ବାୟୁ ଅସ୍ତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ଏହି ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତୀବ୍ର ଶୀତରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଶୌର୍ୟ ଧ୍ୱଂସ ହେଲା । ସେମାନେ ଚାଲିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଶସ୍ତ୍ର ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଚନ୍ଦ୍ର ନିକ୍ଷେପିତ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲେ । ଦାନବ ସେନାଙ୍କ ଦେହ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜଳିଉଠିଲା, କିନ୍ତୁ ମହିଷାସୁର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଶୀତରେ ଅଚଳ ହୋଇ ବସି ରହିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଁହ ଅବିଚଳିତ ରହିଲା । ସେମାନେ ହାତ ଉପରେ ଭରସା କରି, ମୁଁହ ନମାଇ ବସିଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତେ ଅସାହାୟ ହୋଇଗଲେ । ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରି, ଦୂରେ ଦୂରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, କେବଳ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ କ୍ରୋଧିତ କାଳନେମି ଦାନବମାନେଁକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି କହିଲେ, “ହେ ଶୂରବୀର ଶିଂହମୂକ୍ତ ଦାନବମାନେ, ତୁମେ ଏକା ଏକା ନିଜ ବାହୁବଳରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରିପାର; ଚଳ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଖାଇଦେଇପାର; ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏକ ଦାନବ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହଁନ୍ତି । ତୁମେ ତୁମର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସୋଲାଂଶ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାର; ତେବେ କାହିଁକି ପଛୁଆଉଛ? ଅମରମାନେ ଅପରାଜିତ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କର । ଏହି ଦାନବବୀରମାନେ ପାଇଁ ଏପରି କାମ ଉଚିତ ନୁହଁ; ଆମ ରାଜା ତାରକ, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟି ଧ୍ୱଂସ କରେ, ସେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଛନ୍ତି । ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିଦେଉଛ, ସେ କ୍ରୋଧରେ ତୁମର ପ୍ରାଣ ନେଇନେବେ; ଏହି ଶୀତରେ ତୁମେ ଶବ୍ଦ ଓ ଚେତନା ହରାଇଦେଇଛ ।” ଏହିପରେ ଦାନବମାନେ ମୌନ ହୋଇଗଲେ, ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ କପିଲା, ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନ୍ୟମନସ୍କ ହେଲେ । ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର କାଳନେମି ନିଜ ମାୟା ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି ଦେହକୁ ଅତି ବିଶାଳ କରିଦେଲେ । ସେ ଆକାଶ, ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟଦିଗକୁ ଭରିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହରେ ଦଶ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଚମକୁଥିଲା । ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା, ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତିନି ଲୋକ ଅଗ୍ନିରେ ଆବୃତ ହୋଇଗଲା । ଏହି ଅଗ୍ନି ପ୍ରଭାବରେ ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଶୀତଳତା ହରାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ଶୀତ ଦିନ ଦୂର ହୋଇଗଲା । ଏହି କାଳନେମିଙ୍କ ମାୟା ଦେଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏକଚକ୍ଷୁ ଜଗତ ଦୀପ, ତାଙ୍କର ରଥୀ ଅରୁଣଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, “ହେ ଅରୁଣ, ତୁରନ୍ତ ରଥ ଚଳାଅ, କାଳନେମିଙ୍କ ରଥ ଏଠାରେ ଅଛି; ଏଠି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେବ, ଶୂରବୀରମାନେ ପଡ଼ିଯିବେ ।” “ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଜିତାଯାଇଛନ୍ତି, ଯାହାପରେ ଆମେ ଭରସା କରୁଥିଲୁ ।” ଏହିପରି କହି, ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଭାଇ ରଥକୁ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ କଲେ । ଶୁଭ୍ର ଚାମର ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରଥରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ । ଦୁଇଟି ଦେବୀୟ ବିଷ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଣ ନେଇ, ସଂଚାର ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ । ଦ୍ୱିତୀୟ ବାଣକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଜାଳ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସଂଚାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମୟିକ ଭାବେ ଆକୃତି ବଦଳେଇଦେଲେ । ଏହାରେ ଦେବମାନେ ଦାନବ ଭଳି, ଦାନବମାନେ ଦେବ ଭଳି ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଦାନବମାନେ ଦେବମାନେକୁ ନିଜ ଭାବି, ଭୟଙ୍କର ତୀବ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ । କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇଥିବା କାଳନେମି, ଯେପରିକି ସମୟର ଅନ୍ତିମ ମୃତ୍ୟୁ, କେହିକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାରରେ, କେହିକୁ ବାଣବୃଷ୍ଟିରେ, କେହିକୁ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଓ କେହିକୁ କ୍ରୂର କୁଟାରରେ ବଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।