ତ୍ରିପୁରା ର ଦୁର୍ଗ ଯେପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ତଥାପି ସେହି ଦୁର୍ଗ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ହୋଇଯାଇଛି—କାରଣ, କୌଣସି ଦୁର୍ଗ କିଛି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ଗ ମଧ୍ୟ କାଳର ଅଧୀନ; ଯେତେବେଳେ କାଳ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ କାଳରୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ? ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତେ ଗୁରୁପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାଳର ଅଧୀନ। ଏହି ଅସୀମ ଓ ଅବିରୋଧ୍ୟ ସ୍ତିତି ଉପରେ କିଏ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ କରିପାରିବ? ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଏ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ? ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରୁଣ କିମ୍ବା କୁବେରଙ୍କୁ ଭୟ କରେନି; କିନ୍ତୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କେବେ ବିଜୟ କରିହେବ ନାହିଁ। ଆଜି ମୁଁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତିର ଫଳ ଦେଖେଇଦେବି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ। ମୁଁ ଏକ ଅମୃତ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ଔଷଧ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀ ସୃଷ୍ଟି କରିବି; ତାହାରେ ଦାଇତ୍ୟମାନେ punah ଜୀବନ ପାଇବେ, ଏହି ଜୀବନଦାୟୀ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ଜୀବିତ ହେବେ। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାୟା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ମାୟାବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ତାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପୋଖରୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଏକଥର ଆମ୍ବ ଗଛ ସହିତ କରିଥିଲେ। ସେହି ପୋଖରୀ ଦୁଇ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଏକ ଯୋଜନ ଚୌଡ଼ା, ମନୋହର ଘାଟ ଓ ମଣ୍ଡପ ସହିତ, ଏକ କଥାର ଦ୍ୱାରା ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହା ଅମୃତ ଗନ୍ଧ ଭରିଥିବା ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଏକ ସଦ୍ଗୁଣବନ୍ତିନୀ ନାରୀ ପରି ପ୍ରତିତି ହୁଏ। ଏହି ପୋଖରୀ ନୀଳ କମଳ, ଧଳା ଶାଳୁକ, ଲାଲ କମଳ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା, କଦମ୍ବ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ର ରଙ୍ଗର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଚୀର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ଏଠାରେ ସୁର ଗାନ କରୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଚମକୁଥିବା ଦେହ, ଏବଂ କାମନାପୂରଣ ଜନ୍ତୁମାନେ ଥିଲେ, ଏହା ଜୀବନର ଅଗ୍ନି ପରି ଜୀବନଦାୟୀ। ଏହି ପୋଖରୀ ସୃଷ୍ଟି କରି, ମାୟା, ଯେପରି ମହେଶ୍ୱର ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରା କରିଥିଲେ, ପ୍ରଥମେ ଏହି ପୋଖରୀରେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ। ସେଠାରେ ଏହି ବଳଶାଳୀ ଦାଇତ୍ୟ, ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ପୋଖରୀରେ ଡୁବି ସହସା ଉଠିଗଲେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଦିପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ପରେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ମାୟାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ତାରକ ନାମକ ଦାଇତ୍ୟ କହିଲେ, “ମୁଁ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ମୁଁ ଉଠିଛି। କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ନନ୍ଦୀ, ରୁଦ୍ର ଓ ପ୍ରମଥ ଶୃଙ୍ଗାଳମାନେ ସହିତ? ଆସ, ଆମେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଚୁର୍ମାର କରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା—ଦୟା କରିବାକୁ ଆମ ପାଖରେ କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଯଦି ଆମେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ ନକରିବା, ମହାବଳୀମାନେ, ତେବେ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଯମଙ୍କର ଆହାର ହେଉ।" ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଥା ଶୁଣି, ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ନୟନେ ଅଶ୍ରୁ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏବଂ ମହାଅସୁର କହିଲେ, “ଓ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁନି, ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତୁମ ବିନା ଆଉ କିଛି ମୋ ପାଇଁ ଅର୍ଥହୀନ। ଏହି ଅମୃତ ପୋଖରୀ, ମାୟାପତି, ତୁମେ ତୁମ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରିଛ; ଏହା ମୃତ ଦାନବ ଓ ଦାଇତ୍ୟମାନେକୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦେଉଛି। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଦେଖୁଛି, ଯମ ଲୋକରୁ ଫେରିଆସିଛ; ଆଜି ଆମେ ଏକ ମହାଧନ ଉପଭୋଗ କରିବା।" ମାୟାଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ପୋଖରୀକୁ ପୁଣିପୁଣି ଦେଖି, ଦାଇତ୍ୟପତିମାନେ ମୁହଁ ଓ ଚକ୍ଷୁରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି କହିଲେ, “ଏବେ ଦାନବମାନେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ପ୍ରମଥମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ; ମାୟା ସୃଷ୍ଟ ପୋଖରୀ ମୃତମାନେକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଉଛି।" ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଢୋଲ, ଉତ୍ତାଳ ସମୁଦ୍ର ପରି ରବ କରି, ରୌରବ ରାଗରେ ପୁଣିପୁଣି ବଜିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଢୋଲର ଶବ୍ଦ, ମେଘମାଳାର ଗର୍ଜନ ପରି, ଶୁଣି ତ୍ରିପୁରା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଅସୁରମାନେ ତୁରନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଝପଟିପଡ଼ିଲେ। ଲୋହା, ରୌପ୍ୟ ଓ ସୁନାର ବାହୁବନ୍ଦ, ମଣିମୁକ୍ତା ଖଚିତ, ଅଲଙ୍କାର, ମାଳା ଓ ଉଚ୍ଚ ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରି, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିପରି ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଦେହରେ, ଶସ୍ତ୍ର ଧରି, ଶୌର୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଚମକୁଥିଲେ। ନଟମାନେ ପରି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଉଠା ଶୁଣ୍ଡ ଥିବା ହାତୀ ପରି ଉଚ୍ଚ, ସିଂହ ପରି ନିର୍ଭୟ। ସେମାନେ ହ୍ରଦ ପରି ଗଭୀର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତ, ଓ ବୃକ୍ଷ ପରି ଏକାଟିଆ, ଦାଇତ୍ୟପତିମାନେ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରମଥମାନେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ଗରୁଡ଼ ପରି ଉଡ଼ି, ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏଠି ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରମଥମାନେ ଓ ତାରକ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦାନବମାନେ, ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିବା ତାଲୱାର, ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତି ଦେଉଥିବା ବଣ, ଓ ଦୃଢ଼ ଧନୁର୍ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପ୍ରତିପକ୍ଷକୁ ଆଘାତ କଲେ। ବାଣ ଉଡ଼ିବା ଓ ତାଲୱାର ଚାଲିବା ସହିତ, ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଆକାଶରୁ ଖସିପଡ଼ୁଥିବା ମହା ଉଲ୍କା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ବଣ ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ଦୟା ନ କରି ଆଘାତ ପାଇ, ପ୍ରମଥ ଓ ଅସୁରମାନେ ନରକ ପରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ସୁନାର କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିବା ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ମହାପ୍ରଳୟରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଭୂମିରେ ଖସିପଡ଼ୁଥିଲା। କୁଟାର, ବଣ, ତାଲୱାର ଓ ଗଦାର ଆଘାତରେ, ହାତୀ ପରି ଦୃଢ଼ ଦେହ ଥିବାମାନେ ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ। ପ୍ରମଥମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ; ଅନ୍ୟ ଦକ୍ଷ ସିଦ୍ଧମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଗନ୍ଧର୍ବ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ପ୍ରମଥମାନେ ଗର୍ବିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, “ତୁମେ ଦୃଢ଼ ଦେଖାଯାଉଛ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ଯୁଦ୍ଧ ଦୁର୍ଗକୁ ହାତୀ ପରି ଆଗେଇଗଲେ। କେତେକ ଶିବଭକ୍ତମାନେ ଦାନବମାନେଙ୍କର ଗଦା ଆଘାତରେ ମୁଖରୁ ରକ୍ତ ଝରାଇଲେ, ପାହାଡ଼ରୁ ସୁନା ଝରା ପରି। ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ପ୍ରମଥମାନେଙ୍କ ତୀର, ବୃକ୍ଷ ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ।