ଦେବ-ଦାନବ ସଂଘର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଦାନବ ସେନା ଅନେକ ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଦାସ-ଦାସୀମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣର ଧ୍ୱନିରେ ମୁଖରିତ ହେଉଥିଲା। ସେଠାରେ ମହାନ ରଥମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ। ସେହି ସେନାରେ ଶୂରବୀରମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାକ୍ରମ କଥା କହି କହି ମନ ରଖିଥିଲେ, ଏହିଭଳି ଦାନବମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସଦୃଶ ବଳର ଦୃଢ଼ ରୂପ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ମଦୋନ୍ମତ, କ୍ରୂର ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥମାନେ ଏହି ସେନାକୁ ଭରିଥିଲେ, ବହୁ ପତାକା ଧାରଣ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ବିଗ୍ରହ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦେବଦୂତ ବାୟୁ ଆକାଶରୁ ସେଇ ଦାନବ ସେନାକୁ ଦେଖି, ଏହି ଖବର ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ମହାପୁରୁଷ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ସଭାରେ ପହଞ୍ଚି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଘଟଣା ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଚକ୍ଷୁମୁଦ୍ରା କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ସମୟୋପଯୋଗୀ ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ କହିଲେ—"ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ସଂଘର୍ଷ ଆସିଛି; ଏଠାରେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ଯଥାଯଥ ପ୍ରୟୋଗ ଯୋଗ୍ୟ ନୀତି କହ।" ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବାଣୀର ଅଧିପତି, ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ଉତ୍ତମଚେତା ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, "ସମ୍ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇ, ପତାକା ଓ ସମସ୍ତ ବିଭାଗ ସହିତ ଚାରିପ୍ରକାର ନୀତି ଏହିଁ ଜୟ ଚାହୁଁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସନାତନ ମାର୍ଗ। ସମ୍ମିଳନ, ଭେଦ, ଦାନ ଓ ଦଣ୍ଡ—ଏହି ଚାରିଟି ନୀତିର ଅଙ୍ଗ, ସ୍ଥାନ, ସମୟ, ଶତ୍ରୁ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଲୋଭୀ, କ୍ରୂର ଓ ସମର୍ଥନ ପାଇଥିବା ଲୋକ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ଶାନ୍ତି ହୁଏନି; ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ନିଜର ସନ୍ଦେହ ହରାଇଦେଲେ ସେମାନେ ଅବଶ୍ୟ ଅବଶ୍ୟ ଅବଧ୍ୟ ହୁଏ। ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମିଳନ କ୍ଷମ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେମାନେ ସମର୍ଥନ ଲାଗିଛନ୍ତି; ଜନ୍ମ କିମ୍ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଭେଦ କରିହେବ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସ୍ପରିଟି ପାଇଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ ଲାଭ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ରହିଗଲା—ଦଣ୍ଡ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ; ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ૃଥା। କ୍ରୂର ଲୋକମାନେ ସଦା ବଡ଼ମନ୍ତି ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମିଳନକୁ ଦୃଢ଼ତା, ନିଷ୍କଳଙ୍କତା ବା ଅତିକ୍ରମ ଦୟା ବୋଲି ଭାବନ୍ତି। ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସଦା ଭାବନ୍ତି ଯେ ସମ୍ମିଳନ ଭୟରୁ ହେଉଛି; ତେଣୁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତିରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ। ଆକ୍ରମଣ ହେଲେ କର୍ମ କରିବା ଧର୍ମିକମାନଙ୍କ ବଡ଼ ବ୍ରତ; ଦୁଷ୍ଟମାନେ କେବେ ଧର୍ମିକ ହେବା ନାହିଁ। ଏକ ଭଲ ଲୋକ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ନିଜ ସ୍ଵଭାବ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହିଁପାରନ୍ତି; ମୋ ମନ ଏହିପରି ବୁଝୁଛି—ଏହିବେ ନିଜେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅ।" ଏପରି କହିବା ପରେ, ସହସ୍ରନୟନ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, "ଯଥାସ୍ତୁ", ଏବଂ ବିଚାର କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସଭାରେ କହିଲେ, "ହେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ, ମୋ ଉପଦେଶ ଧ୍ୟାନ ଦେଖ; ତୁମେ ଯଜ୍ଞ ଭୋଗ କରୁଥିବା, ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଅତିଶୟ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଵଭାବର। ନିଜ ମହିମାରେ ସ୍ଥିତ ଥିବା, ତୁମେ ସଂସାରର ରକ୍ଷକ; ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦାନବମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ବିପକ୍ଷ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମ୍ମିଳନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାୟ କାମ କରେନାହିଁ; ଦଣ୍ଡ ମାତ୍ର ଲାଗୁ କର; ସେନା ତିଆରି କର। ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ପୂଜିତ ହେଉ, ଶସ୍ତ୍ରଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କର, ଦେବମାନେ ମୋ ପାଇଁ ରଥ ଓ ଯାନ ତିଆରି କରନ୍ତୁ। ଯମଙ୍କୁ ସେନାପତି କର, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଶୀଘ୍ର କର।" ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକ ଦଶ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘଣ୍ଟି ଲଗାଇଥିବା, ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁଣର ରଥ ଆଣିଦେଲେ। ମାତଳି ଦେବରାଜଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ରଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ; ଯମ ନିଜ ମହିଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି ସେନା ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଦଢ଼ିଲେ। ସେ ଚାରିପାଖରେ ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଯେଉଁପରି କାଳାନ୍ତର ଅଗ୍ନି, ସେ ଆକାଶକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ଅଗ୍ନି ଦେବ ମେଷ ଉପରେ ବସି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ; ବାୟୁ ହାତରେ ଅଙ୍କୁଶ ନେଇ ତାଙ୍କର ଅପାର ତ୍ୱରା ଦେଖାଉଥିଲେ। ନିଳଦେବ ନିଜେ ମହାନାଗ ଉପରେ ବସିଥିଲେ; ରାକ୍ଷସନାୟକ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ମାନବରଥ ଚଳାଇଥିଲେ। ଭୟଙ୍କର ଦେବତା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଡ଼ଗ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ ରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ; କୁବେର ଦେବ ସିଂହ ଭଳି ଦହାଡ଼ି ମୁଷଳ ଧରିଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ଚାରି ଭାଗ ସେନା ସହ ରାଜାମାନେ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେଇଥିଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ରଥ, କବଚ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ନାନା ଭାବେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ମୁକୁଟ ସ୍ୱର୍ଗର ଶିଖର ଉପରେ ଚମକୁଥିଲା, ବେରିଲ ଓ ମକର ଚିହ୍ନ ପତାକା ଧାରିଥିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ପିତାମ୍ବର, ରକ୍ତ ରଙ୍ଗ ଚୁଲି, ଗୃଧ୍ର ପତାକା ଧାରଣ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖାଉଥିଲେ। ମୁଷଳ, ଖଡ଼ଗ ଓ ଗଦା ହାତରେ ଧରି, ରଥମାନେ ପାଗୁଡ଼ି ପିନ୍ଧି, ମହାନାଗମାନେ ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଲ୍କା ଓ ଅପୃଷ୍ୟା ଛାଡ଼ୁଥିଲେ। ଯକ୍ଷମାନେ କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ବାଣ ଧରି, ତୀବ୍ର ତାପ ଓ ତାମ୍ର ଉଲ୍ଲୁ ପତାକା ସହ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣି ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ରାତିର ଭ୍ରମଣକାରୀ ସେନା ବାଘଚର୍ମ ପିତାମ୍ବର, ଅଧିକାଂଶ ଗୃଧ୍ରପତାକା, ହାଡ଼ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ମୁଷଳ ଧାରଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀର ଚିତ୍କାରରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ; କିନ୍ନରମାନେ ଧଳାବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଧଳା ପତାକା ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, କ୍ରୂର ଶୁଳ ଧରି, ମୁକ୍ତାମାଳା ଏବଂ ଚାନ୍ଦିର ହଂସ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ନୀଳଦେବଙ୍କ ପତାକା ଭୟଙ୍କର ଧୂମ୍ର ଅଗ୍ନି, କୁବେରଙ୍କ ପାଇଁ ପଦ୍ମମଣି ଓ ମହାମଣିର ଶାଖା। ଏକ ଉତ୍ତୋଳିତ ପତାକା ଆକାଶକୁ ଚଢ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପରି ଚମକୁଥିଲା; ଯମଙ୍କ ପାଇଁ କଠ ଓ ଲୋହାରେ ବନାଇଥିବା ବଡ଼ ବଘା ପତାକା।