ଏକ ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ଯେଉଁଥିରେ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ଝଲମଲ କରେ, ତେଣୁ ତାହା ପରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଦିଗରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେ, ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଏହି ଦାନବ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାହାଡ଼ ସମାନ ଦୃଢ଼ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁଁ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧର ଆଶାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ତୁମେ ଯଦି ବଞ୍ଚିପାରିବ, କେବଳ କଥା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ମୋର ବଳ ଦ୍ୱାରା ହେବ। ଏ ଦାନବ, ଏବେ ତୁମେ ମୋ ହାତରୁ ବଞ୍ଚିପାରିବା ଉପାୟ ଖୋଜ।" ଏହିପରି ଦାନବ କହିବା ପରେ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତେଜ ଓ ଶବ୍ଦର ଶିଳ୍ପୀ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ତେବେ ଆଘାତ କର, ଏଠି ଆସ!" ସେ କହିଲେ, "ଦାନବ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଧର୍ମକାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯଦି ମୋତେ ମାରିପାରିବ, ତେବେ ଜନ୍ମର ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଏତେ ଦ୍ୱିଧା କାହିଁକି? ମୁଁ ତୁମକୁ ପୂର୍ବରୁ ବା ଏବେ ମୃଗ ସମାନ ମାରିଦେଲି, ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ତୁମକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ କରିବି। ଯିଏ ଦୁଇ ହାତରେ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ, ବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ନମାଇ ଆଣେ, ସେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଦିଗରେ ଚାହାଇପାରିବ ନାହିଁ।" ନନ୍ଦୀ ଏପରି କହିବା ସହିତ, ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ତାଙ୍କୁ ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମେଘକୁ ଭେଦି ଦେଇଥାଏ। ସେ ତୀର ନନ୍ଦୀର ଛାତିରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରକ୍ତ ପିଇଗଲା, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ରର ପାଣି ଉଠାଇ ନେଇଥାଏ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ନନ୍ଦୀ ପ୍ରଥମେ ଗଡ଼ିଗଲେ, ତାପରେ ଏକ ବୃକ୍ଷ ଉପଡ଼ି ହାତରେ ଧରି, ହାତୀର ମାନ୍ୟତାରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ସେ ବୃକ୍ଷଟି ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ଫୁଲ ଛିଟିଗଲା, ଗର୍ଜନ କଲା, ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କ ତୀରରେ ଚିରି, ଗରୁଡ଼ର ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଦାନବଙ୍କ ଉତ୍ତମ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବୃକ୍ଷ କଟାଯିବା ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନନ୍ଦୀ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ତଃକର୍ଣ୍ଣ ଭରିଗଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତେଜରେ ଚମକୁଥିବା ତାଙ୍କର ଉଠା ହାତରେ, ନନ୍ଦୀ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମହିଷକୁ ମାରିବାକୁ ହାତୀର ମାନ୍ୟତାରେ ଆଗେଇଗଲେ। ସେ ବେପରୱା ଗତିରେ ଆଗେଇଯିବା ସମୟରେ, ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ଶତଶଃ ତୀର ଦ୍ୱାରା ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଭେଦିଦେଲେ। ଶରବିଦ୍ଧ ଶରୀରରେ ନନ୍ଦୀ ଶୈଳାଦି ପୁଣି ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ରଥ ଧରି ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ଦେରି କଲା, ମୁଣ୍ଡ ଘୂରୁଥିଲା, ରଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଘୂରୁଥିଲା, ଏବଂ ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଥ ପଡ଼ିଯିବା ପରି ତାଙ୍କୁ ବିନାଶ ହେଲା। ତାପରେ ଦିତିର ପୁତ୍ର ମାୟା ତାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଭିତରୁ ବାହାରି ଆସି ଦୃଢ଼ ଶୈଳାଦିଙ୍କୁ ବଣ୍ଡା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। ଶୈଳାଦି ଏହି ରକ୍ତମାଞ୍ଜିତ ବଣ୍ଡା ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ କାଢ଼ି ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ପ୍ରମଥାନାୟକଙ୍କୁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ। ସେଇ ବଣ୍ଡାରେ ଭେଦି, କବଚ ଭଙ୍ଗ ଓ ହୃଦୟ ଭାଗିଯିବାରେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ବଜ୍ରାଘାତ ପାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଭୂମିରେ ଲୁହା ହେଲେ। ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କ ନିଧନ ଦେଖି ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଓ କିନ୍ନରମାନେ “ଅତି ଉତ୍ତମ! ଅତି ଉତ୍ତମ!” ବୋଲି କହି, ଉମାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରି ଦାନବ ନଶ୍ଟ ଓ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସହ, ମାୟା ପ୍ରମଥା ସେନାକୁ ଦାହନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳାଇଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଛାତି ବଣ୍ଡାରେ ଭେଦିଗଲା, ମୁଣ୍ଡ ଗଦାରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଶର ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଭେଦିଗଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ପ୍ରମଥା ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ମାୟା ତାଳକ୍ଷ ବିଶାଳ ତୀରରେ ଶତକ୍ଷ ନାଗରାଜଙ୍କୁ ଭେଦିଲେ, ଯମ ଓ ଧନର ଆଧିପତ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କଲେ, ମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ। ପ୍ରମଥା ସେନାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ଆଘାତ ପାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆହତ ହୋଇ ତ୍ରିପୁରକୁ ପଳାଇଗଲେ, ଯେପରି ଶିବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଦାନବମାନେ ପରାଜିତ ହେବା ସମୟରେ ଶଙ୍ଖ, ଢୋଳ ଓ ଝାଞ୍ଜ ଦ୍ୱାନି ହେଲା, ସିଂହ ଦ୍ୱାନି ହେଲା, ଏବଂ କପର୍ଦ୍ଦିଙ୍କ ସେନାରେ ଦାନୁପୁତ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବଜ୍ରପାତ ପରି ଲୁହା ହେଲେ। ଦାନବନଗର ଧ୍ୱଂସ ହେଲାବେଳେ ମଙ୍ଗଳ ଯୋଗ ହେଲା, ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ନଗର ଏକତ୍ରିତ ହେଲା। ତାପରେ ତିନିପଥର ନାଥ, ତ୍ରିନୟନ ହର, ତିନିଦେବତା ଦ୍ୱାରା ତିନିମୁଖୀ ତୀର ତ୍ରିପୁର ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହି ତୀର ଏକ ତୀରମାଳା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଆକାଶ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ ହେଲା। ତିନିଦେବତା ନିର୍ମିତ ତୀର ତ୍ରିପୁର ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଖି, ଦେବମାନେ "ହାୟ! ହାୟ! କେତେ ଭୟଙ୍କର!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ଦେବମାନେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଶୈଳାଦି ହାତୀ ପରି ଗମଭୀର ଚାଲି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ କ’ଣ?" ତେବେ ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳୀ, ଜଟାଧାରୀ, ଗଭୀର ଭାବରେ ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ କହିଲେ— "ସେ ମାୟା, ଯଦିଓ ମୋର ଭକ୍ତ, ଆଜି ନଶ୍ଟ ହେବ।" ଏହାପରେ ନନ୍ଦୀ, ମନର ବାୟୁ ପରି ଶୀଘ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତ୍ରିପୁର ଦିଗରେ ଗଲେ ଏବଂ ନଗର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ମାୟାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ ନନ୍ଦୀ କହିଲେ— "ଏ ମାୟା, ଏହି ତ୍ରିପୁର ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଆସିଛି। ଏହି ଗୃହ ଛାଡ଼ି ଚଳିଯାଅ, ମୁଁ କହୁଛି।" ନନ୍ଦୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭକ୍ତ ମାୟା ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁର ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତାପରେ ପତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଯେପରି ଜଳିଯାଏ, ସେପରି ସେ ତିନିଟି ନଗର ଜଳାଇଦେଲେ; ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାଗ ହୋଇ ଜଳାଇଦେଲେ। ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୀରର ତେଜରେ ଭରିଥିବା ଏହି ତିନିଟି ନଗର ଏପରି ଦହିଗଲା, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା କୁଳ ଉପରେ ନଶ୍ଟ ଆସେ। ସେଗୁଡ଼ିକ ମେରୁ ଓ କୈଳାଶ ପରି ଥିଲା, ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଦ୍ୱାର ଓ ୱିଣ୍ଡୋ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏବଂ ନୈବେଦ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଥିଲା। ସେଠାରେ ସୁନ୍ଦର ରାଜପ୍ରାସାଦ, ଉଚ୍ଚ ମହଲ, ବର୍ଷାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଳାବ ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟମାନ ମଣ୍ଡପ ଥିଲା।