ବାୟୁର ଭୟଙ୍କର ଝଞ୍ଜାରେ ଏକ ବୃକ୍ଷ ମାନେ ଫୁଲ ଛିଟିଯାଇ, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରିଥିଲା; ଏହି ବୃକ୍ଷଟି, ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କ ତୀରରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇ, ଗରୁଡ଼ରାଜ ପରି ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରମଥଗଣ ମଧ୍ୟରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଉଠିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାସ୍କର୍ୟ ସମ ତେଜ ନିଆଁ ହାତରେ ଉଠାଇ, ସେ ବଢ଼ିଆ ହାତୀ ମାନ୍ୟର ମାନ୍ୟ ପରି, ଦୂଷ୍ଟ ମହିଷ ଦାନବକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ନନ୍ଦୀ ବେଶ୍ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବାବେଳେ, ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ତାଙ୍କୁ ଶତଶଃ ତୀରରେ ବିଧିଲେ। ତୀରରେ ବିନ୍ଦିତ ଶରୀର ନେଇ, ଶୈଳାଦି ପୁଣି ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ହେଲେ; ସେ ବଡ଼ ରଥକୁ ଧରି, ତୁରନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ବେହାଲ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ବିଳମ୍ବ କଲା, ମୁଣ୍ଡ ଘୁରିଗଲା, ରଥ ଚକ୍ର ବେଗରେ ଘୁରିବାରୁ, ମୁନିଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ତଳକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ ଖସିଯିବା ପରି। ଏହି ସମୟରେ, ଦିତିପୁତ୍ର ମାୟା ତାଙ୍କର ମାୟାବଳରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇ, ଦୃଢ଼ ଶୈଳାଦିଙ୍କୁ ବର୍ଚ୍ଛି ମାରିଲେ। ଶୈଳାଦି, ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଏହି ବର୍ଚ୍ଛିକୁ ଉତ୍କାଶି, ପ୍ରମଥଗଣ ନାୟକ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ବର୍ଚ୍ଛିରେ ବିନ୍ଦିତ, କବଚ ଭଙ୍ଗ ଓ ହୃଦୟ ଛିଦ୍ର ହୋଇ, ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରପାତ ହୋଇ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବଜ୍ରପାତ ହେବା ପରି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ। ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କ ବଧ ଦେଖି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଓ କିନ୍ନରମାନେ "ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!" ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଉମାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଦାନବ ବିଧ୍ୱଂସ ଓ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କ ବଧ ପରେ, ମାୟା ଦାନବ ଦାହନର ଅଗ୍ନି ପରି ପ୍ରମଥଗଣଙ୍କୁ ଦାହ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଛାତି ବର୍ଚ୍ଛିରେ ଛିଦ୍ର, ମୁଣ୍ଡ ଗଦାରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ, ଶରରେ ଗଭୀର ଘାଉ ହୋଇ, ସେମାନେ ପ୍ରମଥମାନଙ୍କ ସାଗରକୁ ଢଳିଗଲେ। ମାୟା ତୀବ୍ର ତୀରରେ ଶତକ୍ଷ ନାଗରାଜଙ୍କୁ ଆହତ କଲେ, ଯମ ଓ ଧନଧାନ୍ୟ ନାୟକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଘାଉ କରି, ଘନ ମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ। ପ୍ରମଥଗଣଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରହାରରେ ଦାନବମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆହତ ହୋଇ, ତ୍ରିପୁରାକୁ ଭାଗିଗଲେ, ଯେପରି ଶିବ ଚକ୍ର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶଙ୍ଖ, ଢୋଳ, ଝାଞ୍ଜ ଓ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା; ଦାନୁପୁତ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଖସିପଡ଼ିଲେ, କପର୍ଦ୍ଦି ଶିବଙ୍କ ସେନାରେ ଅଗ୍ନିପାତ ପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହେଇ। ଦାନବନଗର ଧ୍ୱଂସ ହେବା ସମୟରେ, ଶୁଭ ସଂଯୋଗ ଘଟିଲା; ଏହି ସଂଯୋଗରେ ତିନିଟି ନଗର ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଗଲା। ତାପରେ, ତିନିମୁଖୀ ତ୍ରିପଥଗାମୀ ହର ତିନି ଦେବତା ମିଶିତ ତିନି ଧାରାର ଏକ ଅଷ୍ଟ୍ର ତ୍ରିପୁରା ଉପରେ ଶୀଘ୍ର ମୋକ୍ଷ କଲେ। ଏହି ଅଷ୍ଟ୍ର ମୁକ୍ତି ପରେ ଆକାଶ ଅରୁଣିମା ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାରେ ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ ହୋଇଗଲା। ଏହି ଅଷ୍ଟ୍ର ତ୍ରିପୁରା ଉପରେ ମୁକ୍ତି ହେବା ସହିତ, ଦେବତାମାନେ "ହାୟ! ହାୟ! କେତେ ଭୟଙ୍କର!