ଏହି କଥାର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଛି। ସପ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ହେଲେ—ବସିଷ୍ଠ, ବିଶ୍ଵାମିତ୍ର (ଗାଧିଙ୍କ ପୁତ୍ର), ଦେଵରାତ, ବଳ, ମଧୁଛ୍ଛନ୍ଦ, ଅଘମର୍ଷଣ, ଅଷ୍ଟକ, ଲୋହିତ, ଭ୍ରତକିଳ, ଓ ମମ୍ବୁଧି। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଦେବଶ୍ରବା, ପୁରାଣ, ଧନଞ୍ଜୟ, ଶିଶିର, ଓ ଶଳଙ୍କାୟନ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟତମ। ଏହି ତେରଟି ବ୍ୟକ୍ତି କୌଶିକ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠ ଭାବେ ପରିଚିତ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଦୃଢଧ୍ୟୁମ୍ନ, ଓ ଇନ୍ଦ୍ରବାହୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠ। ଏହି ତିନି ଜଣଙ୍କ ସହିତ ମନୁ ବୈବସ୍ୱତ ଓ ଇଳାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁରୁରବା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ୍ୟ। ଏହିମାନେ ଛତ୍ରିୟ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ପରିଚିତ—ଭଳନ୍ଦକ, ବସଶ୍ୱ, ଓ ସଂକିଳ। ଏହି ତିନି ଜଣ ଭୈଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରକର୍ତ୍ତା। ଏପରି, ମୋଟ ନବ୍ବେଇଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ମନ୍ତ୍ରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ। ଏହିପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ—ଋଷିକାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ କିଏ, ସେଥିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ କିଏ, ତାହା ଶୁଣ। ଏହିମାନେ ଋଷିକାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଭାବେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଆଳୋଚନା ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟକର କଥା ଆସିଲା—ତାରକାସୁର ବଧ ଏବଂ ଷଡ଼ାନନଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା। ଏହି କଥା କେବେ ଓ କିପରି ଘଟିଲା, ଏହି ନେଇ ମନୁ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ (ମତ୍ସ୍ୟ ଅବତାର) ପଚାରିଲେ—"ହେ ମହାମୁନି, ଏହି ଅମୃତସ୍ମ କଥା ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିବା, ତେତେବେଳେ ଆମେ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ। ଦୟାକରି ଆପଣ ଯାହା ଜାଣନ୍ତି, ସେଥିରେ ପ୍ରକାଶ ପାତ କରନ୍ତୁ।" ତେଣୁ, ମନୁଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ମୁନି, ଏହି କଥାକୁ ଅତି ଜ୍ଞାନର ସହିତ କହିଲେ—"ପୂର୍ବକାଳରେ ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବଜ୍ରାଙ୍ଗ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ ତାରକ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନଗରରୁ ଉଖାଡ଼ିଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, 'ଭୟ ପକାଇ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ହିମାଚଳର ନାତି, ଶିବଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏକ ଶିଶୁ ହେବେ, ସେ ଏହି ଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ।' ଏହା ପରେ, ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ, ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା (ପାର୍ବତୀ) ଦେଖି, ଶିବ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୁଖରେ ଦେଇଥିଲେ। ଅଗ୍ନି ସେଠାରେ ଏହି ବୀର୍ୟକୁ ଧାରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଜଳାଇଦେଲା। ଏହି ବୀର୍ୟ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଉଦର ଫାଟି ଅପଚୟ ହେଉନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବାହାରିଗଲା। ଏହି ବୀର୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ପଡ଼ିଲା, ଏଠାରୁ ଏହା ଶରବଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲା। ସେଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ସେହି ହେଲେ ଗୁହା। ଏହି ଶିଶୁ, ସପ୍ତ ଦିନରେ, ତାରକାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ କହିଲେ, 'ଏହି ଚମତ୍କୃତି ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଉପାଖ୍ୟାନ ପାପ ନାଶକ। ଦୟାକରି ଏହି କଥାକୁ ଆମକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ।' ଏଉଁପରି, ତାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—'ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ଦାନବର ପୂର୍ବଜ କିଏ, ସେ କେଉଁ ବଂଶର, ତାରକାସୁର କିଏ, ଏବଂ ସେ କାହିଁକି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଲେ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ କିଏ ତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ? ଗୁହାଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାଖ୍ୟାନ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।' ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ କହାଗଲା—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସ୍ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଦକ୍ଷ, ସେ ପ୍ରଜାପତି। ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ବେଉଁଷଠି (୬୦) ଝିଅ ଥିଲେ। ସେ ଦଶଜଣ ଝିଅ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେର (୧୩) କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସତାଇଶ (୨୭) ସୋମଙ୍କୁ, ଓ ଚାରି (୪) ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଦୁଇ ଝିଅ ବାହୁକଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ, ଦୁଇ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ, ଓ ଦୁଇ କ୍ରୁଶାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ଝିଅମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ-ପ୍ରଜାତିର ମାତା। ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, ବିଶ୍ୱା, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା, ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଓ ଇରା—ଏହିମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କ ମାତୃସ୍ୱରୂପ। କଦ୍ରୁ ଓ କଦ୍ରୁ ଋଷି ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବର ମାତା। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଥିରୁ ଚଳନ ଓ ଅଚଳନ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ମାନେ ଅନେକ ପ୍ରଜାତିର ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ। ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ପୂଷଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଦିତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ଦିତିଠାରୁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଦନୁଠାରୁ ଦାନବ, ସୁରଭିଠାରୁ ଗାଈ, ବିନତାଠାରୁ ପକ୍ଷୀ (ଗରୁଡ଼ ମୁଖ୍ୟ), କଦ୍ରୁଠାରୁ ନାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏତେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ, ସେ ତିନି ଲୋକର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହରାଇ ସମସ୍ତ ଦେବମଣ୍ଡଳୀର ଶାସନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ପରେ ଏହି ଦାନବମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ, ଶେଷ ଦାନବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ଏପରେ, ଦିତି ତାଙ୍କ ପତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହିଲେ—'ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ପୁତ୍ର ଦିଅ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇପାରିବ।' କଶ୍ୟପ ଦୟାକରି ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଯଦି ତୁମେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ମନ, ଶରୀର ଓ ଚିତ୍ତର ପବିତ୍ରତା ରେ ଉପବାସ କରିବ, ତେବେ ଏମିତି ପୁତ୍ର ପାଇବ।' ଦିତି ଏହି ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଚତୁର ଓ ସଚେତନ ଥିଲେ, ସେ ଦିତିଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଦିତି ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଉପବାସର ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରୁ ଦଶ ବର୍ଷ ବାକି ରହିଲାବେଳେ, ଦିତି ଖୁସି ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ବୃତ୍ରସୁଦନ, ମୁଁ ପ୍ରାୟ ଉପବାସ ସମାପ୍ତ କରିଛି। ତୁମର ଭାଇ ଜନ୍ମ ନେବେ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏହି ସମୃଦ୍ଧି ଉପଭୋଗ କର।' 'ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ଏବେ ତୁମେ ତିନି ଲୋକ ଇଚ୍ଛାମତା ଉପଭୋଗ କର, କାରଣ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର ହୋଇଛି।' ଏହିପରି କହି, ଦିତି ନିଦ୍ରାସ୍ନାତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର କେଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଦ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ସେଉଁଠି, ଅନାବୃତ ଓ ଅବିଗ୍ରହୀ ଦିତି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଯାଇପଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସୁଯୋଗ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।