ଏକ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଇ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ—“ଓ ମହାଦେବ, ତା ସୁରକ୍ଷିତ ଦୁର୍ଗର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଭୟହୀନ ଦେମନମାନେ ଆମେଁକୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ହେରାସ କରୁଛନ୍ତି; ଆପଣ ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କ ସେବକଙ୍କୁ ପଠାନ୍ତୁ।” ନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନଗୁଡିକ ଦେମନମାନେ ଧ୍ଵଂସ କରି ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ରମ୍ଭା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ଅପ୍ସରାମାନେ ବନ୍ଧି ନିଅନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ହାତୀ—କୁମୁଦ, ଅଞ୍ଜନା, ବାମନା, ଏଇରାବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ଦେମନମାନେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଛିନି ନିଅନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥର ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଘୋଡାମାନେ ଦେମନମାନେ ଦଳନ୍ତି, ଏବଂ ସେହି ଅଶ୍ୱମାନେ ଏବେ ଦାନବମାନଙ୍କ ରଥକୁ ଚଲାଉଛନ୍ତି। ଦେବମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ରଥ, ହାତୀ, ମହିଳା ଓ ଧନ ଥିଲା, ସେସବୁ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଛିନି ନିଅନ୍ତି; ଆମ ଜୀବନ ଏବେ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଛି। ଏପରି ଦେବତାମାନେ, ଶକ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ତ୍ରିନୟନ ଦୟାମୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ। ମହାଦେବ, ନନ୍ଦୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଓ ଦେବଗଣ, ଦେମନମାନେ ଉପରେ ତୁମ ଭୟ ଦୂର ହେଉ; ମୁଁ ତ୍ରିପୁରାକୁ ଦହି ଦେବି। ମୋ ଆଦେଶ ଅନୁସରଣ କର।” “ଯଦି ତମେ ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ସେହି ସହର ଏବଂ ତାର ନିବାସିମାନେ ସହିତ ଦହି ଦେବି; ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ରଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି?” ମହାଦେବଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ, ଦେବମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ “ଏହି ଭଲ” ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଇ, ମହାଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ତିଆରି କରିଲେ। ପୃଥିବୀ ଓ ଦୁଇ କୁବେର, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦୁଇ ଉପଚାରକ, ଚକ୍ର ହେଲେ; ମେରୁ ପର୍ବତର ମୁଣ୍ଡ ତଳ, ମନ୍ଦାର ଧୁର ହେଲା। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇ ଚକ୍ର ହେଲେ, ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିରେ; କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଓ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ଦୁଇ ଚକ୍ରର ଅଂଶ ଏବଂ ମେକାନିଜମ୍ ତିଆରି କରିଲେ। କମ୍ବଳା ଓ ଅଶ୍ୱତରା, ଦୁଇ ନାଗ ରଥକୁ ଘେରି ରଖିଲେ; ଭାର୍ଗବ, ଅଙ୍ଗିରା, ବୁଧ, ଅଙ୍ଗାରକ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଶନି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଆକାଶକୁ ରଥର ଚାଦର ଭାବେ ତିଆରି କରିଲେ। ଦୁଇ ମୁଁ, ତିନି ଫୁଟି, ସୁନାର ପତାକା ରତ୍ନ, ମୁକୁତ, ନୀଳମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଲା, ଏବଂ ଏଟି ଅଷ୍ଟମୁଖୀ ଦେବମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଗଙ୍ଗା, ସିନ୍ଧୁ, ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଇରାବତୀ, ବିତସ୍ତା, ବିପାଶା, ଯମୁନା, ଗଣ୍ଡକି ଏହି ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ରଥର ଅଂଶ ହେଲେ। ସରସ୍ୱତୀ, ଦେବିକା, ସରୟୂ—ଏହି ଉତ୍ତମ ନଦୀମାନେ ରଥରେ ବେଣୁ ନାମରେ ଦିଆଯାଇଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନାଗ, ଚରିତ୍ରବାହି ନାଗ, ବାସୁକି ଏବଂ ରୈବତ ଗୋତ୍ରର ନାଗମାନେ—ଏମାନେ ଗର୍ବିତ ଓ ଦ୍ରୁତ ହୋଇ ତୀର ଭାବେ ରଥରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ମୁହଁ ଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ। ସୁରସା, ସରମା, କଦ୍ରୁ, ବିନତା, ଶୁଚି, ତୃଷା, ବୁଭୁକ୍ଷା, ସର୍ବୋଗ୍ରା, ମୃତ୍ୟୁ, ସର୍ବଶମ ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ। ବ୍ରହ୍ମବଧ୍ୟା, ଗୋବଧ୍ୟା, ବାଳବଧ୍ୟା, ପ୍ରଜାଭୟା ଏମାନେ ଗଦା ଓ ବଣ୍ଡା ଭାବେ ଦେବମାନଙ୍କ ରଥକୁ ଆସିଲେ। ଏଠାରେ କୃତୟୁଗ ଥିଲା; ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ, ଚତୁର୍ଯ୍ୟଜ୍ଞ, ଏବଂ ଜଳ, ସୁନାର କଣ ଶୋଭିତ, ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ଯୁଗ ରଥର ମୁଣ୍ଡରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଗ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ। ଋଗ୍, ସାମ, ଯଜୁର, ଅଥର୍ବ ବେଦ ଚାରି ଘୋଡା ହେଲେ। ଦାନମାନେ, ଖାଦ୍ୟଦାନ ଆଦି ଦାନ ଘୋଡାମାନଙ୍କ ଅଭୂଷଣ ହେଲେ, ହଜାର ହଜାର ଭିତରେ। ଦୁଇ ମନ୍ଦାର, ତକ୍ଷକ, କର୍କୋଟକ, ଧନଞ୍ଜୟ ନାଗ ଘୋଡାମାନଙ୍କ ପୂଛ ବାନ୍ଧିବା ଦିଆଯାଇଲେ। ଓଂକାର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ମନ୍ତ୍ର, ଯଜ୍ଞ, କ୍ରିୟା, ଦୁଃଖ, ଉପଚାର, ପଶୁବଳି, ଅନ୍ନବଳି ଏହି ରଥରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥ ହଜାର ରତ୍ନ, ମୁକୁତ, ପାରା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଓଂକାର ଅଙ୍କୁଶ, ଏହାର ଟିପ୍ ଭାବେ ବଷଟ୍; ସିନିବାଳୀ, କୁହୁ, ରାକା, ଅନୁମତି ଘୋଡାମାନଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ଭାବେ ତିଆରି ହେଲେ। କଳା, ପୀତ, ଧଳା, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା—ଏହି ଶୁଭ୍ର ପତାକା ବାୟୁରେ ଉଡ଼ୁଥିଲା। ଛଅ ଋତୁ ଧନୁ ହେଲା; ବର୍ଷ ଧନୁର ତାର; ଅଜାରା ତାର; ସାମ୍ବିକା ଧନୁର ଶକ୍ତି। ବର୍ଷ ହେଉଛି ଶିବ, କାଳରାତ୍ରୀ ଉମା ଧନୁର ଅଜାରା ତାର ହେଲେ। ତ୍ରିପୁରାକୁ ଦହିଥିବା ତ୍ରିନୟନ ଭଗବାନଙ୍କ ତୀର ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁ, ସୋମ, ଅଗ୍ନି ଓ ତିନି ଦେବତା ଦିଆଯାଇଲେ। ତୀରର ମୁଖ ଅଗ୍ନି, ଟିପ୍ ସୋମ, ଶକ୍ତିର ଏକତା ତୀର, ଚକ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ରଥକୁ ଧାରଣ କଲା। ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ବାସୁକି ନାଗ ତାର ବିଶିଷ୍ଟ ବିଷ ଶକ୍ତିକୁ ଆଚ୍ଛାଦନ କଲା। ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ରଥ ତିଆରି ହେବା ପରେ, ଦେବମାନେ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ କହିଲେ—“ଏହି ରଥ ଆମେଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛୁ, ଦେମନମାନଙ୍କ ଉପରେ ଜୟ ପାଇଁ; ଏହା ଦେବମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ନିବାରଣ ପାଇଁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ।” ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ତିନି ଲୋକରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଦେବମାନେ “ଅତି ଉତ୍ତମ!” ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଶଙ୍କର ଏହାକୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ। ପୁନଃପୁନଃ ଏହି ରଥକୁ ଦେଖି “ଉତ୍ତମ!” ବୋଲି କହି, ଅମର ଭଗବାନ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏପରି ରଥ ତମେଁ ମୋ ପାଇଁ ତିଆରି କରିଛ; ଏହି ରଥର ଶୋଭା ସହିତ ଏକ ଦ୍ରୁତ ରଥଚାଳକ ନିଯୁକ୍ତ କର।