ପୁରାତନ କାଳରେ ଦେବୀଙ୍କର ଅନେକ ରୂପ ଏବଂ ତାଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାନ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି। କୋଟିତୀର୍ଥରେ କୋଟବୀ, ମାଧବବନରେ ସୁଗନ୍ଧା, ଗୋଦାଶ୍ରମରେ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା, ଏବଂ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରରେ ରତିପ୍ରିୟା ବିରାଜିତି। ଶିବକୁଣ୍ଡରେ ଶିବାନନ୍ଦା, ଦେବିକା ତୀରରେ ନନ୍ଦିନୀ, ଦ୍ୱାରାବତୀରେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ଏବଂ ବୃନ୍ଦାବନବନରେ ରାଧା ନିବାସ କରନ୍ତି। ମଥୁରାରେ ଦେବକୀ, ପାତାଳରେ ପରମେଶ୍ୱରୀ, ଚିତ୍ରକୂଟରେ ସୀତା, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ବିନ୍ଧ୍ୟାଧିବାସିନୀ ବିରାଜିତି। ସାହ୍ୟାଦ୍ରିରେ ଏକବୀରା, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ରିକା, ରାମତୀର୍ଥରେ ରମଣା, ଯମୁନାରେ ମୃଗବତୀ ଅଛନ୍ତି। କରବୀରରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିନାୟକରେ ଉମାଦେବୀ, ବୈଦ୍ୟନାଥରେ ଆରୋଗା, ମହାକାଳରେ ମହେଶ୍ୱରୀ ନିବାସ କରନ୍ତି। ଉଷ୍ଣତୀର୍ଥରେ ଅଭୟା, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଗୁହାରେ ଚାମୃତା, ମଣ୍ଡବ୍ୟରେ ମଣ୍ଡବୀ, ମହେଶ୍ୱରନଗରରେ ସ୍ୱାହା ବିରାଜିତି। ଚଗଲଣ୍ଡରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡା, ମକରଣ୍ଡରେ ଚଣ୍ଡିକା, ସୋମେଶ୍ୱରରେ ବରାରୋହା, ପ୍ରଭାସରେ ପୁଷ୍କରାବତୀ ନିବାସ କରନ୍ତି। ସରସ୍ୱତୀ ତୀରରେ ଦେବମାତା, ପରାବର ତୀରରେ ମାତା, ମହାଳୟରେ ମହାଭାଗା, ପୟୋଷ୍ଣୀରେ ପିଙ୍ଗଳେଶ୍ୱରୀ ଅଛନ୍ତି। କୃତଶୌଚରେ ସିଂହିକା, କାର୍ତ୍ତିକେୟରେ ଯଶସ୍କରୀ, ଉତ୍ପଳବର୍ତ୍ତକରେ ଲୋଲା, ଶୋଣସଙ୍ଗମରେ ସୁଭଦ୍ରା ବିରାଜିତି। ସିଦ୍ଧପୁରରେ ମାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଭାରତାଶ୍ରମରେ ଅଙ୍ଗନା, ଜଳନ୍ଧରରେ ବିଶ୍ୱମୁଖୀ, କିଶ୍କିନ୍ଧା ପର୍ବତରେ ତାରା ଅଛନ୍ତି। ଦେବଦାରୁବନରେ ପୁଷ୍ଟି, କଶ୍ମୀର ଦେଶରେ ମେଧା, ହିମାଳୟରେ ଭୀମାଦେବୀ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରରେ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍ଟି ବିରାଜିତି। କପାଳମୋଚନରେ ଶୁଦ୍ଧି, କାୟାବରୋହଣରେ ମାତା, ଶଂଖୋଦ୍ଧାରରେ ଧ୍ୱନି, ପିଣ୍ଡାରକରେ ଧୃତି ଅଛନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାରେ କାଳା, ଅଛୋଦାରେ ଶିବାକରିଣୀ, ବେଣାରେ ଅମୃତା, ବଦରୀରେ ଉର୍ବଶୀ ବିରାଜିତି। ଉତ୍ତରକୁରୁରେ ଔଷଧୀ, କୁଶଦ୍ୱୀପରେ କୁଶୋଦକା, ହେମକୂଟରେ ମନ୍ମଥା, ସତ୍ୟବାଦିନୀରେ ମୁକୁଟା ଅଛନ୍ତି। ଅଶ୍ୱତ୍ଥରେ ବନ୍ଦନୀୟା, ବୈଶ୍ରବଣ ଗୃହରେ ନିଧି, ବେଦମୂଳରେ ଗାୟତ୍ରୀ, ଶିବସାନିଧ୍ୟରେ ପାର୍ବତୀ ନିବାସ କରନ୍ତି। ଦେବଲୋକରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ବ୍ରହ୍ମାସନେ ସରସ୍ୱତୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରଭା, ମାତୃମଣ୍ଡଳରେ ବୈଷ୍ଣବୀ ଅଛନ୍ତି। ସତୀନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅରୁଣ୍ଧତୀ, ରାମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିଲୋତ୍ତମା, ଏବଂ ମନରେ ବ୍ରହ୍ମକଳା ନାମକ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦେହୀ ଜୀବରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି। ଏହିପରି ଏକ ଶତ ଆଠ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାମ ଏବଂ ଏକ ଶତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଯେଉଁଠି ଏହି ନାମଗୁଡିକୁ ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିବନଗରେ ବାସ କରେ। ଏହି ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମୟ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଏକ ଶତ ଆଠ ନାମ ଶିବମୁଖେ ପାଠ କରାଯାଏ, ତୃତୀୟ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ, ସେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଅନେକ ସନ୍ତାନ ଲାଭ ହୁଏ। ଗୋଦାନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବା ଯେକୌଣସି ଦିନ ଏହି ପାଠ କରିଥିବା ପଣ୍ଡିତ ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମ ପଦ ଲାଭ କରେ। ଏହିପରି ଦେବୀ ସ୍ୱୟଂ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ସ୍ୱୟଂଭୂ ପରେ, ସମୟ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ, ପ୍ରଚେତସ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ହେଲେ; ପାର୍ବତୀ ଶିବଙ୍କ ଅର୍ଧାଙ୍ଗିନୀ ଦେବୀ ହେଲେ। ମେନାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଅରୁଣ୍ଧତୀ ଏହି ନାମଗୁଡିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ପୁରୁରବାସ ରାଜାସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲେ; ଯୟାତି ପୁତ୍ର ଓ ଧନ ଲାଭ କଲେ; ଭାର୍ଗବ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଫଳ ପାଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତା, ଦାନବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ଅନେକ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷିତ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଯେଉଁଠି ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଲିଖାଯାଏ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି କେବେ ଦୁଃଖ ବା ବିପଦ ଆସେ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା ପରେ, ସୋମପଥ ନାମକ ଲୋକର ବିବରଣି ଆସେ, ଯେଉଁଠି ମାରୀଚିଙ୍କ ବଂଶଜ ପିତୃମାନେ ବାସ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ନାମକ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ପିତୃମାନେ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାରେ ଅଛୋଦା ନାମକ ଏକ ନଦୀ ଅଛି, ଯିଏ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ କନ୍ୟା। ଏଠି ଅଛୋଦା ନାମକ ଏକ ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ପୂର୍ବକାଳରେ ପିତୃମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଅଛୋଦା ଏଠି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଦେବତ୍ୱ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପିତୃମାନେ ଦେବରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତେ ଯୁବା, ସୁଦୃଢ଼, ଏବଂ କାମଦେବ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେଉଁଠି ଅମାବାସୁ ନାମକ ପିତୃଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଛୋଦା ତାଙ୍କ ସହ ଏକତାର ଅଭିଲାଷା କଲେ, କାମଦେବଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ। ଏହି ଅନୁଚିତ କାମନା ଦ୍ୱାରା ସେ ତପସ୍ୟାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ଏବଂ ଭୂମିକୁ ଛୁଅନ୍ତି, ଯଦ୍ୟପି ପୂର୍ବରୁ ସେ ଭୂମିକୁ ଛୁଅନ୍ତି ନଥିଲେ। ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥିରେ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ତାଙ୍କର ସହନଶୀଳତା ଦ୍ୱାରା ସେ ଅମାବାସ୍ୟା ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଯିଏ ପିତୃମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଦାତ୍ରୀ। ତାପରେ ଅଛୋଦା, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ ହେବାରୁ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ନିଜ ସ୍ବୟଂର ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ସେ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ପିତୃମାନେ ଭବିଷ୍ୟତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ସ୍୵ର୍ଗରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପଣ୍ଡିତମାନେ କରନ୍ତି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ଦେବତ୍ୱରେ ବା ମନୁଷ୍ୟ ଦେହରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ।" ଏହିପରି ଦେବୀଙ୍କର ମହିମା, ତାଙ୍କ ନାମ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡିକର ବିବରଣୀ, ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଗମ୍ଭୀର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।