ପୁରାତନ କାଳରେ ପିତୃମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଏକ ପବିତ୍ର ହିଲା ଅଛୋଦା ନାମକ ହ୍ରଦ ଥିଲା । ଏହି ହ୍ରଦ ଅଛୋଦା ନାମକ ଦେବୀ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଦିବ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ପିତୃମାନେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ । ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଭୂଷଣ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ମଲ୍ୟା ଧାରଣ କରି, ଦେବତା ସଦୃଶ ରୂପ ନେଇ, ଅଛୋଦାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ । ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ କାମଦେବ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ସେଠାରେ ଅଛୋଦା ତାଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀ ସହିତ ଏକ ପିତୃ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଅମାବାସୁ, ଦେଖିଲେ । କାମଦେବଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିବା ଆଶାରେ ସେ ଅମାବାସୁଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ରତା ଚାହିଲେ । ଏହି ଅନୁଚିତ କାମନା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଯୋଗ ଭଙ୍ଗ ହେଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଅକ୍ଷୟ ରହିଲା ନାହିଁ । ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛୋଦା କେବେ ମାଟିକୁ ଛୁଅନ୍ତି ନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ନୂଆମାସି ଦିନରେ ଅଚାହିଁ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମାଟିପରେ ପଡ଼ିଲେ । ତାଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ସହିଷ୍ଣୁତା ଦେଖି ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ “ଅମାବାସ୍ୟା” ଭାବରେ ଜାଣିଲେ, ଯିଏ ପିତୃମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି । ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ ହେବାରେ ଅଛୋଦା ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଲଜ୍ଜାବୋଧ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ନିଜର ଖ୍ୟାତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ । ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ ସହ କହିଲେ— “ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କରନ୍ତି, ତାହାର ଫଳ ତୁରନ୍ତ ପାଇଯାଏ, କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମାନବ ଦେହରେ ମିଳେ । ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତୁମର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ପାଇବ । ଏହି ଅଠାଇଶତମ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ତୁମେ ମାଛର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେବ । ପିତୃମାନଙ୍କ ଅବମାନ କରିଥିବାରୁ ତୁମର ବଂଶରେ କଷ୍ଟ ଉପଭୋଗ କରିବ । ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ରାଜା ବସୁଙ୍କର କନ୍ୟା ହେବ । କନ୍ୟା ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ନିଜ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ, ପାରାଶରଙ୍କ ଶୁକ୍ରରୁ ତୁମର ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ହେବ । ବଦରୀ ଦ୍ୱୀପରେ ତୁମର ପୁଅ ବଦରାୟଣ ଏକମାତ୍ର ବେଦକୁ ବହୁ ଅଂଶରେ ବିଭଜିତ କରିବେ । ପୌରବ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ଏବଂ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ଜନ୍ମ ନେବେ । ତୁମେ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦୀ ଅଷ୍ଟକ ରୂପେ ପିତୃଲୋକରେ ବାସ କରିବ । ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ସତ୍ୟବତୀ ଭାବରେ, ପିତୃଲୋକରେ ଅଷ୍ଟକ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେବ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଅଭିଷ୍ଟ ଫଳ ଦେବ । ପରେ ତୁମେ ଅଛୋଦା ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବ, ଯାହା ଲୋକମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।” ଏମିତି କହି, ସେଇ ପିତୃମାନେ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ଅଛୋଦାଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳିଗଲା । ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହାକୁ ବିଭ୍ରାଜା ବୋଲାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମିକ ବର୍ହିଷଦ୍ ପିତୃମାନେ ବାସ କରନ୍ତି । ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଦିବ୍ୟ ରଥ ଅଛି, ସେମାନେ ତୃଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଏହି ବର୍ହିଷଦ୍ ପିତୃମାନେ ଦେବତା, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି । ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହିତ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା ଓ ଯୋଗରେ ନିପୁଣ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶତଶଃ ପୂଜା କରନ୍ତି । ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ମନସ୍କାନ୍ୟା ଦେବଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସେ ଏକ ଯୋଗିନୀ ଏବଂ ଯୋଗର ମାତା ଥିଲେ । ତାଙ୍କର କଠିନ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଲେ । ସେ ହରିଙ୍କୁ ଏହି ବର ଚାହିଲେ: “ହେ ଭଗବାନ, ମୋତେ ଏକ ଯୋଗି, ରୂପବାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ପତି ଦିଅନ୍ତୁ । ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ମୋ ପତି ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଦିଅନ୍ତୁ ।” ଭଗବାନ କହିଲେ, “ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକ ଯେତେବେଳେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ସେ ସମୟରେ ତୁମେ ସେଇ ଯୋଗ ଶିକ୍ଷକଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେବ । ଏବଂ ତୁମର ଏକ ଯୋଗିନୀ କନ୍ୟା କୃତ୍ୱୀ ହେବେ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜାଙ୍କୁ ମାନବ ରୂପରେ ଦେବ । ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ମାତା ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବ, ତୁମର ପୁଅମାନେ କ୍ରିଷ୍ଣ, ଗୌର, ପ୍ରଭୁ ଏବଂ ଶମ୍ଭୁ ହେବେ । ସେମାନେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଏବଂ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହେବେ, ଏବଂ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ପୁନି ଯୋଗ ଓ ବର ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ପାଇବ ।” ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ପିତୃ ଭାବେ ମାନସା ନାମରେ ପରିଚିତ । ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଖେଳ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ କରାଯାଏ । ଯେଉଁମାନେ ପାଦଦେଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାହିଦା ମୁତାବକ ଭୋଗ ରଥରେ ବାସ କରନ୍ତି; ତେବେ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତ ଅଧିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ପାନ୍ତି । ଏମିତି ମଧ୍ୟରେ ମନସ୍କୁଳ ଜନିତ ଗୌର ନାମକ କନ୍ୟା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇଥିଲେ; ସେ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ଏବଂ ସାଧ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମରୀଚିଗର୍ଭା ନାମକ ଲୋକରେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ହବିଷ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ବାସ କରନ୍ତି । ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପବିତ୍ର ତୀରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପିତୃ ଭାବେ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନସ୍କୁଳ ଜନିତ ଯଶୋଦା ନାମକ କନ୍ୟା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ; ସେ ଅଂଶୁମତଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ପଞ୍ଚଜନଙ୍କ ବହୁରାଣୀ ଥିଲେ । ସେ ଦିଲୀପଙ୍କ ମାତା ଏବଂ ଭାଗୀରଥଙ୍କ ଠାକୁରମା ଥିଲେ । କାମଦୁଘା ନାମକ ଲୋକ ଅଭିଷ୍ଟ ଭୋଗ ଦେଇଥାଏ । ଯେଉଁଠି ସୁସ୍ୱଧା ନାମକ ଧର୍ମିକ ପିତୃମାନେ ବାସ କରନ୍ତି, ସେଠି କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଆଜ୍ୟପା ନାମକ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛି । ପୁଲହ ଏବଂ ଅଂଗିରସଙ୍କ ବଂଶଜ ବୈଶ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି । ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକାସାଥି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ଓ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି । ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କ ଗଳ୍ପ ସନାତନ ଧର୍ମର ଗଭୀର ମହିମା ଓ ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ ।