ଅନେକ ଜନ୍ମ ଅବଧିରେ ମାନବ ତାଙ୍କର ମା, ଭାଇ, ବାପା, ଭଉଣୀ, ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ସ୍ବଜନଙ୍କୁ ହଜାର ହଜାର ଥର ଦେଖିଛନ୍ତି ଏବଂ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଅନେକ ଜନ୍ମର ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମନସା-ଜନିତ କନ୍ୟା ଥିଲେ ବିରଜା, ଯିଏ ନହୁଷଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ଯୟାତିଙ୍କ ମା ହେଲେ। ପରେ ଏକାଷ୍ଟକା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ତିନି ଶ୍ରେଣୀ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲା, ଏବେ ଚତୁର୍ଥ ଶ୍ରେଣୀ ବିଷୟରେ କଥା କହିବି। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ମାନସ ନାମକ ଲୋକ ଅଛି, ସେଠାରେ ଏକ ମନସା-ଜନିତ କନ୍ୟା ନର୍ମଦା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ସୋମପା ନାମକ ନିତ୍ୟ ପିତୃଗଣ ବସିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ବି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ସେମାନେ ସ୍ୱଧାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ମନରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ କରି ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର କନ୍ୟା ହେଲେ ନର୍ମଦା, ଜଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପବିତ୍ର ନଦୀ, ଯିଏ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବହି ଚାଲି ଜୀବଗୁଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଏହି ସୋମପା ପିତୃଗଣଠାରୁ ସମସ୍ତ ମନୁ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସୃଷ୍ଟି ଚକ୍ରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଛନ୍ତି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଲୋକେ ସଦା ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ଯଦିଓ କେବେ କେବେ ଧର୍ମ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥାଏ। ସେମାନଠାରୁ ଏହି କ୍ରମବଦ୍ଧ କୃପା ଓ ଯୋଗ ଫେରି ମିଳିଥାଏ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପ୍ରଥା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ରୂପା ଥାଲି କିମ୍ବା ରୂପା ଅଳଙ୍କୃତ ପାତ୍ରରେ ସ୍ୱଧା ଦେଇ ପିତୃମାନେ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅପ୍ୟାୟନ ନାମକ କ୍ରିୟା ଅଗ୍ନିଷୋମୀୟ ମନ୍ତ୍ରରେ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ଅଗ୍ନି ନାହିଁ, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରାଣ ବା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଏହା କରିପାରିବେ। ଅଜାକର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ ଗଛ ତଳେ, ଗୋଶାଳାରେ, ବା ଜଳନିକଟେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ହାତରେ ଜଳ ଦେଇବା, ତିଳ, ଦର୍ଭା, ପାଠୀନ ମାଛ, ଗୋଧୁଧ, ମଧୁର ରସ—ଏସବୁ ଉଚିତ ଏବଂ ପବିତ୍ର। ତଳମାସ, ମାଂସ, ମଧୁ, କୁଶ, କଳା ଧାନ, ଚାଉଳ, ଯବ, ଗହୁଁ, ମୁଗ, ଆଖୁ, ଧଳା ଫୁଲ, ଘିଅ—ଏସବୁ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏବେ ଯେଉଁ ବସ୍ତୁ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅପ୍ରିୟ ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜ୍ୟ, ସେଠାରେ ମସୁର ଡାଲ, ଶଣ, ନିଷ୍ପାବ, ରାଜମା, କୁସୁମ୍ଭ, ପଦ୍ମ, ବିଳ୍ୱ, ଅର୍କ, ଧତୁରା, ପାରିଭଦ୍ର, ଅଟରୂଷକ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ସହିତ ଛାଗ ଦୁଧ, କୋଦୋ, ଉଦାର, ଚଣା, କପିଥ୍ଥ, ମଧୁକ, ଅତସୀ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ବସ୍ତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଭକ୍ତିସହିତ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ଦେଇଥିବା ମାନ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସନ୍ତାନ ଦେଇଥାନ୍ତି; ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା କାର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପିତୃମାନେ ପ୍ରଥମ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣତାର ଉତ୍ସ ଭାବେ ସ୍ମୃତ, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ଶସ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ମିତ୍ରତାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ସେମାନେ ଶାନ୍ତ, ପବିତ୍ରତାରେ ନିଷ୍ଠ, ସଦା ମୃଦୁ ଭାଷୀ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ରିତ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ—ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତା। ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜିତ। ଏହିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପବିତ୍ରତା, ଜୀବନଦାୟି ଓ ସଦା ପ୍ରଶଂସିତ ପିତୃବଂଶର ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହିଲି। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ମନୁ ଭଗବାନ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ପିତୃମାନେ ପାଇଁ କେଉଁ ସମୟରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ? କେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ, କେଉଁମାନେ ନୁହେଁ? ଦିନର କେଉଁ ସମୟରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ? ମଧୁସୂଦନ, କେବେ କିପରି ଏହି ନିବେଦିତ ଭୋଗ ପିତୃମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚେ? କିପରି ଏହା କରିବେ ଏବଂ କିପରି ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି? ପ୍ରତିଦିନ ଖାଦ୍ୟ, ଜଳ, ଦୁଧ, କନ୍ଦମୂଳ ବା ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ତିନି ପ୍ରକାର—ନିୟତ, କାମ୍ୟ ଓ ଏଚ୍ଛିତ। ଏଠାରେ ନିୟତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଷୟରେ କଥା କହିବି—ଏଠାରେ ଜଳ ଓ ଆତିଥ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଏହାକୁ ପାର୍ବଣ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ପର୍ବଦିନରେ ହୁଏ। ପାର୍ବଣ ତିନି ପ୍ରକାର; ଏହି ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ପାର୍ବଣରେ କେଉଁ ଲୋକମାନେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତାହା ଶୁଣ: ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ଉପାସକ, ସମାପ୍ତ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିବା, ତିନି ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ, ଷଡଂଗ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ବେଦବେତ୍ତା, ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଶ୍ରୌତ ନିପୁଣ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ, ବେଦ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, କୁଳ ଜ୍ଞାନୀ, ଉଚ୍ଚ କୁଳର। ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ପାଠ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠ, ଶିବ ଭକ୍ତ, ପିତୃଭକ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପାସକ, ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ଯୋଗରେ ଶାନ୍ତ, ନିୟମିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ଏହାସହିତ ନାତି, ବନ୍ଧୁ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଭୋଜନ କରାଯିବ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ମାମା, ବନ୍ଧୁ, ରିତ୍ୱିଜ୍, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ସୋମପା, ଶାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରୀ, ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପରୀକ୍ଷକ, ସାମବେଦ ଗାୟକ, ସାମବେଦ ଶୁଦ୍ଧକର୍ତ୍ତା, ନିୟମିତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବେଦବେତ୍ତା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ—ଏମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଏମାନେ ସହ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଭୋଜନ କରାଯିବ; ଏବେ କେଉଁମାନେ ବର୍ଜ୍ୟ, ତାହା ଶୁଣ। ପତିତ, ଅଭିଯୁକ୍ତ, ନପୁଂସକ, ନିନ୍ଦକ, ଅଙ୍ଗବିକଳ, ରୋଗୀ, ଖରାପ ନଖ ଓ ଦାନ୍ତ ଥିବା, ଶୁଅ, ଗଧା, ଘୋଡ଼ା ପାଳକ; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା, ଅସାବଧାନ, ମତାଳ, ଦୁଷ୍ଟ, ବିଲାଇ ଓ ବକ ଚଳନା ଥିବା, ପଖଣ୍ଡୀ, ଦେବଳକ ଓ ଏହା ପରି; କୃତଘ୍ନ, ନାସ୍ତିକ, ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଦେଶବାସୀ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ବର୍ବର, ଦ୍ରାବିଡ, କୋଙ୍କଣ ଏମାନେ ବର୍ଜ୍ୟ।