ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ। ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବୃଷଧ୍ୱଜୀ, ମୁଣ୍ଡଧାରୀ, ଜଟାଧାରୀ, ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ତପ୍ତଜଳସ୍ନାନ କରୁଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ୱରୂପ, ଅଜୟ ଏବଂ ଅଜେୟ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆତ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଏବଂ ସ୍ଥିତ, ଦିବ୍ୟ ଦେହଧାରୀ, ନିର୍ମଳ ଶମ୍ଭୁ ଭଗବାନ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସରଳ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷିତ, ସ୍ତୁତିୟୋଗ୍ୟ ଏବଂ ସଦା ପୂଜ୍ୟ, ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃପାଳୁ, ଭକ୍ତଙ୍କ ମନର ଆଶା ସଫଳ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମିଶି ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାପରେ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଦେବତାମାନେ, ଏହି ବଡ଼ ଭୟ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି?" ସେ ଦୟାଭାବରେ କହିଲେ, "ଦେବମାନେ, ଆପଣମାନେ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ସେଥିରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଦେଇଦେବି, କାରଣ ମୋ ପାଖରେ କିଛି ଲୁଚାଇ ନାହିଁ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆପଣମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କରିବି, ମୁଁ ତିବ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କରୁଛି। ଯେମାନେ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରିୟ। ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ସଂହାର କରିବି।" ଏପରି ମୃଦୁ ଭାବରେ ଭଗବାନ କହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ପାତ୍ରଭାଗୀ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ତିବ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଛୁ, କିନ୍ତୁ ଦାନବମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛୁ।" ତା'ପରେ ଦେବତାମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, "ଦିତିର ପୁତ୍ର ମୟା ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଅଛି, ସେ ତିନୋଟି ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରିଛି ଏବଂ ସଂଘର୍ଷ ପ୍ରିୟ। ସେ ତ୍ରିପୁର ନାମକ ଏକ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି କରିଛି, ଯାହାର ମନ୍ଦିର ଧୂସର ରଙ୍ଗର। ସେଇ ଦୁର୍ଗରେ ଭରସା କରି, ଦାନବମାନେ ଆମକୁ ଅନେକ ଭାବରେ ଉତ୍ପୀଡିତ କରୁଛନ୍ତି। ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣ ଯାହା ଉଚିତ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ତାହା କରିବାକୁ ଆମେ ଆଶା କରୁଛୁ।" "ନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତା ଉଦ୍ୟାନ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଛି, ରମ୍ଭା ଆଦି ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ ଦାନବମାନେ ଧରିନେଇଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତୀ କୁମୁଦ, ଅଞ୍ଜନ, ବାମନ, ଏୟାରାବତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦାନବମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଛିନିନେଇଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାନବମାନେ ନେଇ ତାଙ୍କ ରଥରେ ଯୋଗାଇଛନ୍ତି। ଆମର ଯେତେ ରଥ, ହାତୀ, ନାରୀ ଓ ସମ୍ପତି ଥିଲା ସେସବୁ ଦୈତ୍ୟମାନେ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି, ଆମ ଜୀବନ ଅବ ଅନିଶ୍ଚିତ।" ଏମିତି ଦେବତାମାନେ ଶକ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶିବଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ, ଵରଦାନ ଦାତା ଭଗବାନ ଶିବ, ବୃଷ ଉପରେ ଆସୀନ ହୋଇ ଦେବତାମାନୋ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ, "ଦେବମାନେ, ଦାନବମାନେ ପ୍ରତି ତୁମର ଯେଉଁ ଭୟ ଅଛି, ତାହା ଦୂର କର। ମୁଁ ତ୍ରିପୁରକୁ ଦହିଦେବି। ତୁମେ ମୋ ଆଦେଶ ଅନୁସରଣ କର। ଯଦି ତୁମେ ଚାହ, ମୁଁ ସେହି ନଗର ଏବଂ ତାହାର ବାସିନ୍ଦାମାନୋ ସହିତ ଦହିଦେବି, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ରଥ ତିଆରି କର; ଦେରି କାହିଁକି?" ମହାଦେବଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ "ତଥାସ୍ତୁ" ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ତିଆରି କଲେ। ସେଇ ରଥର ଚକ୍ର ହେଲା ପୃଥିବୀ ଏବଂ ଦୁଇ କୁବେର, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିର ହେଲା ମୂଳ ଭାଗ, ମନ୍ଦାର ପର୍ବତ ହେଲା ଧୁରା। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଦୁଇ ଚକ୍ର, ଏକଟି ସୁନାରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ଚାଁଦିରେ; କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଓ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ହେଲେ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ। ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦୁଇ ରଥର କ୍ଷୁର ତିଆରି କଲେ, ଦୁଇ ଆରମ୍ଭ ଭାଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ର ସଜାଇଲେ। ରଥଟି କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ବତର ନାମକ ସର୍ପ, ଦୁଇଟି ନାଗ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା; ଭାର୍ଗବ, ଅଙ୍ଗିରା, ବୁଧ, ଅଙ୍ଗାରକ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଶନି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଆକାଶକୁ ରଥର ଛାଦ ବନେଇଥିଲେ, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର। ଦୁଇ ମୁଁହଁ ଓ ତିନି ଫୁଟି ବିଶିଷ୍ଟ ସୁନା ଧ୍ୱଜ ରତ୍ନ, ମୁକ୍ତା, ନୀଳମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମୁଖୀ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା। ଗଙ୍ଗା, ସିନ୍ଧୁ, ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଇରାବତୀ, ବିତସ୍ତା, ବିପାଶା, ଯମୁନା, ଗଣ୍ଡକୀ ଏହି ନଦୀମାନେ ରଥରେ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇଥିଲେ। ସରସ୍ୱତୀ, ଦେବିକା, ସରୟୂ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀମାନେ "ବେଣୁ" ନାମରେ ରଥରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନାମକ ନାଗ ଏବଂ ବେଶ୍ୟା ପ୍ରଭୃତି ଜନ୍ମ, ବାସୁକି ଏବଂ ରୈବତ ବଂଶର ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଏହି ଗର୍ବିତ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଗତିଶୀଳ ନାଗମାନେ ତୀର ରୂପେ ରଥରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଁହଁ ବିଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସୁରସା, ସରମା, କଦ୍ରୁ, ବିନତା, ଶୁଚି, ତୃଷା, ଭୁଭୁକ୍ଷା, ସର୍ବୋଗ୍ରା, ମୃତ୍ୟୁ, ସର୍ବଶମ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମବଧ୍ୟା, ଗୋବଧ୍ୟା, ବାଳବଧ୍ୟା, ପ୍ରଜାଭୟା ଏହି ସମସ୍ତେ ଗଦା ଓ ଶୁଳ ରୂପେ ଦେବତାଙ୍କ ରଥ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଥିଲେ। ସେଥିରେ କୃତୟୁଗ ଥିଲା, ଚାରିବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚାରି ବେଦୀୟ ଯଜ୍ଞର ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଏବଂ ଜଳମାନେ ସୁନା ମଣ୍ଡିତ କନ୍ଦଳ ଧାରଣ କରି ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଯୁଗ ରଥର ମୁଣ୍ଡ ଭାଗରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନାଗ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା। ଋଗ୍ବେଦ, ସାମବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଓ ଅଥର୍ବବେଦ ଏହି ଚାରି ବେଦ ରଥର ଚାରି ଘୋଡ଼ା ହେଲେ। ଦାନମାନେ, ବିଶେଷ କରି ଅନ୍ନଦାନ, ଘୋଡ଼ାମାନେର ଅଳଙ୍କାର ହେଲେ, ଏହି ଦାନ ହଜାର ହଜାର ଭାବରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସଜାଇଲେ। ଦୁଇଟି ପଦ୍ମ, ତକ୍ଷକ, କର୍କୋଟକ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ ନାଗ ଘୋଡ଼ାମାନେର ପୁଛ ବାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ଉପଯୋଗ ହେଲେ। ମନ୍ତ୍ର, ଯଜ୍ଞ, କର୍ମ, ଓଂକାର ଉଦ୍ଭବିତ କ୍ରିୟା, ଦୁର୍ଗତି, ଉପାୟ, ପଶୁବଳି, ହୋମ ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ରଥରେ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱରଥର ଉପଵାହାମାନେ ହଜାର ହଜାର ରତ୍ନ, ମୁକ୍ତା ଓ ପ୍ରବାଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲେ।