ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ୍ ଶକ୍ତିର ଘଟଣାରେ, ଦେବତାମାନେ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟରେ ଏକ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଭିତିରେ ଆସିଲେ । ତାଙ୍କର ମନେ ଏକ ଦୁଃଖ ଦଳି ଗଲା – “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ସମ୍ପନ୍ନ ହେବ?” ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମହାଦେବଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି କି? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା । ଏଠାରେ ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଳଗା କରିବାପରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମଧ୍ୟ ମହାଦେବଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି । ଦେବତାମାନେ ଏକ ଭାରୀ ଭାରକୁ ଉଠାଇଥିବା ବଳଦମାନେ ପରି, ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ – “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ହେବ?” ଏହି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଜଗତର ଭାର ଓ ଦୁଃଖ ଅଛି, ସେଠାରେ ଦେବତାର ମହାପ୍ରଭୁ କହିଲେ – “ମୁଁ ରଥର ସାରଥି ହେବି,” ଏବଂ ବୟସ୍କ ବ୍ରହ୍ମା ଘୋଡା ଉଠାଇଲେ । ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏକ ବିଶାଳ ସିଂହ ଦହା ଦେଲେ, ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ଚାବୁକ ଧରି ରଥର ସାରଥି ଭୂମିକା ନେଲେ । ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ସାରଥି ବୋଲି ଘୋଷଣା କରି, ମହାଦେବ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରିଲେ । ମହାଦେବ ରଥରେ ଆସିବା ସମୟରେ, ଘୋଡାମାନେ ତାଙ୍କର ଭାରକୁ ସହିପାରିନଥିବାରୁ ଗୋଡ଼େ ଖସି ପଡିଲେ, ଧୂଳି ମାଟିକୁ ଭକ୍ଷିଲା । ମହାଦେବ ଦେଖିଲେ, ବେଦମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଇ, ଦୁଃଖିତ ଅନ୍ତେଷ୍ଟ୍ରମାନେକୁ ଦୁଃଖିତ ପୁଅ ପରି ଉଦ୍ଧାର କରିଲେ । ପୁନି ଏକ ସିଂହ ଦହା ଚାଲିଗଲା, ରଥରୁ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଆସିଲା, ଦେବତାମାନେ ଜୟ ଘୋଷ କଲେ, ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ପରି ଶବ୍ଦ ପ୍ରଚାର ହେଲା । ବ୍ରହ୍ମା, ଓଁର ଚାବୁକ ଧରି, ଘୋଡାମାନେକୁ ତାଙ୍କ ଗତି ଅନୁଯାୟୀ ଚଳାଇବା ନିର୍ଦେଶ ଦେଲେ । ସର୍ପମାନେ ମୁହଁରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ୱାସ୍ ଦେଇ ଆକାଶ ଭକ୍ଷିବା ଓ ପୃଥିବୀ ଚୋରିବା ପରି ଦେଖାଗଲା । ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହାଦେବଙ୍କ ଚଳାଇବାରେ ଘୋଡାମାନେ ବିନାଶର ବେଳର ପବନ ପରି ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗେ ବଢିଲେ । ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜ ତିଆରି ହେବା ସମୟରେ, ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ନନ୍ଦି ବୃଷ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧ୍ୱଜ ଶୀର୍ଷରେ ବସିଲେ । ଭାରଗବ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ, ସୂର୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ରଥର ଚକ୍ରକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୃପା ପାଇବା ଆଶାରେ ରକ୍ଷା କରିଲେ । ଅନନ୍ତ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଶେଷ ନାଗ, ଶସ୍ତ୍ର ଧରି, ଏହି ସମୟରେ ରଥ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶୟ୍ୟାକୁ ରକ୍ଷା କରିଲେ । ଯମ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମହିଷ ଉପରେ, କୁବେର ତାଙ୍କ ନାଗ ଉପରେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ହାତୀ ଉପରେ ଆସିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା । ଗୁହ, ଦାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥିବା, ଶତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ କିନ୍ନର ପରି ଗୀତ ଗାଇଥିବା ମୟୂର ଉପରେ ଆସି, ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ରଥରେ ଯୋକ୍ତ ହେଲେ । ନନ୍ଦିଶ୍ୱର, ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପଛ ଓ ପାଶରେ ବସି, ଜଗତ ନାଶକ ପରି ଦେଖାଗଲେ । ପ୍ରମଥମାନେ ଅଗ୍ନିର ରଙ୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ପରି ନିଶ୍ଚଳ, ଶର୍ବଙ୍କ ରଥକୁ ସମୁଦ୍ରର ମକର ପରି ଅନୁସରଣ କରିଲେ । ବ୍ରିଗୁ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ବଶିଷ୍ଠ, ଗୌତମ, କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ତପୋଧନ, ମାରିଚି, ଅତ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରସ, ପରାଶର, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ମହା ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ସେମାନେ ଅଜୟ ଏବଂ ଅଜନ୍ମା ହରଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଶବ୍ଦ ଓ ଅଲଂକାରରେ ଷ୍ଟୁତି କଲେ । ଏହି ରଥ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ମେଘ ପରି ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ପର୍ବତ ପରି ଚଳିଲା । ମକର, ତିମି, ବଡ଼ ମାଛ ଦ୍ୱାରା ଘିରା ଏହି ରଥ, ବିଶ୍ୱର ଶୋଭା ନେଇ, ଦିଆଯାଉଥିବା ଶବ୍ଦରେ ଲାଇଟନିଂ ଦେଇ ମେଘର ଦହା ପରି ଚଳିଲା । ଏହି ରଥ, ଦେବତା ଉପରେ ଦିଆଯାଉଥିବା ପୂଜାରେ, ପ୍ରମଥମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦହା ଦେଲେ ଓ ଲୋକମାନେ “ଶ୍ରେଷ୍ଠ!” ବୋଲି ଘୋଷ କଲେ । ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଆକାଶରେ ଉଠିଲା, ବୃଷ ଦହା କଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜୟ କଲେ, ଘୋଡାମାନେ ହିଁହିଁ କଲେ, ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଆକାଶ ଭରିଗଲା । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରୁ ଦିବ୍ୟ ମୁନି ନାରଦ, ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ତ୍ରିପୁରା ନଗରକୁ ଆସିଲେ । ତ୍ରିପୁରାର ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଗଲା, ଏଠାରେ ତପସ୍ବୀ ନାରଦ ପ୍ରକଟ ହେଲେ । ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ବଦଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଠି ଉଚ୍ଚ ସମ୍ମାନରେ ଉପସ୍ଥାନ କଲେ । ଦାନବ ପ୍ରଭୁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିବା ପରି, ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ମଧୁ ମିଶ୍ରଣ ଦେଇ ନାରଦଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ । ନାରଦ, ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଥିବା, ଏହି ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଏକ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଆସନରେ ବସିଲେ । ନାରଦ ବସିଥିବା ସମୟରେ, ଦାନବମାନେ ସହିତ ମୟା, ଦାନବମାନେ ପ୍ରଭୁ, ଯଥାଯଥ ସ୍ଥାନରେ ବସିଲେ । ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୟା ଦାନବ, ଖୁସି ହୋଇ, ଚମକି ଉଠି, ନାରଦଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖି କହିଲେ – “ହେ ନାରଦ, ଏହି ଅପଶକୁନ ଆମ ନଗରରେ କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉଛି? ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଏହିପରି ଘଟେନାହିଁ । ତୁମେ ଅବଶ୍ୟ ଜାଣିଛ ।” “ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି, ଧ୍ୱଜ ଭଙ୍ଗ ହେଉଛି, ପବନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପତାକା ଭୂମିକୁ ଖସିଯାଉଛି । ଧ୍ୱଜ ତୋରଣ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ଶବ୍ଦ ଉଠୁଛି – ‘ହିଂସା, ହିଂସା’ – ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ନଗରରେ ଶୁଣାଯାଉଛି । ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭୟ କରେନି, କିନ୍ତୁ ଏକ ଦାନ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସ୍ଥାଣୁ, ହରଙ୍କୁ ଛଡି କିଏକୁ ଭୟ କରେନି ।” “ତୁମେ ଅପଶକୁନ ବିଷୟରେ କିଛି ଅଜଣା ନୁହଁ, ତୁମେ ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ର ସତ୍ୟ ଜାଣିଛ । ଏହି ଭୟର କାରଣ କି? ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛି, ନାରଦ, ତୁମେ କୃପା କରି କାରଣ କହ ।” ମୟାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ନାରଦ, ଏକ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ – “ହେ ଦାନବ, ଅପଶକୁନ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ । ‘ଧୃ’ ମୂଳର ଅର୍ଥ ‘ଧରିବା’, ଏହାର ମହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଧର୍ମ’ ରୂପରେ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ; ଏହାର ମହାତ୍ମ୍ୟରୁ ଧର୍ମ ଏପରି ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ ।” “ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ତାହା ଗୁରୁମାନେ ଶିଖାଇଥାନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ତାହା ଗୁରୁମାନେ ଶିଖାଇନଥାନ୍ତି ।