ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ବିଶ୍ୱର ଆଦି ଏବଂ ରହସ୍ୟ ବିଷୟରେ କଥା ଚାଲିଲା। ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଏଇଲଙ୍କର ଏକତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା, ଏହି ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବଜମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରାପ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ପରେ ପର୍ବ ଦିବସ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କଥା ହେଲା—ଏହି ସମସ୍ତ ଆଦି ସୃଷ୍ଟି ଅବିନାଶୀ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ବିଭିନ୍ନ ବିକୃତିଗୁଡିକ ଅଂଶିକ ଭାବରେ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏହାକୁ ଗଣନା କରିପାରିବା ଅସମ୍ଭବ; ଯାହାକି ମାନବ ଉନ୍ନତି ଚାହେ, ସେ ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ଗୃହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଦେବଙ୍କ ତରଫରୁ ଯାହା ହେବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ଆମେ ଏଠାରେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ କ୍ରମିକ ଭାବରେ ଜାଣିଲୁ; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ମୁଁ କହିବି? ତାପରେ ଚାରି ଯୁଗ ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ସମୟରେ ଘଟିଥିଲା, ତାହାର ସ୍ବାଭାବିକ ଗଣନା ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଲା। ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ବିଷୟରେ ଆଗରୁ କଥା ହୋଇଥିଲା, ବର୍ତ୍ତମାନ ଚାରି ଯୁଗ ବିଷୟରେ କଥା ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା—ତାହାର ମାପ, ଗଣନା, ଏବଂ ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ। ଏଠାରେ ଲୋକ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ମାନବ ବର୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ମାପ ଦ୍ୱାରା ଚାରି ଯୁଗର ଗଣନା କରାଯିବା ସହିତ, ଏହାର ଦିନ ଏକ ଚକ୍ଷୁ ପଲକ ସମାନ, ଏବଂ ମାପ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ଏକକ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ପନ୍ଦର ନିମେଷା ଏକ କାଷ୍ଠା କୁ ଗଠନ କରେ; ତିରିଶ କାଷ୍ଠା ଏକ କଳା; ତିରିଶ କଳା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତା; ଏପରି ତିରିଶ ମୁହୂର୍ତ୍ତା ଦିନ ଓ ରାତି ଗଠନ କରେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ମାନବଜାତି ପାଇଁ ବିଭକ୍ତ କରେ; ରାତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଶୟନ ପାଇଁ ଏବଂ ଦିନ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କ୍ରିୟା ପାଇଁ। ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ ଦିନ ଓ ରାତି ଏକ ମାସ ହୁଏ; ଏହି ଭାଗରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ତାଙ୍କର ଦିନ ଏବଂ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତାଙ୍କର ଶୟନ ପାଇଁ ରାତି। ତିରିଶ ମାନବ ମାସ ଏକ ପୂର୍ବଜ ମାସ ହୁଏ; ତିନି ଶତ ଷାଠି ମାସ ଏକ ପୂର୍ବଜ ବର୍ଷ, ମାନବ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ। ମାନବ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଗଣାଯିବା ସହିତ, ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ ଏହା ତିନି ବର୍ଷ ଏବଂ ବାରହ ମାସ ହୁଏ। ଏହିଭଳି ଏକ ମାନବ ବର୍ଷ ହେଉଛି ଦେବତାଙ୍କର ଦିନ ଓ ରାତି, ଯେଉଁଥି ଵେଦୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଦିନ ଓ ରାତି ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ; ଏହି ଭାଗରେ, ଦିନ ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତରାୟଣ ଚଳିବା ସମୟ, ରାତି ହେଉଛି ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ଚଳିବା ସମୟ; ଏପରି ଦେବତାଙ୍କର ଦିନ ଓ ରାତି ଗଣାଯିବା। ଏପରି ତିରିଶ ବର୍ଷ ଏକ ଦେବତା ମାସ ହୁଏ; ଏକ ଶତ ମାନବ ବର୍ଷ ତିନି ଦେବତା ମାସ ହୁଏ; ଏହି ହିଁ ଗଣନା ଏବଂ ଏହା ଦେବତା ନିୟମ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଏହିଭଳି ତିନି ଶତ ଷାଠି ବର୍ଷ ଏବଂ ଷାଠି ଅଧିକ ଏକ ଦେବତା ବର୍ଷ ହୁଏ। ତିନି ହଜାର ମାନବ ବର୍ଷ ଏବଂ ତିରିଶ ଅଧିକ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ବର୍ଷ ହୁଏ। ନଉ ହଜାର ମାନବ ବର୍ଷ ଏବଂ ନବ୍ୱି ଅଧିକ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ବର୍ଷ ହୁଏ। ଛଉ ଶତ ଷାଠି ହଜାର ମାନବ ବର୍ଷ ଏବଂ ଷାଠି ହଜାର ଅଧିକ ଏକ ଦେବତା ହଜାର ବର୍ଷ ହୁଏ। ଏହି ଭଳି ଋଷିମାନେ ଦେବତା ଗଣନା ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଦେବତା ମାପ ଦ୍ୱାରା ଯୁଗର ଗଣନା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। ଭାରତ ଭୂମିରେ ଋଷିମାନେ ଚାରି ଯୁଗ ବିଷୟରେ କଥା କହିଛନ୍ତି: କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର, କଳି; ଏହି ଉପସମୂହ ହେଉଛି ଚାରି ଯୁଗ। ପ୍ରଥମେ କୃତ ଯୁଗ, ପରେ ତ୍ରେତା, ତାପରେ ଦ୍ୱାପର, ଶେଷରେ କଳି; ଏହି ଭଳି ଯୁଗର ଗଣନା ହୁଏ। କୃତ ଯୁଗର ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ଅଛି; ଏହାର ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ଦୁଇଟି ଏକ ସମାନ ଅଛି। ଅନ୍ୟ ତିନି ଯୁଗରେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ, ହଜାର ଓ ଶତ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ହ୍ରାସ ହୁଏ। ଯୁଗ ଗଣନା ଜଣାଯାଏ ଯେ, ତ୍ରେତା ଯୁଗ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ଅଛି; ଏହାର ଉଷା ସନ୍ଧ୍ୟା ତିନି ଶତ ବର୍ଷ, ଏବଂ ଏହାର ଉଷା ସନ୍ଧ୍ୟା ଭାଗ ଉଷା ସନ୍ଧ୍ୟା ସମାନ। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଅଛି, ଚାରି ଶତ ଉଷା ସନ୍ଧ୍ୟା ଭାଗ; କଳି ଯୁଗ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ, ଦୁଇ ଶତ ଉଷା ସନ୍ଧ୍ୟା ଭାଗ ଏବଂ ଏହାର ଶେଷ। ଏହି ଭଳି ଯୁଗ ଗଣନା ଏକ ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷରେ ହୁଏ—କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର, କଳି ଏହି ଚାରି ଯୁଗ ମିଶି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ଯୁଗଗୁଡିକୁ ମାନବ ବର୍ଷ ଅନୁଯାୟୀ ଗଣନା କରିବା ଶୁଣ; ଦଶ ନିୟୁତ, ଦୁଇ ଅଧିକ, ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଗଣନା କରି, କୃତ ଯୁଗ ପାଇଁ ଏକ ଶତ ଅଷ୍ଟ ହଜାର ବର୍ଷ ହୁଏ। ଏହିଭଳି ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟୁତ ଏବଂ ଦୁଇ ଅଧିକ ନିୟୁତ, ଶତ ଷାଠି ହଜାର ବର୍ଷ—ଏହି ମାନବ ମାପରେ ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଗଣନା। ଏଠାରେ ଏକ ଶତ ଅଷ୍ଟ ହଜାର ବର୍ଷ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ପାଇଁ, ଏବଂ ଚଉଷଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଗଣନା। କଳି ଯୁଗ ପାଇଁ ଚାରି ନିୟୁତ ବର୍ଷ ଏବଂ ତିରିଶ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଅଧିକ—ଏହି ମାନବ ମାପରେ କଳି ଯୁଗ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ। ଏହି ଭଳି ଚାରି ଯୁଗ ଗଣନା ମାନବ ମାପରେ ଏବଂ ଉଷା ସନ୍ଧ୍ୟା ସହିତ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ଏହି ଚାରି ଯୁଗ ଚକ୍ର ଏବଂ ଅତିରିକ୍ତ ବର୍ଷ ଏକ ଏକ ଏକତି ଏକତି ଏକତି ଏକତି ସପ୍ତତି ଏକ ହୁଏ; କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଗ ମିଶି ଏହାକୁ ମନ୍ୱନ୍ତର ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।