ମୟା ଦାନବଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, କିଛି ପ୍ରମୁଖ ଦାନବ ମୃତ ଦୈତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଏକ ଆଦ୍ଭୁତ ପୋଖରୀରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହି ପୋଖରୀରୁ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଦେହ, ଅଳଙ୍କାର ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ସଜିତ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ଏହି ଦୈତ୍ୟମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଅମର ଦେବତା। ଏଭଳି ପୋଖରୀରେ ପଡି ଜୀବନ ପୁନର୍ଦାନ ପାଇଥିବା କିଛି ଦାନବ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ସିଂହ ପରି ଦହାଡି ଆଗକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦାନବମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଶିବଗଣ ପ୍ରମଥମାନେଙ୍କୁ କ୍ଷୁଭ୍ ଭାବରେ କହିଲେ, "ପ୍ରମଥମାନେ, କାହିଁକି ଆଗକୁ ଆସୁଛ? ତୁମେ ଯେଉଁ ଦୈତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ମାରିଛ, ସେମାନେ ପୋଖରୀରେ ପଡି ପୁନର୍ଦାନ ପାଇଯିବେ।" ଏହି ବିଷ ମିଶ୍ର ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କଠାରେ ଗଲେ ଓ କହିଲେ, "ହେ ଦେବତା! ପ୍ରମଥମାନେ ଦୈତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ମାରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପୁନର୍ଦାନ ପାଇ ଉଠିଯାଉଛନ୍ତି, ବର୍ଷା ପରେ ଫସଲ ପରି। ଏହି ସହରରେ ଏକ ପୋଖରୀ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଅମରତ୍ୱର ନିକ୍ସ ଅଛି; ମୃତ ଦାନବମାନେ ପଡିଲେ, ସେମାନେ ଜୀବନ ପାଉଛନ୍ତି।" ଏପରି ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ; ଦାନବମାନେଙ୍କ ଶକ୍ତି ଭୟଙ୍କର ଭାବ ପାଇଲା, ଭୟାନକ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ତାରକ, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ଅତି ଭୟାନକ ଓ ମୁଁହ ହରିଙ୍କ ପରି ଫାଟିଯାଇଥିଲା, ଭୟାନକ ରୋଷରେ ମହାଦେବଙ୍କ ରଥର ଦିଗରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତ୍ରିପୁରାରେ ଡ଼ାଉର ଓ ଶଂଖର ଭୟାନକ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା; ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ରଥକୁ ଦେଖି, ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠି ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା; ଶତାଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ। ଏହି ଆକ୍ରୋଶ ଦେଖି ରୁଦ୍ର ଓ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପିତାମହ ବିଚଳିତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହ ଉତ୍ତମ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରଥ ଏକ ନିର୍ଭର ଥାନକୁ ପହଁଚି, ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଦୃଢତା ହରାଇ ଯିବା ପରି, ଦୃଢତା ହରାଇ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଯେପରି ଦେହର ଜୀବନ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁନ୍ୟ ହେଲେ ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଏ, ବା ଗ୍ରୀଷ୍ମ ରେ ଜଳ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ରଥ ଶକ୍ତି ହରାଇ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲା, ଏହାର ଗ୍ରେସ୍ ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିଲା। ତେବେ ରଥରୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜୀବନ ଶକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ରଥକୁ ଉଠାଇଲା—ଏହା ତିନି ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଜନାର୍ଦନ, ହଳଦୀ ଶୂନ୍ୟ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ରଥରୁ ଉଡି ବୃଶ୍ଚ ପରି ଏକ ବିଶାଳ ଆକାର ନେଇ, ଭୟାନକ ରଥକୁ ଶିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଧରିଲେ। ଏହି ବିଶାଳ ରଥ, ଶିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଧରା, ତିନି ଲୋକକୁ ବୋହିଲା, ବୃଶ୍ଚ ତାଙ୍କ ଝୁଣା ପରି। ତାରକ ଦାନବ ରାଜା, ପର୍ବତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରି ଡେଙ୍ଗା ଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିଗରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ଚାଟି ଦେଲେ। ତାରକଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଯୁଗ କ୍ଷେପ ଉପରେ ଅଙ୍କୁଶ ରଖି, ତାଙ୍କ ମୁଁହ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ମୁକ୍ତ କରି, ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ହେଲେ। ସେଠି ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାରକଙ୍କ ପୂଜାରେ ଏକ ଭୟାନକ ଦହାଡ ଦେଲେ, ମେଘ ଗୁଡ଼ିକର ଧ୍ୱନି ପରି। ରଥର ଚକ୍ର, ବୃଶ୍ଚ ଓ ବୃଶ୍ଚରାଜମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ବିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିତିପୁତ୍ରମାନେଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଚ଼େଦିଦେଲା, କେଶବ ତ୍ରିପୁରା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାତିର ଅନ୍ଧାରକୁ ଖାଇଯିବାପରି, ଆକାଶର ଜଳ ଭରା ମେଘ, ଧଳା ପଦ୍ମ, ଖିଳିଥିବା ନୀଳ କମଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ଏହି ପୋଖରୀର ଅମୃତ ଖାଇଲେ। ଦାନବରାଜମାନେଙ୍କ ପୋଖରୀରୁ ପିଇ, ଜନାର୍ଦନ ହଳଦୀ ପୋଷାକରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଜୁ ଦେଖାଇ, ଦହାଡି ଏବଂ ତୀର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦାନବମାନେ ଭୟାନକ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ, ତାଙ୍କର ନଦୀମାନେ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ, ଭୟାନକ ମୁଁହ ଦେଖି ଭୟଭିତ ହୋଇ, ପ୍ରତିରୋଧ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଚତୁର ନରମାନେ ପରି ପଛକୁ ହଟିଗଲେ। ତାରକ, ବିଦ୍ୟୁତ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ମୟା ଓ ପ୍ରମଥମାନେଙ୍କ ସହ ନଗର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ପବନ ଉଠିଲେ ଦେହ ଯିବାପରି, ସେମାନେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ—ମହେନ୍ଦ୍ର, ନନ୍ଦି, ଷଣ୍ମୁଖ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଦିଗ୍ପତିମାନେ—ଉତ୍ସାହରେ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ, ଦହାଡି ଓ ଅଭିମାନରେ ହସି, 'ଆମେ ଜିତିବା!' ବୋଲି ଦେଖିଲେ। ପ୍ରମଥମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଙ୍ଗି, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭିତ ହୋଇ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପ୍ରମଥମାନେ ନଗର ଦ୍ୱାର ଭଙ୍ଗିଦେଲେ। ସେମାନେ ଭାଙ୍ଗି ଦାନ୍ତ ଥିବା ହାତୀ, ଭାଙ୍ଗି ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ବୃଶ୍ଚ, ଭାଙ୍ଗି ପକ୍ଷ ଥିବା ପକ୍ଷୀ, ଶୁନ୍ୟ ଜଳ ଥିବା ନଦୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏପରି ଦୈତ୍ୟମାନେ, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁହ ଭଙ୍ଗି, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, "କଣ କରିବା?" ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ମୁଁହରେ, ପଦ୍ମମୁଖ ଦାନବ ମୟା, ଦୈତ୍ୟମାନେଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନେତା, ସେମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ। "ପ୍ରମଥମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସହ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛି। ଦୈତ୍ୟମାନେ, ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲ, ପରେ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୁନଃ ପ୍ରବେଶ କଲ, ପ୍ରମଥମାନେ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ମନ୍ଦିତ ହେଲ। ଏହିଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଅନୁକୂଳ ନୁହଁନ୍ତି, ସଂଶୟ ନାହିଁ। ସେଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପର୍ବତ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। କାଳର ଶକ୍ତି ଦେଖ, କାଳ ଅପରାଜିତ, ଏପରି ଦୃଢ଼ ଦୂର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅବରୋଧ ହୋଇଯାଇଛି। ମୁଁ ବିବାଦ କରୁଥିଲି, ମେଘ ପରି ଦହାଡି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଚାନ୍ଦ୍ର ଉଦୟରେ ଗ୍ରହ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ଵଳତା ହରାଇଗଲେ। ପୋଖରୀର ରକ୍ଷକମାନେ, ବିନାଶ ସମୟର ଆକାଶର ମେଘ ପରି, ମୟାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦାନବରାଜ ଯମ ପରି ମାନିଲେ। ଏହି ପୋଖରୀ, ତୁମେ ଲୁଚାଇ ତିଆରି କରିଥିଲା, ଯାହାର ଜଳ ଅମରତ୍ୱ ତତ୍ତ୍ୱ ରହିଥିଲା, ପଦ୍ମ ଭରିଥିଲା, ମାଛ ଲୁଚିଥିଲା, କମଳ ଦ୍ୱାରା ମାଟିଆ ହୋଇଥିଲା। ଏହାକୁ ବୃଶ୍ଚ ଆକାରର ଜଣେ ପିଇଦେଲେ, ଦୈତ୍ୟମାନେଙ୍କ ନେତା; ଏହି ପୋଖରୀ ଏବେ ଜୀବନ ଶୂନ୍ୟ, ଜଣେ ଅଚେତନ ନାରୀ ପରି। ପୋଖରୀର ରକ୍ଷକମାନେଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ମୟା, ଦାନବମାନେଙ୍କ ନେତା, "ହାୟ!