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ଦେବମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଶୈଳାଦି ହାତୀ ପରି ମାହେଶ୍ୱର ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଏହି କ’ଣ ଘଟିଲା?" ତେବେ, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଜଟାଧାରୀ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏହି ମାୟା, ଯଦିଓ ଭକ୍ତ, ଆଜି ନଶ୍ୱର ହେବେ।" ତାପରେ, ମନର ବାୟୁ ସମ ଶୀଘ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନନ୍ଦୀ ତ୍ରିପୁରାକୁ ଯାଇ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ମାୟାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ: "ମାୟା, ଏହି ତ୍ରିପୁରା ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଆସିଛି। ଏହି ଗୃହ ଛାଡ଼, ମୁଁ କହୁଛି।" ନନ୍ଦୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତ ମାୟା ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁରା ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତାପରେ, ଅଗ୍ନିରେ ପତ୍ର ଦାହିବା ପରି, ସେ ତିନିଟି ନଗର ଦାହ କଲେ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦିଗରୁ ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରି ତିନି ଭାଗରେ ଅଗ୍ନିପାତ କଲେ। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଷ୍ଟ୍ରର ତେଜରେ ତିନିଟି ନଗର ଦହିଗଲା, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ରର ଦୋଷରେ ବଂଶ ଉପରେ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ। ସେମାନେ ମେରୁ ଓ କୈଳାସ ପରି, ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ଶିଖର ସମ, ଦ୍ୱାର ଓ ଜାଲନାରେ ଶୋଭିତ, ନାନା ବିଧର ଉପହାରରେ ଭାସ୍କର୍ୟମୟ ଥିଲେ। ଏହି ତିନିଟି ନଗର ରୂପରେ ଶୋଭାମୟ ରାଜପ୍ରାସାଦ, ଉଚ୍ଚ ମହଳ, ବର୍ଷାଜଳ ଭରିଥିବା ତାଳାଓ, ଦୃଶ୍ୟମାନ ମହାମଣ୍ଡପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ତ୍ରିପୁରାର ଦାନବମାନେ ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିର ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ ଗୃହରେ ବାସ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁ ଗୃହ ଅଗ୍ନିରେ ହଜାର ହଜାର ଦହିଗଲା, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହୋଇ। ମନୋହର ମହଳ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବନ, ଉଚ୍ଚ କକ୍ଷ ଓ ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ୟମାନେ ବସିଥିଲେ। ଦାନବନାୟକମାନଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ପ୍ରେମିକଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼ିଆ ଧରି, ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରୁଥିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନି ସେମାନଙ୍କୁ ଦାହ କଲା, ସେମାନେ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନପାରିଲେ। କେହି ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ସାମ୍ନାରେ ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କରି ନଶ୍ୱର ହୋଇଗଲେ। ଏକ କମଳନୟନୀ ନାରୀ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: "ଅଗ୍ନିଦେବ, ମୁଁ ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀ, ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ଧର୍ମର ସାକ୍ଷୀ, ଏଠାରେ ମୋତେ ଛୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ସେ କହିଲେ: "ମୁଁ ଅନ୍ୟ ସହ ଶୟନ କରିଛି, ଶିବଙ୍କ ତେଜ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଅ, ଏ ଗୃହ ଓ ପ୍ରିୟକୁ ମୋତେ ଦିଅ।" ଏକ ଦାନବସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ଶିଶୁକୁ ହାତରେ ନେଇ, ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ଦାଁଡି କହିଲେ: "ଏହି ଶିଶୁ ମୋର ଦୁଃଖ ଜନିତ ପୁତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଏକେ ନିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଶଣ୍ମୁଖଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମୋର ଆତ୍ମୀୟ।" କିଛି ଦାନବସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଗହନ ଅଳଙ୍କାର ଝଙ୍କାର ସହ ସାଗର ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲେ। "ପିତା! ପୁତ୍ର!" "ମା!" ବୋଲି କ୍ଷୁଦ୍ର ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଅଗ୍ନିର ତାପରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ। ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଯେପରି କମଳ ଓ ଜଳଚରକୁ ଦାହ କରେ, ଏହି ତ୍ରିପୁରାର ଅଗ୍ନି ସେମାନଙ୍କ କମଳମୁଖ ଅନ୍ତଃପୁରବାସିନୀଙ୍କୁ ଦାହ କଲା।