ରାଜା କହିଲେ, ଯଜ୍ଞ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଆନାଯାଇଥିବା ପଶୁ, କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର ଅନୁସାରେ, ଯଜ୍ଞର ମୂଳ ସ୍ୱଭାବ ହେଉଛି ହିଂସା—ଏହି କଥା ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରା ରୁ ତାଙ୍କର ଅନୁଭବ। ଏହିପରି, ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ରଚନା କରିଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ହିଂସାର ଚିହ୍ନ ରହିଛି। ଯେଉଁମାନେ ତାରା ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଦେଖି ଦୀର୍ଘ ସଂଯମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଏକ ମାନ୍ୟତା ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି; ଏହିଥିରୁ ତୁମେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ତୁମର ନିଜ ପାଠିତ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆଧିକାରିକ ଅଟୁଟ ସତ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତେବେ ଯଜ୍ଞ ଏହା ଅନୁଯାୟୀ ହେଉ; ନହେଲେ ଏହି କଥା ଅସତ୍ୟ ହେବ। ଏପରି ଉତ୍ତର ପାଇଁ, ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ଏବଂ ଯେଉଁ ଘଟଣା ଅନିବାର୍ୟ ଥିଲା, ତାହା ଦେଖି ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ଏପରି ଶାପ ମିଳିବା ସହିତ, ରାଜା ପାତାଳ ଲୋକକୁ ବିଦାୟ ନେଲେ; ସେ ଏବେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ ଥିବା ଏକ ପ୍ରାଣୀ ଭାବେ ପାତାଳରେ ବାସ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଯେଉଁ ରାଜା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ସେ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ହେଲେ; ରାଜା ବସୁ ପାତାଳକୁ ପଡ଼ି ଧର୍ମ ସନ୍ଦେହର ସମାଧାନକାରୀ ହେଲେ। ଏହିପରି, ଏକମାନ୍ୟ ମତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମର ସନ୍ଦେହ ଘୋଷିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ କଠିନ ପଥ ଅନେକ ଧାରାରେ ବହିଥାଏ। ଏହିପରି, ମନୁ ସ୍ୱାୟଂଭୂବ ଥିବା ବ୍ୟତୀତ କେହି ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଧର୍ମ ଘୋଷଣା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଯେପରି ହିଂସା ବିନା ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ, ସେପରି ହିଂସା ଯଜ୍ଞରେ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ହଜାର ହଜାର ମହାଋଷି ନିଜ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ମହାଋଷିମାନେ ହିଂସାପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତପସ୍ୱୀମାନେ ଚାଷର ଧାନ, ମୂଳ, ଫଳ, ଶାକ ଓ ପାତ୍ରରେ ଜଳକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଏହି ଦାନ ସ୍ୱାନୁସାରେ ଦେଇ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିରାଜିତି; ଅହିଂସା, ଅଲୋଭ, ଦମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା ଓ ଶାନ୍ତି ରହିଥାଏ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ଶୁଚିତା, କରୁଣା, କ୍ଷମା ଓ ଦୃଢତା—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ଅନନ୍ୟ ଏବଂ ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମର ଦୁର୍ଲଭ ମୂଳ। ଯଜ୍ଞ ଉପକରଣ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ତପସ୍ୟା ସମତାର ରୂପ। ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଲାଭ ହୁଏ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବିରାଜ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି। କ୍ରିୟାର ପରିତ୍ୟାଗ, ବିରାଗ, ପ୍ରକୃତିରେ ଲୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ; ଏହି ପାଞ୍ଚ ଉପାୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଭଳି, ସ୍ୱାୟଂଭୂବ ଯୁଗରେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଦାନ ବିଷୟରେ ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିପୁଳ ବିବାଦ ହେଲା। ପରେ ଋଷିମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଧର୍ମ ଜୋର ଦେଇ ନେଇଯାଉଛି, ଏବଂ ବସୁଙ୍କ କଥାକୁ ଅନଦେଖା କରି, ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଯାଇଗଲେ। ଯେତେବେଳେ ଋଷିମାନଙ୍କର ସଭା ଚାଲିଗଲା, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାମାନେ, ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ, ଉତ୍ତାନପାଦ, ଧ୍ରୁବ, ମେଧାତିଥି, ବସୁ, ସୁଧାମା, ବିରଜା, ଶଂଖପାଦ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏପରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନବର୍ହି, ପର୍ଜନ୍ୟ, ହବିର୍ଧାନ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏଭଳି ଅନେକ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏମିତି ମହାତ୍ମା ରାଜାଋଷିମାନଙ୍କ ଯଶସ୍ବୀ ନାମ ଅମର ହୋଇଛି; ତେଣୁ, ତପସ୍ୟା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଯଜ୍ଞକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା; ତେଣୁ, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଏହା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ତପସ୍ୟା ସମସ୍ତର ମୂଳ ଭାବେ କହାଯାଏ। ଏହିପରି, ସ୍ୱାୟଂଭୂବ ଯୁଗରେ ଯଜ୍ଞର ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ସେଠାରୁ ଏଯାଏଁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଯୁଗାନୁଯୁଗ ଚାଲିଆସୁଛି। ଏବେ ମୁଁ ପୁନଃ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର କ୍ରମ ବିବରଣା କରିବି; ଯେତେବେଳେ ତ୍ରେତା ଯୁଗ ଶେଷ ହୁଏ, ଦ୍ୱାପର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଦ୍ୱାପର ଆରମ୍ଭରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତ୍ରେତା ଯୁଗର ସଫଳତା ଥାଏ; ଏହି ଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ, ସେ ସଫଳତା ହରାଯାଏ। ପରେ, ଯେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ପୁନଃ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଲୋଭ, ଦୃଢତା, ବ୍ୟବସାୟ, ଯୁଦ୍ଧ, ଧର୍ମର ଅନିଶ୍ଚିତତା ଆସିଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଜାତିର ନାଶ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ବିପର୍ୟୟ, ଯାତ୍ରା, ହତ୍ୟା, କଠୋର ଦଣ୍ଡ, ଅହଂକାର, ଦମ୍ଭ, ଅସହିଷ୍ଣୁତା ଓ ଶକ୍ତି ପ୍ରବଳ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଦ୍ୱାପରରେ ରାଗ ଓ ତମ ଗୁଣ ପୁଣି ବଢ଼ିଯାଏ; ପ୍ରଥମ କୃତ ଯୁଗରେ କୌଣସି ଅଧର୍ମ ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତ୍ରେତାରେ ତାହା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦ୍ୱାପରରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସି ଏବଂ କଳିରେ ଏହା ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ଦ୍ୱାପରରେ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର କର୍ମ ମିଶ୍ରିତ ହୁଏ। ସେଇ ଯୁଗରେ ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକତା ବିଭକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତତା ମିଳେନାହିଁ। ଅନିଶ୍ଚିତତା ଓ ବିକ୍ଷୋଭ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମର ସ୍ୱରୂପ ଜଣାଯାଏନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମର ସାର ଅବୁଝ ରହିଯାଏ, ମତଭେଦ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରନ୍ତି; ଫଳରେ, ଏହି ଭିନ୍ନ ମତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର ବହୁତ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଏକ ବେଦ ଅଛି, ଯାହା ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ; ଏହି ବେଦ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ଆୟୁ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭାଜିତ ହୁଏ। ଏକ ବେଦ ଦ୍ୱାପର ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଗରେ ଚାରିଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ; ଋଷିମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଦୃଷ୍ଟିଭେଦ ଦ୍ୱାରା ବେଦକୁ ପୁନଃ ବିଭାଜନ କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ସ୍ୱର ଅନୁକ୍ରମର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା, ମହାଋଷିମାନେ ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ବେଦର ସଂହିତା ତିଆରି କରନ୍ତି।