ତ୍ରିପୁରା ନଗରରେ ଦାନବ ମହାରାଜମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟପତିଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି ସଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ତଥାପି ଅଗ୍ନିରେ ସେମାନେ ଦହିଗଲେ। ଏକ ଦାନବ ପତ୍ନୀ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନଥିବାରୁ, ନିଜ ପ୍ରିୟପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଜୀବନ ଶେଷ କଲା। ଏକ ପଦ୍ମନୟନୀ ନାରୀ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଖି ଓ ଯୋଡ଼ିଥିବା ହାତରେ ବିନୟ କରି କହିଲା, “ଓ ଅଗ୍ନି, ମୁଁ ଅନ୍ୟଜନଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ଧର୍ମର ସାକ୍ଷୀ, ଏଠାରେ ମୋତେ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” ସେ ଅଗ୍ନିନୁହେଁ, ଶିବଙ୍କ ତେଜ ଓ ଅନ୍ୟଜନଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କରିଛି, ତେଣୁ ଏଠାରୁ ଦୂରେ ଯାଅ, ଏ ଘର ଓ ମୋ ପ୍ରିୟପତିକୁ ମୁଁ ରଖିବି। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦାନବ ପତ୍ନୀ, ନିଜ ଶିଶୁ ପୁତ୍ରକୁ ନେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ନିକଟରେ ଦଉଡ଼ିଗଲା ଏବଂ କହିଲା, “ଏ ଅଗ୍ନି, ଏହି ଶିଶୁ ମୋର ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର। ଶଣ୍ମୁଖଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏହି ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ ନିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।” କିଛି ଦାନବ ପତ୍ନୀ ଦୁଃଖରେ ନିଜ ପ୍ରିୟପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗହଣା ଝଙ୍କାରି ଦେଇ ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତ୍ରିପୁରାର ନାରୀମାନେ, “ପିତା, ପୁତ୍ର!” ଓ “ମା!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ତାଙ୍କର ଶରୀର କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ପାହାଡ଼ର ଅଗ୍ନି ଯେପରି ବିଲା ଓ ଜଳଜନ୍ତୁମାନେ ଦହିଯାଉଛନ୍ତି, ସେପରି ତ୍ରିପୁରାର ଅଗ୍ନି ନାରୀମାନଙ୍କର ପଦ୍ମପରି ମୁହଁକୁ ଦହିଦେଲା। ତଳା ଚାଳର ଶୀତ ଯେପରି ପଦ୍ମକୁ ଦହିଦେଇଥାଏ, ସେପରି ତ୍ରିପୁରା ନାରୀମାନଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ଆଖିକୁ ଅଗ୍ନି ଦହିଦେଲା। ଅତି ସୁକୁମାର ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଅଗ୍ନିର ବାଣ ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା, ତାଙ୍କର ଚିତ୍କାର, କମରବନ୍ଧ ଓ ଗୁଂଗୁରର ଶବ୍ଦ ଏକାଠି ହେଇ ଅତି ଉତ୍ତେଜନା କରିଦେଲା। ସେଠାରେ ଅର୍ଦ୍ଧଦହିତ ଚନ୍ଦ୍ରାକାର ଗୃହ, ଅଲତାର, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦ୍ୱାର ଓ ଜଳନ୍ତ ଘର ଏକ ବଡ଼ ବନ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଗଲା ପରି ଦେଖାଗଲା। ଜଳନ୍ତ ଘର ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଥିଲା, ଏହି ଉତ୍ତାପରେ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଗରମ ହେଇଗଲା, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ଧନୀ ପରିବାର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଘର ଦହିଯାଉଥିବା ଉତ୍ତାପରେ ସମୁଦ୍ର ଜଳ ଚାରିପାଖରେ ଫୁଙ୍ଗିଉଠିଲା, ମାଛ, ମଗର, ଏବଂ ବଡ଼ ଜଳଜନ୍ତୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ତ୍ରିପୁରା ନଗର, ଏହାର ବଡ଼ ଦ୍ୱାର ଓ ପାହାଡ଼ପରି ପ୍ରାଚୀର ସହିତ, ଏହାର ଗୃହଗୁଡ଼ିକ ଏକଠି ହୋଇ ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଭାସିଗଲା। ହଜାର ଚୂଡ଼ିଆ ଦୁର୍ଗମାନେ ରହିଥିବା ଏହି ନଗର ଏକ ପାହାଡ଼ର ରାଜା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏବେ ତ୍ରିପୁରା ନାମ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ରହିଲା ନାହିଁ; ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଇ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ଏହି ନଗର ଦହୁଥିବା ସମୟରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱ, ପାତାଳ ଓ ଶ୍ୱର୍ଗ ସହିତ, ଦହିଯାଇ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲା, ଯେଉଁଠି ମାୟାଙ୍କର ମହାପ୍ରାସାଦ ଅଛି। ଦେବତାଙ୍କ ନାଥଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବଜ୍ରଧାରୀ, ମାୟାଙ୍କ ଘରକୁ ଶାପ ଦେଲେ, “ମାୟାଙ୍କ ଘର ସଦା ଅନୁଚିତ, ଭୟରେ ଘିରିଥିବା, ଭିତି ବିହୀନ ଏବଂ ଅଗ୍ନିପରି ଅସ୍ଥିର ରହିବ।” ଯେଉଁଠି କିଛି ଦେଶରେ ପରାଜୟ ହେଉଛି, ସେଠାରେ ତ୍ରିପୁରାର ଅବଶେଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ; ଏବଂ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାୟାଙ୍କ ଘର ରୋଗମୁକ୍ତ ଅଛି। “ଓ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ, କେଉଁ ଘର ଦ୍ୱାରା ମାୟା ପଳାଇଗଲେ? କମସାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମାୟାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ କଣ?” ଯେଉଁଠି ମାୟାଙ୍କ ଘର ଦେଖିଯାଉଛି, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ମାୟାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ; କିନ୍ତୁ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଥିବାରୁ ମାୟାଙ୍କ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା, ସେ ଏହି ଲୋକ ଛାଡ଼ି ନିଜ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଲୋକ ତିଆରି କଲେ। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଅମରମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ତେଣୁ ମାୟା ଏଠାରେ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏକ ଉତ୍ତମ ନଗରକୁ ଗଲେ। ଶିବ ନିଜେ ଏକ ଘର ତିଆରି କରି ମାୟାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଆଶ୍ରୟ ଚାହୁଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର, ଶତାକ୍ଷୀ, ନିଜ ଶତ୍ରୁତା ଛାଡ଼ି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଭୂତର ନାଥ ପୂଜିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ସେବକମାନେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ହସିଲେ ଏବଂ ହାତ ଯୋଡ଼ି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ତାପରେ, ମହାପିତାମହ ଓ ମହେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଶୁଖିଲେ, ରଥରେ ଚଢ଼ି ଜଳନ୍ତ ନଗରକୁ ସମୁଦ୍ରରେ ବିସର୍ଜିତ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଏହା ମକରମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହେଲା। ଯେଉଁଠି କିଏ ଏହି ରୁଦ୍ର-ବିଜୟ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼େ, ନନ୍ଦୀ-ଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଜୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହା ପଢ଼ାଯାଏ, ସେ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ପାଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏହା ଶୁଭ, ଏହା ପବିତ୍ର, ଏହା ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମହା କାର୍ଯ୍ୟ; ଏହା ଶୁଣି ଓ ପଢ଼ି, ମନୁଷ୍ୟ ରୁଦ୍ରର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ରାଜା ପୁରୁରବା କିପରି ପ୍ରତି ମାସର ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, ଓ ସେ କିପରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ। ମନୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ମଧୁସୂଦନ ସୂର୍ୟପୁତ୍ରକୁ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ; ମୁଁ ବିବରଣା କରିବି। ମୁଁ ବିବରଣା କରିବି କିପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଆଇଲ ପୁରୁରବା ଶ୍ୱର୍ଗରେ ସୋମଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ। ସୋମରୁ ଅମୃତ ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ମିଳେ; ସୌମ୍ୟ, ବର୍ହିଷଦ, କାବ୍ୟ, ଅଗ୍ନିଶ୍ୱାତ୍ତ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପାଇଥାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାନେ ଏକଠି ହୁଏ, ଏହି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସେମାନେ ଏକ ଚକ୍ରରେ ବସିଥାନ୍ତି। ପ୍ରତି ଅମାବାସ୍ୟାରେ, ପୁରୁରବା ନିଜ ମାତୃପିତୃ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଉଚିତ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି; ଏବଂ ସୋମଙ୍କୁ ପୂଜି, କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଥାନ୍ତି।