ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମହାନ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଯାହା ପୁନିଥରେ ଲାଭ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ତେଣୁ, ଯେଉଁମାନେ ଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ କେବଳ ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ମନସ୍ପୁତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ହିମବତଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ମେନାକା ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଏବଂ କ୍ରଉଞ୍ଚ ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ଯିଁଠାରେ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ, ଯାହା ଘୃତରେ ଆବୃତ, ତାଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମେନା ତିନି ଜଣୀ ଯୋଗସମ୍ପନ୍ନ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଉମା, ଏକପର୍ଣ୍ଣା ଏବଂ ଅପର୍ଣ୍ଣା, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଘୋର ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ। ଏହି ତିନି ଜଣୀଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିବାହ ଦିଆଯାଇଥିଲା—ଉମାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର, ଏକପର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ସୀତା, ଏବଂ ଅପର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ଜୈଗୀଷବ୍ୟ। ହିମବତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ କନ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କ ମହାତପସ୍ୟା ପାଇଁ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—ଡାକ୍ଷାୟଣୀ ପୂର୍ବରୁ କାହିଁକି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜକୁ ଦାହ କରିଥିଲେ? ଏବଂ କିପରି ହିମବତଙ୍କ କନ୍ୟା ସେଇପରି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ସେ କି ନିଜକୁ ଦୂରେ ରଖିଲେ, କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ? ହେ ସୂତ, ଏହି ସଂସାରର ମାତା, ଏହା କିପରି ଘଟିଲା, ତୁମେ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହ। ଏକ ଦିନ ଡାକ୍ଷ ମହାୟଜ୍ଞର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ଦାନ ଓ ଦେବତାମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହେଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ସତୀ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ପିତା, କେଉଁ କାରଣରୁ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟକୁ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଇନି?” ଡାକ୍ଷ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଶୂଳଧାରୀ (ରୁଦ୍ର) ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।” ଡାକ୍ଷ କହିଲେ, “ରୁଦ୍ର ଯଜ୍ଞଙ୍କ ନାଶକ, ତେଣୁ ସେ ଅଶୁଭ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ସତୀ କ୍ରୁଧିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ, ଯାହା ତୁମଠାରୁ ମିଳିଛି, ତ୍ୟାଗ କରିବି। ତୁମେ ଦଶ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର ହେବ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ପାଇବେ।” ଏହିପରି କହି ସେ ଯୋଗ ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ସ୍ୱ ଦେହର ତେଜରେ ନିଜକୁ ଦାହ କଲେ, ଦେବ, ଦାନବ, କିନ୍ନର ସମେତ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ଆସି ପଚାରିଲେ—“ଏହା କ’ଣ, କ’ଣ ଘଟୁଛି?” ତାପରେ ଡାକ୍ଷ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଆସି, ଶିର ନମାଇ କହିଲେ—“ତୁମେ ଏହି ସଂସାରର ମାତା, ଏହାର ଶ୍ରୀର ଦେବୀ। ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖାଇବାକୁ ତୁମେ ମୋ ଝିଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତୁମ ବିନା ଚରାଚର କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖେନାହିଁ। ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ମୋତେ ଦୟା କର, ଏଠାରେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରନାହିଁ।” ଦେବୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୋର ଆରମ୍ଭିତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଶେଷ କରିବି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୂଳୀ (ରୁଦ୍ର) ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞରେ ନିଶ୍ଚୟ ହତ ହେବ। ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୋ ପାଖରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଦରକାର; ତୁମେ ପ୍ରଜାପତି ହେବ, ଦଶ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗଜ ପ୍ରମାଣ ହେବ। ମୋର ଅଂଶରେ ଷଷ୍ଟି ଝିଅ ତୁମ ଝିଅ ଭାବେ ଜନ୍ମିବେ; ମୋ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗ ଲାଭିବେ।” ଏହିପରି ଶୁଣି ଡାକ୍ଷ ପଚାରିଲେ, “ହେ ନିର୍ଦୋଷା, କେଉଁ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବି, ପୂଜିବି, କି ନାମରେ ତୁମକୁ ସ୍ମରିବି?” ଦେବୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ସବୁ ଜୀବରେ, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେଥିରେ ମୋ ବିନା କିଛି ନାହିଁ। ତଥାପି, ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ମୋତେ ସିଦ୍ଧି ଚାହିଁଥିବା, କିମ୍ବା ସମୃଦ୍ଧି ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଖିବେ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରିବେ, ସେଠି ମୁଁ କ’ଣ ନାମରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି, ସତ୍ୟ କହିବି। ବାରାଣସୀରେ ମୁଁ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ନୈମିଷରେ ଲିଙ୍ଗଧାରିଣୀ, ପ୍ରୟାଗରେ ମୁଁ ଲଳିତା ଦେବୀ, କାମାକ୍ଷୀ ଗନ୍ଧମାଦନରେ, ମାନସରେ କୁମୁଦା ବୋଲି, ଏବଂ ଏମିତି ଅମ୍ବରାରେ ମଧ୍ୟ। ଗୋମନ୍ତରେ ମୁଁ ଗୋମତୀ, ମନ୍ଦାରରେ କାମଚାରିଣୀ, ଚୈତ୍ରରଥରେ ମଦୋତ୍କଟ ଜୟନ୍ତୀ, ହସ୍ତିନାପୁରରେ। କନ୍ୟାକୁବ୍ଜରେ ମୁଁ ଗୌରୀ, ମଲୟ ପର୍ବତରେ ରମ୍ଭା, ଏକାମ୍ଭକରେ କୀର୍ତିମତୀ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରରେ ସମସ୍ତେ ମୋତେ ବିଶ୍ୱା ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ପୁଷ୍କରରେ ମୁଁ ପୁରୁହୂତା, କେଦାରରେ ମାର୍ଗଦାୟିନୀ, ନନ୍ଦାରେ ହିମାଲୟ ଶିଖରରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣିକା। ସ୍ଥାନେଶ୍ୱରରେ ମୁଁ ଭବାନୀ, ବିଳ୍ୱରେ ବିଳ୍ୱପତ୍ରିକା, ଶ୍ରୀଶୈଳରେ ମାଧବୀ, ଭଦ୍ରେଶ୍ୱରରେ ଭଦ୍ରା। ବରାହ ପାହାଡ଼ରେ ମୁଁ ଜୟା, କମଳା ନିବାସରେ କମଳା, ରୁଦ୍ରକୋଟିରେ ମୁଁ ରୁଦ୍ରାଣୀ, କଳଞ୍ଜର ପର୍ବତରେ କାଳୀ। ମହାଲିଙ୍ଗରେ କପିଳା, ମାର୍କୋଟରେ ମୁକୁଟେଶ୍ୱରୀ, ଶାଳଗ୍ରାମରେ ମହାଦେବୀ, ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଜଳପ୍ରିୟା। ମାୟାପୁରୀରେ କୁମାରୀ, ସନ୍ତାନରେ ଲଳିତା, ଉତ୍ପଳାକ୍ଷୀ, ସହସ୍ରାକ୍ଷୀ, କମଳାକ୍ଷୀ, ମହୋତ୍ପଳ ଭାବେ। ଗଙ୍ଗାରେ ମଂଗଳା, ପୁରୁଷୋତ୍ତମରେ ବିମିଳା, ବିପାଶାରେ ଅମୋଘାକ୍ଷୀ, ପୁଣ୍ଡ୍ରବର୍ଧନରେ ପାତଳା। ସୁପାର୍ଶ୍ୱରେ ନାରାୟଣୀ, ବିକୁଟରେ ଭଦ୍ରସୁନ୍ଦରୀ, ବିପୁଳରେ ବିପୁଳା, ମଲୟାଚଳରେ କଳ୍ୟାଣୀ। କୋଟିତୀର୍ଥରେ କୋଟବୀ, ମାଧବବନରେ ସୁଗନ୍ଧା, ଗୋଦାଶ୍ରମରେ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରରେ ରତିପ୍ରିୟା। ଶିବକୁଣ୍ଡରେ ଶିବାନନ୍ଦା, ଦେବିକା ତୀରରେ ନନ୍ଦିନୀ, ଦ୍ୱାରାବତୀରେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ବୃନ୍ଦାବନ ବନରେ ରାଧା। ମଥୁରାରେ ଦେବକୀ, ପାତାଳରେ ପରମେଶ୍ୱରୀ, ଚିତ୍ରକୂଟରେ ସୀତା, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ବିନ୍ଧ୍ୟାଧିବାସିନୀ। ସାହ୍ୟାଦ୍ରିରେ ଏକବୀରା, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ରିକା, ରାମତୀର୍ଥରେ ରମଣା, ଯମୁନାରେ ମୃଗବତୀ। କରବୀରରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିନାୟକରେ ଉମାଦେବୀ, ବୈଦ୍ୟନାଥରେ ଆରୋଗ୍ୟ, ମହାକାଳରେ ମହେଶ୍ୱରୀ। ଉଷ୍ଣତୀର୍ଥରେ ଅଭୟା, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଗୁହାରେ ଚାମୃତା, ମଣ୍ଡବ୍ୟରେ ମଣ୍ଡବୀ, ମହେଶ୍ୱରନଗରରେ ସ୍ୱାହା। ଚଗଲଣ୍ଡରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡା, ମକରଣ୍ଡରେ ଚଣ୍ଡିକା, ସୋମେଶ୍ୱରରେ ବରାରୋହା, ପ୍ରଭାସରେ ପୁଷ୍କରାବତୀ। ସରସ୍ୱତୀରେ ଦେବମାତା, ପାରାବର ତୀରରେ ମାତା, ମହାଳୟରେ ମହାଭାଗା, ପୟୋଷ୍ଣୀରେ ପିଙ୍ଗଳେଶ୍ୱରୀ। କୃତଶୌଚରେ ସିଂହିକା, କାର୍ତ୍ତିକେୟରେ ଯଶସ୍କରୀ, ଉତ୍ପଳବର୍ତ୍ତକରେ ଲୋଲା, ଶୋଣ ସଂଗମରେ ସୁଭଦ୍ରା।