ତାରକାସୁର ତିନି ଜଗତର ଶ୍ରୀ ଅପହରଣ କରିବା ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମରମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଗି ତାଙ୍କର ଅଷ୍ଟଚକ୍ର ବିଜୟରଥ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ । ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ମୋର ଅଜୟ ଦାନବ ସେନା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ପତାକା ଏବଂ ମୁକୁରା ମଣିମାଳାରେ ଢାକା ଛତା ସହିତ ସମ୍ମିଳିତ କର।” ତାରକାର କଥା ଶୁଣି ଦାନବ ସେନାପତି ଗ୍ରସନ ନିଜ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଏକତ୍ରିତ କଲେ । ଗଭୀର ଢୋଳ ବାଜି ଦେଇ ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକିଲେ; ଏହି ଅଷ୍ଟଚକ୍ର ବିଶାଳ ରଥ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏଣ୍ଟା ହେଉଥିଲା । ଏହି ରଥ ଧଳା ପୋଶାକରେ ଶୋଭିତ, ଚାରି ଯୋଜନ ବ୍ୟାପି, ବିଭିନ୍ନ ଆନନ୍ଦ ମନ୍ଦିର ଓ ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତର ମାଧୁରୀରେ ମନୋହର ହେଉଥିଲା । ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରଥ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଦଶ କୋଟି ଦୈତ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ସୌର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିପୁର୍ଣ୍ଣ, ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ ଜମ୍ଭ, ତା’ପରେ କୁଜମ୍ଭ, ତା’ପରେ ମହିଷ, କୁଞ୍ଜର, ମେଘ, କାଳନେମି ଓ ନିମି । ମଥନ, ଜମ୍ଭକ ଓ ଶୁମ୍ଭ—ଏହି ଦଶ ଦୈତ୍ୟ ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ; ଏହାଛଡ଼ା ଶତଶଃ ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରିପାରିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ଏହି ଦୈତ୍ୟମାନେ ପାହାଡ଼ ପରି ବିଶାଳ ଦେହ ଓ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ । ତାରକଙ୍କ ପତାକା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ଗ୍ରସନ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ସେନାପତି ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ମକର ଥିଲା । ଜମ୍ଭଙ୍କ ପତାକା ଲୋହାର ଦୈତ୍ୟମୁଖ ଥିଲା; କୁଜମ୍ଭଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଥିଲା ଲମ୍ବା ପୁଛ ଥିବା ଗଧା । ମହିଷଙ୍କ ପତାକାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶିଆଳ ଥିଲା; ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ପତାକା ଉଚ୍ଚରେ ଏକ କଳା ଲୋହାର ଗିଧ ଥିଲା । ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପତାକା ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲା; ଏଠାରେ ଶତ ଟିଏ ଦ୍ରୁତ ବାଘ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ଗ୍ରସନଙ୍କ ରଥ ଶତ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଏଣ୍ଟା ହୋଇଥିଲା, ସେମାନେ ଝଙ୍କାର ଘଣ୍ଟି ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଜମ୍ଭଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରଥ ମଧ୍ୟ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଏଣ୍ଟା ହୋଇଥିଲା । କୁଜମ୍ଭଙ୍କ ରଥ ଦୈତ୍ୟମୁଖ ଗଧା ଦ୍ୱାରା ଏଣ୍ଟା ଥିଲା; ମହିଷଙ୍କ ରଥ ଉଁଟ ଦ୍ୱାରା, କୁଞ୍ଜରଙ୍କ ରଥ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏଣ୍ଟା ହୋଇଥିଲା । ମେଷଙ୍କ ରଥ ଭୟଙ୍କର ଚିତାଳ ଦ୍ୱାରା, କାଳନେମିଙ୍କ ରଥ ପାହାଡ଼ ପରି ହାତୀ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ନିମି ମଦମସ୍ତ ବଡ଼ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ । ଏହି ହାତୀମାନେ ଚାରି ଦନ୍ତ ଧାରିଥିଲେ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଶିକ୍ଷିତ ଥିଲେ, ତେଜପୂର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ; କଳା ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘୋଡ଼ା ଶତହସ୍ତ ବ୍ୟାପି । ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଧଳା ଚାମରାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା; ସେମାନେ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି ଚମକୁଥିଲେ । ମଥନ ଦୈତ୍ୟ ପ୍ରଭୁ, ପାଶ ଧାରଣ କରି ତେଜମୟ ହେଉଥିଲେ; ଜମ୍ଭକ ଝଙ୍କାର ଘଣ୍ଟି ଲଗା ଉଁଟ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ । ଶୁମ୍ଭ ଦାନବ ବଡ଼ କଳା ମେଷ ଉପରେ ବସିଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ତୀ ଦାନବମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ୱାର ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ । ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ, କଣ୍ଠା ଓ ପଗଡ଼ୀ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ଓ ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଶ୍ରୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ପରିଚାରକମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣର ଧ୍ୱନି ରେ ମହାନ ରଥମାନେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ । ସେନାରେ ବିର ଦୈତ୍ୟମାନେ ନିଜ ଶୌର୍ଯ୍ୟ କଥା କହୁଥିଲେ; ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଦୈତ୍ୟ ସେନା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା । ମଦମସ୍ତ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବହୁ ପତାକା ଧାରଣ କରି ସେ ସେନା ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲା । ଏହି ସମୟରେ ବାୟୁଦେବ, ଦିବ୍ୟ ଦୂତ, ଆକାଶରୁ ଏହି ଦାନବ ସେନାକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବାକୁ ଗଲେ । ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ସଭାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ବିବରଣ କଲେ । ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୀତି କ’ଣ ହେବ ତାହା ପଚାରିଲେ । “ବୃହସ୍ପତି, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ସଂଘର୍ଷ ଆସିଛି; ଏଠାରେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ଯଥାଯଥ ଉପାୟ ଧରି ମତ ଦିଅ।” ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ବାଣୀର ଅଧିପତି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: “ସମ୍ମିଳନ, ବିଭେଦ, ଦାନ ଓ ଦଣ୍ଡ—ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ନୀତି ସଦା ବିଜୟ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଉପାୟ, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ । ସମ୍ମିଳନ, ବିଭେଦ, ଦାନ ଓ ଦଣ୍ଡ—ଏହି ଚାରିଟି ଉପାୟ ଏକ୍କ୍ରମରେ ସ୍ଥାନ, କାଳ, ଶତ୍ରୁ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ । ଲୋଭୀ, କ୍ରୁର ଜଣେ ଯଦି ସହାୟ ମିଳିଯାଇଛି, ତେବେ ସେକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ଯାଏ ନୁହେଁ; ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅବଶ୍ୟ ଅବଶ୍ୟ ବଶ ହେବେ ନାହିଁ । ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମିଳନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେମାନେ ସହାୟ ମିଳିଛନ୍ତି; ଜନ୍ମ କିମ୍ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବିଭକ୍ତ କରିହେବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଲାଭୀ ଲୋକଙ୍କୁ କାମ ନାହିଁ । ଏଠାରେ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ଅଛି—ଦଣ୍ଡ—ଯଦି ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳହୀନ । କ୍ରୁର ଲୋକ ସଦା ଭାବନ୍ତି ଯେ, ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ସମ୍ମିଳନ କଲେ ସେ ଦୁର୍ବଳତା, ସାଧୁସ୍ଥିତି, ଉତ୍ତମ ମନ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଅତି କ୍ଷମାଶୀଳତା । ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଭାବନ୍ତି ଯେ, ସମ୍ମିଳନ ଭୟରୁ ହୁଏ; ତେଣୁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ବଶ କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଉତ୍ତମ । ଆକ୍ରମଣ ହେଲେ, କର୍ମ କରିବା ଧର୍ମିକଙ୍କର ବଡ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା; ଦୁଷ୍ଟ କେବେ ଧର୍ମିକ ହେବେ ନାହିଁ । ଏମିତି ଭଲ ଲୋକ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ଏହିପରି ମୋର ମନେ ହେଉଛି—ଏଠି ଆପଣ ନିଜେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତୁ ।