ଏହି କଳିଯୁଗର ଅବସ୍ଥା ଏପରି ଥିଲା, ଏବେ ସାନ୍ଧ୍ୟା କାଳର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝିବାକୁ ଦିଅ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ସଫଳତାର ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ କ୍ରମେ କମିଯାଏ। ଯୁଗଗୁଡ଼ିକର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ ସାନ୍ଧ୍ୟା ଅଂଶରେ ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ରହିଥାଏ; ସାନ୍ଧ୍ୟା ଗୁଡ଼ିକର ନିଜ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅଂଶରେ କେବଳ ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଛି। ଏହିପରି, ଯେତେବେଳେ ଯୁଗର ଅନ୍ତିମ ସାନ୍ଧ୍ୟା ଅଂଶ ଆସିଯାଏ, ତେବେ ଅଧର୍ମର ଶାସକ, ଯିଏ ଭୃଗୁ ବଂଶରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ର ବଂଶର ଏହି ରାଜାଙ୍କ ନାମ ପ୍ରମତି ଥିଲା, ସ୍ୱୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ କଳିଯୁଗର ସାନ୍ଧ୍ୟା ଅଂଶରେ ସେ ଆସିଥିଲେ। ତିନି ଦଶବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିଥିଲେ; ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ଏବଂ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଭରିତ ସେନାକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଶତଶଃ ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ମ୍ଲେଛମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଶୂଦ୍ର ବଂଶର ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟମତବାଦୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ସେ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶେଷ କରିଦେଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେ ଉତ୍ସାଦ କରିଦେଲେ—ଉତ୍ତର, ମଧ୍ୟଭୂମି, ପାହାଡ଼ ଭିତରୁ ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ। ଏହାପରେ, ସେ ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ତଳାର ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗର ଡ୍ରାବିଡ଼ ଏବଂ ସିଂହଳମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଗାନ୍ଧାର, ପରଦ, ପହ୍ଲବ, ଯବନ, ଶକ, ତୁଷାର, ବର୍ବର, ଶ୍ୱେତ, ହଳିକ, ଦରଦ, ଖସ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜାତିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଲମ୍ପକ, ଆନ୍ଧ୍ରକ ଓ ଚୋର ଜାତିମାନେ ମଧ୍ୟ; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଭାବେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ନିମିତ୍ତ ଧ୍ୱଂସକାରୀ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ସାଦ କରି, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ମନୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ସେ ଏଠାରେ ଦେବତା ସଦୃଶ ରାଜା ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଥିଲେ, ନାମ ପ୍ରମତି, ବଳଶାଳୀ; ସେ ଚନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ଭାବେ ପୂର୍ବ କଳିଯୁଗରେ ପ୍ରଭୁ ଥିଲେ। ବତର୍ଷ ଏକତିସରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଶେଷ ପ୍ରାୟ ବିଶି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ବିଶେଷକରି ମାନବକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରେ କେବଳ ବୀଜ ଅବଶିଷ୍ଟ ରଖିଦେଲେ, ଏହି ସବୁ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଦୁଃଖ ଓ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କାରଣରେ ଘଟିଲା। ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରମତିଙ୍କ ସହିତ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବା ସେନା ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଲେ। ଏହାପରେ, ଯେତେବେଳେ ସାନ୍ଧ୍ୟା ଅଂଶ ଓ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କ୍ରିୟା ନଷ୍ଟ ହେଲା, ସମସ୍ତ ରାଜା ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଗଲେ, ସେଇ ସମୟ ଅତିତ ହେଲା। ଏହିପରି, ଯେତେବେଳେ ସାନ୍ଧ୍ୟା ଅଂଶ ଆସି, କେବଳ ଅଳ୍ପ ପ୍ରାଣୀ ଏଠାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଦାନ ଦେବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ, ଦଳରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ପରସ୍ପରକୁ ହାନି କରି, ଓ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଲୁଟିଲେ। ସେଠାରେ ରାଜା ନଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ। ଦୁଃଖିତ ଓ ଆଶାହୀନ ହୋଇ, ଦେବତା ଓ ଘରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ମାତ୍ର ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ସେମାନେ କୌଣସି କରୁଣା ଓ ସମ୍ବେଦନା ନଥିଲା, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଲୋକମାନେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଚଳିତ ହୋଇ, ସୀମା ନ ରଖି, ଆନନ୍ଦ ବିନା, ମମତା ବିନା ଓ ଲଜ୍ଜା ବିନା ହୋଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ, ଶକ୍ତି କେବଳ ପ୍ରତିଶତ ପଚିଶରେ ଅବଶିଷ୍ଟ, ଲୋକମାନେ ଜନନୀ, ପୁତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶୋକ ଓ ବ୍ୟାକୁଳତାରେ ପଡ଼ିଲେ। ବର୍ଷା ନ ହେବାରୁ ସେମାନେ ଜୀବିକା ତ୍ୟାଗ କରି, ଦୁଃଖରେ ନିଜ ଦେଶ ଛାଡ଼ି, ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର ତୀର ଓ ପର୍ବତକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ, ବାର୍କ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, କୌଣସି ଧାର୍ମିକ କ୍ରିୟା କଲେ ନାହିଁ, କିଛି ଧନ ନଥିଲା। ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁଷ୍ଠାନରୁ ଅପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଲେ; ଏଭଳି ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗ କଲେ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅଧିକ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଗଲେ, ଚକ୍ର ସଦୃଶ ନିରନ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—ହରିଣ, ବନ୍ଦର, ବୃଷ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଇଲେ। ଯାହା ଖାଇବାଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅଖାଇବାଯୋଗ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଖାଇଲେ; ଯେଉଁମାନେ ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମାଛ ଧରି ଖାଇଲେ; ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଭ୍ରମର ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏକେ ଜାତିର ହେଇଗଲେ। ଯେପରି ଆଦି କୃତ ଯୁଗରେ କେବଳ ଏକ ବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସେପରି କଳିଯୁଗ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ଶୂଦ୍ର ସମାନ ହୋଇଯିଲେ। ଏଭଳି ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ଚାଲିଗଲା, ଯାହା ମାନବ ବର୍ଷରେ ଛଅ ହଜାର ଛଅ ଶତ (୩୬,୦୦୦) ବର୍ଷ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ, ମାଛ ସମସ୍ତେ ଭୁଖରେ ମାରିଦେଇଲେ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ମାଛ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏବଂ ସାନ୍ଧ୍ୟା ଅଂଶ ଆସିଗଲା, ସମସ୍ତେ ଧ୍ୱଂସ ହେଲେ। ତାପରେ ଲୋକମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ମୂଳ ଓ କନ୍ଦ ଖୋଦି କାଢ଼ି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ, ଚଳାୟମାନ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପୋଷାକ ବାର୍କ ଥିଲା, ସମସ୍ତେ ଭୂମିରେ ଶୁଇଥିଲେ; କିଛି ଧନ ନଥିଲା, ଏହିପରି ଧନର ପବିତ୍ରତା ଲାଭ କଲେ। ଏପରି ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କମିଯିବେ; ଯେଉଁ ଅଳ୍ପ ଲୋକ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟରୁ ସମୃଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାନ୍ଧ୍ୟା କାଳ ଚାଲିଥାଏ; ଏହି ଶତବର୍ଷ ଶେଷେ, କେବଳ କିଛି ଜଣେ ମହିଳା ଓ ଶିଶୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯିବେ। ସମସ୍ତ ମହିଳା ଏହିପରି ଦଳ ଦଳ ହୋଇ, ପରସ୍ପର ସହ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ କରିବେ; ଏହିପରି, ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ। ଯେତେବେଳେ ନୂତନ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେବେ, ସେଇ ସମୟରେ କୃତ ଯୁଗର ଅବସ୍ଥା ଆସିଯିବ, ଯେପରି ଦେବଲୋକ ଓ ନରକରେ ଦେହ ଥାଏ, ସେପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯିବ।