ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାରେ, ବ୍ରହ୍ମବଧ୍ୟା, ଗୋବଧ୍ୟା, ବାଳବଧ୍ୟା ଏବଂ ପ୍ରଜାଭୟା—ଏହି ଚାରି ଦୁଷ୍କର କ୍ରିୟା ମାନେ ମାଛ ଏବଂ ବାଣ ରୂପେ ଧରି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରଥ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ କୃତୟୁଗ ଚାଲିଥିଲା; ଚାରି ପ୍ରକାରର ଯଜ୍ଞପାଳକ, ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଜଳମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଣ୍ଠା ଧାରଣ କରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ଯୁଗସଦୃଶ ଦିବ୍ୟ ଯୁଗ ଦେବରଥର ମୁଣ୍ଡରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଗ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଦେବରଥର ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା ହେଲେ ଋଗ୍ବେଦ, ସାମବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଏବଂ ଅଥର୍ବବେଦ। ଅନେକ ଦାନ, ବିଶେଷକରି ଅନ୍ନଦାନ, ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ହେଲେ। ଦୁଇଟି ପଦ୍ମ ଏବଂ ତକ୍ଷକ, କର୍କୋଟକ, ଧନଞ୍ଜୟ ନାଗମାନେ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ପୂଛ ବାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଲେ। ଓଁକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମନ୍ତ୍ର, ଯଜ୍ଞ, କ୍ରିୟା ଏବଂ ବିପଦ, ଉପାୟ, ପଶୁବଳି, ହୋମ—ସବୁ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହି ଦେବରଥ ଉପଵାହମାନେ ହଜାର ହଜାର ମଣି, ମୁକ୍ତା ଏବଂ ପ୍ରବାଳରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ଏଠାରେ ଓଁକାର ହେଉଥିଲେ ଅଙ୍କୁଶ, ତାହାର ଶିରା ଉପରେ ବସଟ୍ ଧ୍ୱନି ଥିଲା। ସିନୀୱାଳୀ, କୁହୂ, ରାକା ଏବଂ ଶୁଭ ଅନୁମତି ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ଯୋକ୍ ରୂପେ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। କଳା, ପିତା, ଧଳା ଏବଂ ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା ରଙ୍ଗର ଶୁଦ୍ଧ ଧ୍ୱଜମାନେ ବାୟୁରେ ଫଉଡ଼ି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ରଥର ଧନୁଷ ଛଅ ଋତୁରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ବର୍ଷ ହେଉଥିଲା ଧନୁଷର ତାଣି, ଅଜାରା ତାଣି ଏବଂ ସାମ୍ବିକା ଧନୁଷର ଦୃଢ଼ ଅଂଶ ହେଲେ। ସେହି ବର୍ଷଟିଏ ହେଉଥିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୁଦ୍ର—କାଳାରାତ୍ରୀ ଉମା ହେଉଥିଲେ ଧନୁଷ ତାଣିର ଅଜାରା। ଯିଏ ଗର୍ଭିଣୀ ତ୍ରିପୁରାକୁ ଦାହ କରିଥିଲେ, ସେ ତ୍ରିନେତ୍ର ଦେବଙ୍କ ବାଣ ହେଉଥିଲା ବିଷ୍ଣୁ, ସୋମ, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ତିନି ଦେବତାଙ୍କ ସଂଯୋଗରୁ। ଏଠାରେ ମୁଁହ ହେଉଥିଲା ଅଗ୍ନି, ଶିରା ସୋମ, ଦୁଃଖ ହରାଇବାକୁ; ଶକ୍ତିର ସଂଯୋଗ ବାଣ ହେଉଥିଲା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ରଥଚକ୍ରକୁ ଧାରଣ କରୁଥିଲା। ଶକ୍ତି ବଢ଼ିବା ପାଇଁ, ନାଗରାଜ ବାସୁକି ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଛାଡ଼ି, ଶକ୍ତିକୁ ଆବୃତ କଲେ। ଏପରି ଦିବ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରଥ ତିଆରି କରି, ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, “ଏହି ରଥ ଆମେ ତିଆରି କରିଛୁ, ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି; ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହେଉ।” ମେରୁଶୃଙ୍ଗ ସଦୃଶ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥକୁ ଦେବତାମାନେ “ଶ୍ରେଷ୍ଠ!” ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ, ଶଙ୍କର ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ। ଦେବତାମାନେ ପୁନିପୁନି ରଥକୁ ଦେଖି, “ଅତି ଉତ୍ତମ!” ବୋଲି କହୁଥିଲେ, ଅମରପତି ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏପରି ରଥ ତିଆରି କରିଛ, ଏହି ରଥର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରିବା ଏକ ଦ୍ରୁତ ରଥଚାଳକ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଉ।” ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଅସହାୟ ଅନୁଭବ କରି, ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ—“ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ସମ୍ଭବ?” କାରଣ, ମହାଦେବଙ୍କ ସମାନ କିଏ ହେବେ? ଚକ୍ରଧାରୀକୁ ବି ଛାଡ଼ି, ସେ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ମହାଦେବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଗୋଢ଼ା ଯେପରି ଭାର ଟାଣୁଥିବା ବୃଷଭ ଭଳି, ଚିନ୍ତାରେ ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ—“ଏହି କାମ କିପରି ହେବ?” ଏହି ବେଳେ ଦେବମଧ୍ୟରେ ଦେବପତି ଚିନ୍ତିତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ରଥଚାଳକ ହେବି।” ଏହିପରି କହି, ପ୍ରଥମଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଘୋଡ଼ା ଧରିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଦେବ ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ସିଂହନାଦ କଲେ, କାରଣ ବ୍ରହ୍ମା ଚାବୁକ ଧରି ରଥଚାଳକ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ରଥରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ଚାଳକ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ ଏବଂ ନିଜେ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ହର ରଥରେ ଚଢ଼ିବା ସହିତ, ତାଙ୍କ ଭାରରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୟ ଭରି ମାଟିରେ ଗୁଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ଧୂଳି ଉଠିଗଲା। ଶିବ ଦେଖିଲେ ଯେ ବେଦମାନେ ଭୟରେ କଂପିବାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଥିବା ପିତୃମାନେ ଯେପରି ଦୁଃଖୀ ପୁଅ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ସେପରି ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ଏହି ବେଳେ ରଥରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସିଂହନାଦ ଉଠିଲା ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଜୟଧ୍ୱନି ସାଗର ଭଳି ଗଞ୍ଜିଗଲା। ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ଓଁ ମୟ ଚାବୁକ ନେଇ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ତାଙ୍କ ଗତି ଅନୁଯାୟୀ ଚାଳନା କରିଲେ। ନାଗମାନେ ମୁଁହରୁ ବାୟୁ ବାହାର କରି, ଆକାଶକୁ ଗିଲିଯିବା ଭଳି ଏବଂ ଭୂମିକୁ ଲୁଟିଯିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସ୍ୱୟଂଭୂ ଓ କପର୍ଦିନ୍ଦ୍ର ଚାଳିତ ଏହି ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ପ୍ରଳୟ କାଳର ବାୟୁ ସମାନ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜ ତିଆରି ହେଉଥିବାବେଳେ, ନନ୍ଦି ବୃଷଭ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ଉତ୍ତମ ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡରେ ବସିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଭାର୍ଗବ ଓ ଅଙ୍ଗିରାସ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ କାନ୍ତିମାନ୍ତ, ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, ରଥଚକ୍ରକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୃପା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଅନନ୍ତ ଏବଂ ଶତୃନାଶକ ନାଗ ଶେଷ ଦାରୁଣ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି, ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶଯ୍ୟା ଓ ରଥକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଏହି ବେଳେ ଯମ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମହିଷରେ ଚଢ଼ିଲେ; ଧନର ଦେବତା ତାଙ୍କ ନାଗରେ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ପତି ତାଙ୍କ ଗଜରେ ଚଢ଼ିଲେ। ଦୟାଳୁ ଗୁହା, ଶତଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭା ଓ କିନ୍ନର ସ୍ୱର ଭଳି ଅମୃତ ଧ୍ୱନି ଦେଉଥିବା ମୟୂରରେ ଚଢ଼ି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ରଥର ଯୋକ୍ ସମାନ ଅଂଶରେ ବସିଲେ। ଶୁଭ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରି ଶୋଭିତ, ପଛ ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସି, ଜଗତ୍ନାଶକ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲେ। ପ୍ରମଥମାନେ, ଅଗ୍ନିର ରଙ୍ଗରେ ଦ୍ଦୀପ୍ତିମାନ୍ତ ଏବଂ ଜ୍ୱାଲାର ଭଳି ଅଚଳ, ଶର୍ବଙ୍କ ରଥକୁ ବଡ଼ ସାଗରର ମଗର ଭଳି ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ଭୃଗୁ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ବଶିଷ୍ଠ, ଗୌତମ, କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ତପୋଧନ, ମାରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଶ୍ରୀମତ୍ ଅଙ୍ଗିରାସ, ପରାଶର, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।