ମନୁଙ୍କ ଅଧିନରେ ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାଳ ଆସେ, ସେ ସମୟରେ ଋଷିମାନେ ତିନିଁ, ଯେପରି ଆଗ୍ନିରେ ପୁରୁଣା ଘାସ ଜଳି ଯିବା ପରେ ନୂତନ ଘାସ ଉଗୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ଋଷିମାନେ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ରହିଥାନ୍ତି। ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷା ପଡିଲେ ମୂଳରେ ନୂତନ ଉଗ୍ରାସ ଦେଖାଯାଏ; ଏହିପରି ଯୁଗର ଅନୁକ୍ରମ ହେଉଛି—ଏକ ଯୁଗ ପରେ ଆଉ ଏକ ଯୁଗ ଆସେ। ଏହିପରି ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିରତ ଭାବରେ ସୁଖ, ଆୟୁ, ଶକ୍ତି, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଧର୍ମ, ଧନ, ଏବଂ କାମ ବ୍ୟାପି ରହିଥାଏ। ଏହି ଯୁଗଗୁଡିକରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକ ତିନି ଭାଗ କମିଯାଏ; ଏହି ଚକ୍ରକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବିବରଣ କରିଛି। ଚାରି ଯୁଗ ପାଇଁ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି; ଏହି ଚାରି ଯୁଗର ଗଣନା ହେଉଛି ଏକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସତ୍ତରିଏକ। ଏହି ଯୁଗଗୁଡିକ ଅନୁକ୍ରମରେ ଚାଲିଥିବା ସମୟକୁ ମନ୍ବନ୍ତର କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ଏହି ଯୁଗଗୁଡିକରେ ଯେଉଁ କିଛି ଘଟିଥାଏ, ସେଉଁ ଅନ୍ୟ ଚକ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ପୁନଃ ହୋଇଥାଏ। ଏହିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟିରେ ଭିନ୍ନତା ଆସିଥାଏ। ଏଠାରେ ଚାରିଦିନ୍ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଅସୁର, ଯାତୁଧାନ, ପୈଶାଚୀ, ଏବଂ ଯକ୍ଷ-ରାକ୍ଷସ ପ୍ରକୃତିର ଜୀବ ରହିଥାନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉଚିତ ସମୟରେ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି; କଳ୍ପ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ଯୁଗ ସହିତ ଏମାନେ ସମାନ ଲକ୍ଷଣ ରଖନ୍ତି। ଏପରି ଯୁଗର ଲକ୍ଷଣ ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ମନ୍ବନ୍ତରର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦୀର୍ଘ କାଳ ଚାଲିଥାଏ; ଯୁଗର ଲକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ଏକ ମହୂର୍ତ୍ତ ପରି ମଧ୍ୟ ଏକାମେ ରହିନାହିଁ, ସଦା ବଦଳି ଉତ୍କଳନ ଓ ଅବକଳନ ହୁଏ। ଏହି ଯୁଗର ଲକ୍ଷଣ ତୁମ ପାଇଁ ଅନୁକ୍ରମରେ ଅତୀତ ହୋଇଛି; ଏବଂ ଏହି କଳ୍ପରେ ଯେଉଁ ମନ୍ବନ୍ତରର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ। ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ଚାରିଦିନ୍ ମନ୍ବନ୍ତର ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ରହିଛି; ସେମାନେ ଏଠାରେ ଅନୁପସ୍ଥିତ। ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣ କରିବି, ଏବଂ ସେ ଯୁଗରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ କେମିତି ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ଆୟୁ କେତେ। ସେମାନେ ଏକ ଯୁଗର ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବା ଦୁଇ ଅଂଶ କମ୍ ଆୟୁ ରଖନ୍ତି; ଏଠାରେ ଚାରିଦିନ୍ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏତିକି ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି। ମାନବ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ଅଚଳ ଜୀବମାନଙ୍କର ଆୟୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଯୁଗର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଏହିପରି ଆୟୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ନିୟମ ଦ୍ୱାରା କମିଯାଇଛି; କଳି ଯୁଗରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆୟୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। କଳି ଯୁଗରେ ମାନବଙ୍କର ସର୍ବାଧିକ ଆୟୁ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ରହିଛି; ଦେବ, ଅସୁର, ମାନବ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସମାନେ କୃତ ଯୁଗରେ ସମାନ ଉନ୍ନତି ପାଇଥିଲେ; ଏଠାରେ ଏଠି ଏଠି ଦିବ୍ୟ ଜାତିର ଉଚ୍ଚତା ଛଉଁ ଶ୍ରେଣୀରେ ନବ୍ବେ-ଛଅ ଅଙ୍ଗୁଳ ରହିଛି। ନବ ଅଙ୍ଗୁଳ ମାପରେ ଏଠି ଏଠି ଦିବ୍ୟ ଜାତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ; ଏହି ତାଙ୍କର ସ୍ୱାଭାବିକ ମାପ, ଯେଉଁମାନେ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚତା ଅଧିକାର କରନ୍ତି। ଏଠି ଏଠି ଯୁଗର ସଂଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ମାନବମାନେ ଦେବ ଓ ଅସୁରଙ୍କର ମାପ ରଖନ୍ତି, ଯାହା ସତ୍ତରି ଅଙ୍ଗୁଳ ଗୁଣି ସତ୍ତରି ଅଙ୍ଗୁଳ ଅନୁକ୍ରମରେ ଅଛି। କଳି ଯୁଗରେ ମାନବ ତଳୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚତା ଚଉଁ-ନବ୍ବେ ଅଙ୍ଗୁଳ ରହିଛି।