ନନ୍ଦି ଓ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାନବ ସେନା ବିନାଶ ପାଇବା ପରେ, ମାୟା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିର ନିମ୍ନରେ ପ୍ରମଥ ଦଳକୁ ଦାହ କରିଦେଲେ। ପ୍ରମଥମାନେ ବାଣ, ମୁଷଳ ଓ ଶୂଳରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆହତ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶରୀର ଛିଦ୍ର ହୋଇ ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମାୟା ତୀବ୍ର ଧ୍ୱନିରେ ମେଘ ସଦୃଶ ଗର୍ଜନା କରି, ଶତାକ୍ଷ ନାଗରାଜଙ୍କୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣରେ ଆହତ କଲେ, ଯମ ଓ କୁବେରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କଲେ। ତାପରେ ପ୍ରମଥ ଦଳର ବାଣବର୍ଷାରେ ଦାନବମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆହତ ହୋଇ, ତ୍ରିପୁର ନଗରକୁ ପଛୁଆଇଗଲେ, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶିବ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶଙ୍ଖ, ଢୋଳ, ଝାଞ୍ଜ ଓ ସିଂହ ଦହଡ଼ାର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଡାନବପୁତ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ମେଘଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଦଜ୍ୟା ରୂପେ ଚମକୁଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ନଗର ବିନାଶ ହେଲା, ଏକ ମଙ୍ଗଳମୟ ଯୋଗ ହେଲା, ଏହି ଯୋଗରେ ତିନିଟି ନଗର ଏକତ୍ରିତ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ତ୍ରିନେତ୍ର, ତ୍ରିପଥ ନାଥ ହର, ତିନି ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏକ ତ୍ରିଶର ଶର ତ୍ରିପୁର ଉପରେ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏହି ଶର ଏକ ଶରମାଳା ସଦୃଶ ଚମକୁଥିଲା, ଆକାଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକରେ ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ ହେଇଗଲା। ତ୍ରିପୁର ଉପରେ ଏହି ତିନି ଦେବତା ନିର୍ମିତ ଶର ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ 'ହାୟ! ହାୟ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, 'କେତେ ଭୟଙ୍କର!' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଦେବମାନେ ଏପରି ଅବାକ ଓ ଭୟଭୀତ ଦେଖି, ଶୈଳାଦି ହାଥୀ ସଦୃଶ ଗମଭୀର ଭାବେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଏହି କ'ଣ ଘଟୁଛି?" ତାହା ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ମୁନ୍ଧା ଜଟାଧାରୀ ଭଗବାନ ଗଭୀର ଭାବେ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମାୟା ଏପରି ଭକ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ୱର ହେବେ।" ଏହି ଶୁଣି, ମନର ବାୟୁ ସଦୃଶ ଶୀଘ୍ର ଓ ବଳଶାଳୀ ନନ୍ଦି ତ୍ରିପୁର ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମାୟାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭା ଚମକୁଥିବା ନନ୍ଦି କହିଲେ, "ଏହି ତ୍ରିପୁର ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଆସିଛି, ମାୟା! ଏଠାରୁ ଏବେ ବାହାରିଯାଅ।" ନନ୍ଦିଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଭକ୍ତ ମାୟା ପ୍ରଧାନ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁର ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଏହାପରେ, ତିନିଟି ନଗର ପତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଦାହିଯିବା ପରି ଜଳିଯାଇଗଲା; ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାଗରେ ଅନୁସୃତ ହେଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଶରର ଆଲୋକରେ ତିନିଟି ନଗର ଏମିତି ଜଳିଗଲା, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଂଶ ଉପରେ ଅପମାନ ଆସେ। ଏହି ନଗରଗୁଡ଼ିକୁ ମେରୁ, କୈଳାଶ, ମନ୍ଦର ଶିଖର ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଦ୍ୱାର, ଜାଲା, ନାନା ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସୁନ୍ଦର ମହଳ, ଉଚ୍ଚ ମନ୍ଦିର, ଜଳାଶୟ, ଏବଂ ଦର୍ଶନୀୟ ମଣ୍ଡପରେ ଏହି ତିନିଟି ନଗର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭବ୍ୟ ଥିଲା। ତ୍ରିପୁର ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୌପ୍ୟ ଧ୍ୱଜ, ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଏହି ସବୁ ଡାନବମାନଙ୍କର ଘର ଥିଲା, ହଜାର ହଜାର ଘର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଗଲା। ସୁନ୍ଦର ମହଳ, ଉଦ୍ୟାନ, ଉଚ୍ଚ ମନ୍ଦିର ଓ ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ଲୋକ ଥିଲେ। ଡାନବମାନଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଆଳିଙ୍ଗନ କରି, ଏକାଠି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନି ସେମାନଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ କଲା। ଜଣେ ଅନ୍ୟା ସ୍ତ୍ରୀ, ଅନ୍ୟଥା କେଉଁଠିଯିବା ଅସମ୍ଭବ ହେବାରୁ, ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଅଗ୍ନିର ମୁଁହ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ି ନଶ୍ୱର ହେଲେ। ଏକ ନୀଳୋତ୍ପଳ ନୟନୀ, ଅଞ୍ଜଳି ଧରି ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ କହିଲେ, "ଅଗ୍ନି! ମୁଁ ଅନ୍ୟର ପତ୍ନୀ, ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ଧର୍ମ ସାକ୍ଷୀ, ଏଠାରେ ମୋତେ ଛୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।" "ମୁଁ ଅନ୍ୟ ସହ ବିତାଇଛି, ଶିବଙ୍କ ତେଜ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟଠାକୁ ଯାଅ, ଏହି ଘର ଓ ମୋ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।" ଏକ ଡାନବୀ ମହିଳା ନିଜ ଶିଶୁ ପୁତ୍ରକୁ ନେଇ ଅଗ୍ନି ନିକଟରେ ଦଁଡାଇ, ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ପିଲା ମୋର ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମିତ, ଶଣ୍ମୁଖଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏହାକୁ ନିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।" କିଛି ଡାନବୀ ମହିଳା ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ତର୍ବେଦନାରେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଭୋଗି, ତାଙ୍କର ଗହନା ଝୁଣ୍ଡିଝୁଣ୍ଡି ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତ୍ରିପୁର ନାରୀମାନେ ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳାରେ ତିବ୍ର କମ୍ପିତ ହୋଇ, "ପିତା! ପୁତ୍ର!" "ମା!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଯେପରି ପାହାଡ଼ର ଅଗ୍ନି ଜଳପଦ୍ମ ଓ ଜଳଚରକୁ ଦାହ କରେ, ଏହି ତ୍ରିପୁର ନଗରର ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କର ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ସଦୃଶ ମୁଁହକୁ ଦାହ କଲା। ଯେପରି ଶୀତ ଧାରା ପୋଖରୀର ପଦ୍ମକୁ ଦାହ କରେ, ଏହି ଅଗ୍ନି ତ୍ରିପୁର ନାରୀମାନଙ୍କର ମୁଁହ ଓ ନୟନକୁ ତେଣିଁ ଦାହ କଲା। ଏହି ସମୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ ନାରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଶର ବର୍ଷା ହେବାରୁ, ତାଙ୍କର କମରବନ୍ଧ ଓ ପାୟଲର ଧ୍ୱନି ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ବେଦନା ଚିତ୍କାର ସହ ମିଶି, ଦୁନିଆକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ କରିଦେଲା। ମହଳ, ଅର୍ଧଦଗ୍ଧ ଗୋପୁର, ଭଙ୍ଗୁର ଦ୍ୱାର ଓ ଜଳୁଥିବା ଘର ଏକ ବିପ୍ଳବ ଧାରାରେ ପଡ଼ି, ରକ୍ଷା ଖୋଜୁଥିଲା। ଜଳୁଥିବା ଘର ଅଗ୍ନିରେ ଲିନ ହୋଇ, ସମୁଦ୍ର ଜଳ ତାପିତ ହୋଇଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଧନୀ ପରିବାର ଦୁଃଖରେ ତଳିଯାଏ। ଏହି ତାପରେ ସମୁଦ୍ର ଜଳ ସବୁପଟେ ଉତ୍ତାପିତ ହୋଇ, ମାଛ, ମଗର, ମହାଜଳଚର ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ତାପରେ ତ୍ରିପୁର ନଗର ତାଙ୍କର ଭବ୍ୟ ଦ୍ୱାର ଓ ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ପ୍ରାଚୀର ସହିତ ଭାଙ୍ଗି, ମହା ଧ୍ୱନିରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଲୁହେଇଯାଇଲା। ଏହି ନଗର ହଜାର ଶିଖର ମହଳ ସହିତ ପାହାଡ଼ର ରାଜା ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦାହି, 'ତ୍ରିପୁର' ନାମ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲା। ଏହି ନଗର ଜଳୁଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ, ପାତାଳ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ତାପିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ତଳିଯାଇ, ମାୟାଙ୍କର ମହାମହଳ ଉପରେ ଜଳରେ ଲିନ ହେଲା। ପରେ, ଦେବତାଧିପତିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦିତିପୁତ୍ର ମାୟାଙ୍କ ଘରକୁ ଶାପ ଦେଲେ: "ମାୟାଙ୍କ ଘର ସଦା ଅବାସ୍ୟ, ଆଧାର ବିହୀନ, ଭୟରେ ଘେରା, ଅଗ୍ନି ସମାନ ରହିବ।