ମାୟାଙ୍କର ମହାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଶରଭଙ୍କର ଜଳ, ପବନ ଓ ଅଙ୍ଗ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ତାରକା ନାମକ ମାୟାର ଭ୍ରମରେ ଶତ୍ରୁ ନେତାମାନେ ଅସହାୟ ହେଇଗଲେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ କିଛି କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମିତ ହୋଇ ଜଡିତ ହୋଇଯାଇଥାଏ। ବଡ଼ ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ହାତୀ, ସାପ, ସିଂହ, ବାଘ, ଭାଲୁ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ଏବଂ ଅନ୍ଧାରରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀରତା ଖୋଜୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପରି ହେଇଗଲେ। ଯେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁ ନେତାମାନେ ଦଳିଗଲେ ଓ ଦେବତା-ଦାନବ ଦ୍ୱନି କରିଲେ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦେବମାନେ ନିଜ ଦଳକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଶତ୍ରୁ ଶିବିରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଯମ ତାଙ୍କର ଗଦା ନେଇ, ବରୁଣ, ଭାସ୍କର, ଅନେକ ଅମର ତଥା କୁମାର, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଶ୍ୱେତ ହାତୀ ଉପରେ ବଜ୍ର ନେଇ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମାରୁତଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦଳ ସହ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଶ୍ରୀମୟ ଦେବ — ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିରେ ମଦିରାମତ, ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଭଲ ରକ୍ଷିତ ଦେଖି ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଉଦ୍ଧତ ହାତୀମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଭାଗିଯିବା, ମେଘରେ ଆକାଶକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିବା, କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ ଗାଁରେ ଗାଈମାନେ ଉପରେ ସିଂହ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପରି, ଦେବମାନେ ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଦେବମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ଦାନବ ଦଳ ଭାଙ୍ଗିଗଲା — ଅନେକ ଦାନବ ଆଘାତରେ ଆହତ ଓ ଦୁଃଖିତ; ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମାନବ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିବା, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ଘନ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦହିଦେବା ପରି। ଚନ୍ଦ୍ର ନିଶାର ଅନ୍ଧାରକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପରି, ମାୟା ଶାନ୍ତ କଲେ; ଅନ୍ଧାର କ୍ଷୟ ହେଲା, ଅସ୍ତ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ବଢ଼ିଗଲା। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦିଗପାଳ ଓ ଦଳନେତାମାନେ ସିଂହ ଦ୍ୱନି କଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଆଘାତରେ ବିକୃତ, ଅଙ୍ଗହୀନ ଦାନବମାନେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ମୁଣ୍ଡ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଶର ଭରା ଶରୀର ହେଲା। ଦେବମାନଙ୍କ ଆଘାତରେ ଅ-ଦେବ ଜନ, ଉତ୍ତମ ହାତୀମାନେ ଦଳି ମାଟିରେ ଲୁଟିଗଲେ; ବଜ୍ରପାଣି ବଜ୍ର ନେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୟୂରକେତୁ ତୀର ନେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଧର୍ମରାଜ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ନେଇ, ବରୁଣ ତାଙ୍କ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ପାଶ ନେଇ, ଯକ୍ଷରାଜ ତ୍ରିଶୂଳ ନେଇ, ସୁକେଶ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଦେବ ସଦୃଶ ଦଳପତିମାନେ, ତାଙ୍କର ମୁକୁଟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମରେ ନିର୍ମଳ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଦାନୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରର ବଜ୍ର ପ୍ରହାର ପରି। କିନ୍ତୁ ମାୟା, ଦେବତାଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଓ ଉମାପୁତ୍ର କୁମାରକୁ ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି, ତାରକାର ପୁତ୍ର, ଦାନବ ତାରକାକୁ କହିଲେ — "ମୁଁ ଆଘାତ କରିବି, ଦାନବ ରାଜାର ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ବିଶ୍ରାମ ଓ ଶକ୍ତି ମିଳିଲେ, ପୁନଃ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।" "ଆମେ, ଅସ୍ତ୍ର ଆଘାତରେ ଆହତ ଓ ଚୁର୍ଣ୍ଣ, ଅସ୍ତ୍ର, ପତାକା, କବଚ ଓ ଯାନ ଭଙ୍ଗ, ଶିଘ୍ର ଜୟ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ଦଳନେତା ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇଛୁ।" ମାୟାଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଆକାଶରେ ଶୁଣି, ତାରକା ରକ୍ତିମ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ଆକାଂକ୍ଷାରେ, ଦିତିପୁତ୍ର ଓ ଅଦିତିପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ତ୍ରିପୁରାକୁ ଶିଘ୍ର ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଉତ୍ସାହିତ। ତାପରେ ମାୟା, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମହାମାୟା ଓ ବୃଷ, ଆଘାତ କରି, ନୀଳ ମେଘ ପରି ତ୍ରିପୁରାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦୀର୍ଘ ଓ ତାପସ୍ୱୀ ବାୟୁ ଛାଡ଼ି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଚିନ୍ତା କଲେ — ଯେପରି ଦୁନିଆର ନଶ୍ୱରତା ଆସୁଛି, ଅନ୍ୟ ଏକ କାଳ ପରି। ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୟଭିତ; ଏହି ପ୍ରଶସ୍ତି ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଇଛି। ତ୍ରିପୁରା ପରି ଦୂର୍ଗ ଅନ୍ୟ କୋଣସି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୂର୍ଗ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱର — କୋଣସି ଦୂର୍ଗ ସୁରକ୍ଷାର ନିମିତ୍ତ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ଦୂର୍ଗ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟ କାଳର ଅଧୀନ; କାଳ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ କିପରି ସୁରକ୍ଷା ରହିପାରିବ? ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ, ସେ ସବୁ କାଳର ଅଧୀନ — ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନିୟମ ଏହିପରି। ଏଠାରେ କିଏ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏହି ଅସୀମ ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଶକ୍ତିକୁ ଦମିପାରିବ? ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଛଡ଼ା କିଏ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଗତକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇପାରିବ? ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରୁଣ, କୁବେରକୁ ଭୟ କରିନି; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେବମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ମହେଶ୍ୱର ଅଜୟ। ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଫଳ ଓ ପରମ ଶକ୍ତିର ଫଳ — ଏହି ଦିନ ମୁଁ ଦେଖାଇବି, ଯେତେବେଳେ ଅନେକ ନାୟକ ଚାରିପାଖରେ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏକ ଅମୃତ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ଔଷଧରେ ଭରିତ ତାଳାପ ତିଆରି କରିବି; ଦୈତ୍ୟମାନେ ଏହାର ଜଳ ଓ ଔଷଧରେ ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇବେ। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାୟା, ମହାମାୟା, ତାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏକ ତାଳାପ ତିଆରି କଲେ, ପ୍ରଜାପତି ମାଙ୍ଗୋ ଗଛ ସହ କଥା ଯେପରି। ତାଳାପ ଦୁଇ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଏକ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ଘାଟ ଓ ଚଉକ ଭରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଆକୃତିର, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ପରି। ଏହି ତାଳାପ ଅମୃତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଳରେ ଭରି, ମାଧୁର୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମହିଳାର ଗୁଣ ପରି ମୂଲ୍ୟବାନ। ତାଳାପଟି ନୀଳ ପଦ୍ମ, ଧଳା ଶାଳୁକ, ଲାଲ ପଦ୍ମ, କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଙ୍ଗର ଦେହରେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ବାଘିଥିଲା। ଏହି ତାଳାପ ମଧୁର ଗୀତର ପକ୍ଷୀ, ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଚାହିଦା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଜନ, ଜୀବନର ଅଗ୍ନି ପରି ଚାଲିଥିଲା। ଏହି ତାଳାପ ତିଆରି କରି, ମାୟା, ମହେଶ୍ୱର ଗଙ୍ଗାକୁ ଯେପରି ସ୍ନାନ କରାଇଥିଲେ, ପ୍ରଥମେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀକୁ ଏହାରେ ଦିଲେ। ତାଳାପରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟ, ଦେବମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ତଳ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଠିଲେ। ମାୟାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାରକା ନାମରେ, "ମୁଁ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ," ବୋଲି କହିଲେ ଓ ଉଠିଲେ। "କେଉଁଠି ନନ୍ଦୀ, ରୁଦ୍ର ଓ ପ୍ରମଥ ଶୃଙ୍ଗାଳମାନେ ସହ? ଆମେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ — ଦୟାକୁ ଶରୀରରେ ରଖିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କଣ?