ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ଆଘାତରେ ଅଦେବତାମାନେ ବଡ଼ ହାତୀମାନେ କାଦିରେ ବୁଡ଼ିଯିବା ପରି ଅସାହାୟ ହେଇଗଲେ। ବଜ୍ରଧାରୀ ବଜ୍ରପାଣି ଓ ପ୍ରବଳ ମୟୂରକେତୁ ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଓ ଶୂଳ ନେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଧର୍ମରାଜା ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ନେଇ, ବରୁଣ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ପାଶ ନେଇ, ଯକ୍ଷରାଜ ତ୍ରିଶୂଳ ନେଇ, ଓ ସୁକେଶ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜସ୍ୱିତା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ। ସେହି ସେନାନାୟକମାନେ, ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ତିଳକ ଏମିତି ଜଗମଗାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞର ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ପଡ଼ିଛି। ସେମାନେ ଦାନବ ଦାନୁମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଅସୁରମାନେ ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ ମାୟା ନାମକ ଦାନବ, ଉମାପୁତ୍ର ଦେବସେନାପତି କୁମାରଙ୍କୁ ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ ଓ ତାରକା ଦାନବଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାରକାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଏହି ଦାନବରାଜ୍ୟର ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ତ୍ରାନ୍ତର ନେଇ ପୁନି ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ କରି, ଯେଉଁମାନେ ଆସିବେ ସେମାନେ ସହିତ ପୁନି ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।" "ଆମେ ଶରୀରରେ ଘାଉ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛିଦ୍ର ହୋଇଛୁ, ଆମର ଅସ୍ତ୍ର, ଧ୍ୱଜ, କବଚ ଓ ରଥ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି। ତଥାପି ଆମେ ଓ ସେନାନାୟକ, ଲୋକପତିମାନେ ଜୟ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଜଗମଗାଉଛୁ।" ମାୟାଙ୍କ ଏହି ଆକାଶବାଣୀ ଶୁଣି, ତାରକାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରାଗରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଛି। ସେ ଦିତିପୁତ୍ର ଓ ଅଦିତିପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ତ୍ରିପୁରାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଯୁଦ୍ଧର ଉଲ୍ଲାସରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାପରେ ମାୟା, ମାୟାବିଦ୍ୟାର ଅଧିପତି ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ, ତ୍ରିପୁରାକୁ ଗଭୀର ମେଘପରି କଳା ଅନ୍ଧକାରରେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଉଷ୍ଣ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗୁଯୋଗ କରୁଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେଖି, ଚିନ୍ତା କରିଲେ, "ବିଶ୍ୱ ନାଶ ଆସିଛି, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଏକ କାଳ ରୂପ।" ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ, କିନ୍ତୁ ଏହି ମହାନ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି। ତ୍ରିପୁରା ପରି ଦୃଢ଼ କିଲ୍ଲା କେଉଁଠି ଅଛି? ତଥାପି ଏହି କିଲ୍ଲା ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ହୋଇଛି—କୌଣସି ଦୁର୍ଗ ସତ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ କିଛି, ଏହି ଦୃଢ଼ କିଲ୍ଲା ମଧ୍ୟ, କାଳର ଅଧୀନ; କାଳ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ଆଜି କିଏ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ? ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେସବୁ କାଳର ଅଧୀନ—ଏହି ନିୟମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏଠି କିଏ ଏହି ଅପାର ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଶକ୍ତି ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଦେଖାଇପାରିବ? କେବଳ ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଛାଡ଼ି କିଏ ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇପାରିବ? ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରୁଣ, କୁବେର କୁ ଭୟ କରେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ମହେଶ୍ୱର ଅଜୟ। ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ପରମ ଶକ୍ତିର ଫଳ ମୁଁ ଆଜି ଦେଖାଇବି, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ବୀର ଆସିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏକ ଅମୃତ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ଔଷଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବି; ତାହାରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅମୃତ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେବେ। ଏଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, ମାୟା, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମାୟାବୀ, ତାଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏକ ହ୍ରଦ ତିଆରି କଲେ, ଯେପରି ପୂର୍ବେ ପ୍ରଜାପତି ଏକ ଆମ୍ବ ଗଛ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେହି ହ୍ରଦ ଦୁଇ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଏକ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ତାଳି ଓ ଘାଟ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ନିର୍ମିତ। ଏହାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଳ ଥିଲା, ଅମୃତ ଗନ୍ଧ ଭରିଥିଲା, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍ଗନା ପରି ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ। ଏହି ହ୍ରଦ ନୀଳ କମଳ, ଶ୍ୱେତ ଶତଦଳ, ରକ୍ତ କମଳ, ଏବଂ କଦମ୍ବ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଙ୍ଗର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଚୀର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ମଧୁର କୁହୁକୁହୁ ଡାକୁଥିବା ପକ୍ଷୀ, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ଚାହିଦା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଦୈବୀ ଜନ୍ତୁ ଏଠି ଥିଲେ, ଏହି ହ୍ରଦ ଜୀବନ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଜୀବନ ଅଗ୍ନି ପରି ଥିଲା। ମାୟା ଏହି ହ୍ରଦ ସୃଷ୍ଟି କରି, ମହେଶ୍ୱର ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ନେଇଥିଲେ, ସେପରି ପ୍ରଥମେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କୁ ଏଠି ସ୍ନାନ କରାଇଲେ। ସେହି ହ୍ରଦରେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ଡୁବି ଉଠିଲେ, ଦୈତ୍ୟମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବଳ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଅଗ୍ନି ପରି ଦ୍ୱିପ୍ତିମାନ ହେଇ। ମାୟାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାରକା ନାମକ ଦୈତ୍ୟ କହିଲେ, "ମୁଁ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, କେଉଁଠି ନନ୍ଦୀ, ରୁଦ୍ର ଓ ପ୍ରମଥ ଶୃଗାଳମାନେ ସହିତ? ଚଳ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବା; ଦୟା କାହିଁକି?" "ଯଦି ଆମେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ନାହିଁ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରାଯିବା ଓ ଯମର ଭୋଜନ ହେବା।" ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ଅଞ୍ଜଳି ଚକ୍ଷୁ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କଲେ, ଏବଂ ମହାସୁର କହିଲେ, "ହେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହେନାହିଁ, ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ମୋ ପାଇଁ ମୂଲ୍ୟବାନ ନୁହେଁ।" "ଏହି ମହା ଅମୃତ ହ୍ରଦ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ମୃତ ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି।" "ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ହେ ଦୈତ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠି ଦେଖୁଛି, ଯମର ଲୋକରୁ ଫେରିଛ; ଆଜି ଆମେ ମହା ଧନ ଉପଭୋଗ କରିବା।" ମାୟାଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହ୍ରଦକୁ ପୁନଃପୁନି ଦେଖି, ଦୈତ୍ୟନାୟକମାନେ ମୁହଁ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଖୁସିରେ ଚମକୁଥିବା, କହିଲେ, "ଏବେ ଦାନବମାନେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ପ୍ରମଥମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ; ମାୟାଙ୍କ ହ୍ରଦ ମୃତମାନେକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେବ।" ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଢୋଳ, ବିଚଳିତ ସମୁଦ୍ରର ଧ୍ୱନି ପରି, ରୌରବ ରାଗରେ ଘନ୍ଘନାଇ ଉଠିଲା। ଏହି ଭୟାନକ ଢୋଳ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମେଘ ଗର୍ଜନ ପରି, ଅସୁରମାନେ ତ୍ରିପୁରା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃତ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ହସ୍ତବନ୍ଦ, ରୂପା, ସୁନା ଓ ମଣିମାଳା, ଚମକୁଥିବା କଣସୁତା, ହାର ଓ ଚୂଡ଼ାମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଶୂରବୀର ଭାବରେ ଚମକୁଥିଲେ।