ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆଚାର୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାତିର ଆଧାରକୁ ଶୋଷି ନେଇଥାଏ, ସେପରି ସେ ଜଳମୟ ମେଘ, ଧଳା କମଳ ଓ ନୀଳ କୁମୁଦ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଏକ ବିଶାଳ ହ୍ରଦର ଅମୃତକୁ ପିଇଲେ। ଏହି ଦାନବରାଜମାନଙ୍କର ହ୍ରଦରୁ ଅମୃତ ପିଇ ସେ, ପୀତାମ୍ବର ଧାରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଗର୍ଜନ କରି ତୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବସେନାପତିମାନଙ୍କ ଆଘାତରେ ଦାନବମାନେ ପ୍ରବଳ ହେବାରୁ ତାଙ୍କର ନଦୀମାନେ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଗଲା। ଦେବତାମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖି ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଚତୁର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶତ୍ରୁମୁଖରେ ହାରିଯାନ୍ତି। ତାରକ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମାଳା ଧାରି, ମାୟା ଓ ପ୍ରମଥମାନଙ୍କ ସହିତ ନଗରକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତୀରରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେବାରୁ ସେମାନେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ, ଯେପରି ଦେହରୁ ପ୍ରାଣ ବାୟୁ ଉଠିଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବସେନାପତିମାନେ—ମହେନ୍ଦ୍ର, ନନ୍ଦି ଓ ଷଣ୍ମୁଖ—ବିଜୟ ଆଶାରେ ଅତିତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହସି ଗର୍ଜନ କରିଲେ, ‘ଚଳ, ଆମେ ବିଜୟ ହେବା!’ ବୋଲି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗେଇଲେ। ପ୍ରମଥମାନଙ୍କ ଆଘାତରେ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରମଥମାନେ ନଗରଦ୍ୱାର ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ସେମାନେ ଭଙ୍ଗ ଦାନ୍ତ ହାତୀ, ଭଙ୍ଗ ଶିଙ୍ଗ ବଳଦ, ଭଙ୍ଗ ପାଖ ଚିଡ଼ିଆ ବା ଶୁଷ୍କ ନଦୀ ପରି ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅଶକ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଘାତରେ ଦାନବମାନେ ମୃତ୍ୟୁଶୟ୍ୟାରେ ପହଞ୍ଚି, ମୁହଁ ମୁଝିଯାଇ, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, ‘ଏବେ କଣ କରିବା?’ ସେମାନଙ୍କ ମନ ଅବସାନ୍ନ ହେବାବେଳେ, ପଦ୍ମମୁଖୀ ଦାନବ ମାୟା, ଦାନବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନେତା, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, ‘ପ୍ରମଥ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ପ୍ରବଳ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛୁ, ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଖୁସି କରିଛୁ। ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଏହି ଦାନବମାନେ ପ୍ରଥମେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପରେ ପ୍ରମଥମାନଙ୍କ ଆତଙ୍କରେ ଆଉଥରେ ଭୟରେ ଯାଇଲେ। ଦେବତାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ପକ୍ଷରେ ନାହାନ୍ତି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’ ‘ଦେଖ, କାଳର ଶକ୍ତି! କେତେ ଅଜୟ କାଳ, ଯେଉଁଠାରେ ଏମିତି ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣରେ ପଡ଼ିଛି। ମୁଁ ମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦାନବମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟରେ ଗ୍ରହମାନେ ଯେପରି ଅପ୍ରଭା ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେପରି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲେ।’ ଏହି ସମୟରେ ହ୍ରଦର ରକ୍ଷକମାନେ ମେଘ ପରି ମଣ୍ଡଳ ହୋଇ, ହାତ ଯୋଡି ମାୟାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଯମ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, ‘ଏହି ହ୍ରଦ, ତୁମ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ାଯାଇଥିଲା, ଯାହାର ଜଳ ଅମୃତର ସାର ଥିଲା, କମଳ ଓ ମାଟିରେ ମାଛ ଓ କୁମୁଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଏହାକୁ ବୃଷ ରୂପୀ କେହି ପିଇଦେଲେ; ଏବେ ଏହି ହ୍ରଦ ଜଣେ ଅଚେତନା ନାରୀ ପରି ନିର୍ଜୀବ ଲାଗୁଛି।’ ଏହି କଥା ଶୁଣି ମାୟା, ଦାନବମାନଙ୍କର ନାୟକ, ବାରମ୍ବାର ‘ହାୟ!’ ବୋଲି ଦୁଃଖ କରି, ଦିତିପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ମୋ ମାୟାରେ ତିଆରି ହ୍ରଦ ଯଦି ପିଇଦିଆଯାଇଛି, ତେବେ ଆମେ ନଶ୍ଟ ହେଲୁ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଟ୍ରିପୁରା ହରାଇଗଲା। ଦାନବମାନେ ମରିଯାଉନ୍ତୁ କି ପୁନଃ ଜୀବିତ ହୁଅନ୍ତୁ, ହ୍ରଦ ପିଇଦିଆଯାଉଛି କି ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ କେହି ପିଇଛନ୍ତି—ମୋ ମାୟାରେ ରକ୍ଷିତ ଅମୃତଜଳର ହ୍ରଦକୁ ବିନା ବିଜୟୀ ବିଷ୍ଣୁ ଅନ୍ୟ କେହି ପିଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଦାନବମାନଙ୍କର ସବୁ ଗୁପ୍ତ କଥା ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଅଜଣା ନୁହେଁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ଦାନଦାନର କୌଶଳ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯଦିଓ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହା ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠା ଏକ ସମତଳ ଓ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ, ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ନୂଆ ଜଳ ଭରିଦେଲେ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଦେବତାମାନେ ଆମକୁ ଆତଙ୍କିତ କରୁଛନ୍ତି। ଯଦି ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରୁଛ, ପ୍ରମଥମାନଙ୍କର ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତିକୁ ଆମେ ସହିପାରିବା, ତେଵେ ସମୁଦ୍ର ସୀମାନ୍ତରେ ଥିବା ସେମାନେ ବାୟୁର ସ୍ୱାସ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ବନ୍ୟାରେ ସେମାନେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ରଥର ପଥରେ ବାଧା ପାଇ ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହ କମିଯିବ। ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନେ ମାରୁଛନ୍ତି, ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଆକାଶ ସମାନ ସମୁଦ୍ର ଆମର ଆଶ୍ରୟ ହେବ।’ ଏହିପରି କହି, ଦାନବମାନଙ୍କର ନାୟକ ମାୟା ଟ୍ରିପୁରା ସହିତ ଶୀଘ୍ର ସମୁଦ୍ରକୁ ଗଲେ। ଗଭୀର ଜଳରେ ତାଙ୍କର ଶୋଭାମୟ ନଗର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଏବଂ ପୁରୁଣା ଦୁର୍ଗ ଓ ମାଳା ଶୋଭା ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଲା। ଏଉଁ ସମୟରେ, ଟ୍ରିପୁରାର ଶତ୍ରୁ ତ୍ରିନୟନ ମହାଦେବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ପିତାମହ, ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତୁମ ଅପାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି। ଏବେ ଦାନବମାନେ ଟ୍ରିପୁରା ସହିତ ଯାଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଚଳିତ, ଚକ୍ରରଥକୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଆଣ।' ଏହିପରି କହି, ଦେବତାମାନେ ସିଂହ ଗର୍ଜନ କରି, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ ଘେରି, ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ର ପାଇଁ ଚଲିଗଲେ। ଏବଂ ଭବଙ୍କୁ ଘେରି, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁ ଆଚାର୍ୟ, ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗର୍ଜନ କରି ସମୁଦ୍ର, ଦାନବମାନେ ଥିବା ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଆଗେଇଲେ। ଅମରପୁରୀରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଢୋଳ ଓ ମେଘର ଧ୍ୱନି, ନାରୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଏବଂ ପାତାଳର ଶୋର ମିଶିଗଲା। ତାପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱକାରୀ, ଶତ୍ରୁ ଖୋଜିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ଦେଖ, ଦାନବମାନେ ଟ୍ରିପୁରାର ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ଯମ, ବରୁଣ, କୁବେର, ଷଣ୍ମୁଖ ଓ ତାଙ୍କର ସେନାସହିତ ମୁଁ ସେମାନେକୁ ଏକକ୍ଷଣରେ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।' ‘ଚଳ, ଏହି ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ଟ ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି; ପୁରୁଣା ନଗରମାନେ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ଭବ ଫେରି ଟ୍ରିପୁରା ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଗଲେ।' ଏପରି, ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ତୀର, ଗଦା ଓ ବଜ୍ରର ବର୍ଷା କରି, ଟ୍ରିପୁରା ଓ ତାହାର ନାୟକଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପଛରେ ଯିବି। ଅସୁରମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ, ତୁମ ସୁଖ ପାଇଁ ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।