ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଠାରୁ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି; ବୃହସ୍ପତିଠାରୁ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମି କେତୁ ଓ ବକ୍ର (ଶନି) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଠାରୁ ଆଉ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମି ବୁଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଠିରେ ଯେଉଁମାନେ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ର, ସେମାନେ ସବୁ ବୁଧଙ୍କ ଭଳି ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ବୁଧଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଆକୃତି ଏକାଉଁଠି ଏକାଉଁଠି କମିଯାଉଛି। ଉପରେ ୫୦୦, ୪୦୦, ୩୦୦, ୨୦୦ ଓ ୧୦୦ ମାପର ତାରାମଣ୍ଡଳ ଅଛି; ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକର ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ମାପ ଅଛି, ଏଠାରୁ କିଛି ଛୋଟ ନାହିଁ। ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ରହିଛନ୍ତି ଗ୍ରହମାନେ—କେହି ତୀବ୍ର, କେହି ସାତ୍ତ୍ୱିକ। ସୂର୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରସ ଓ ବକ୍ର ଗ୍ରହ ଧୀର ଗତିର; ସେମାନଙ୍କ ତଳେ ସୋମ, ସୂର୍ୟ, ବୁଧ ଓ ଭାର୍ଗବ ତୀବ୍ର ଗତି ଥାନ୍ତି। ଯେତେ ନକ୍ଷତ୍ର ଅଛି, ସେତେ କୋଟି କୋଟି ତାରା ଅଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସୂର୍ୟ ତଳେ ଗତି କରେ, ବଡ଼ ଚକ୍ର ତିଆରି କରେ; ତାଙ୍କ ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଗତି କରେ। ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ, ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ବୁଧ, ଏବଂ ବୁଧଠାରୁ ଉପରେ ଭାର୍ଗବ ଅଛନ୍ତି। ଭାର୍ଗବଠାରୁ ଉପରେ ବକ୍ର, ବକ୍ରଠାରୁ ଉପରେ ବୃହସ୍ପତି, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଶନିଶ୍ଚର ଅଛନ୍ତି। ଶନିଶ୍ଚରଠାରୁ ଉପରେ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କର ଚକ୍ର, ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ଧ୍ରୁବ ଏବଂ ଧ୍ରୁବଠାରୁ ଉପରେ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ଅବସ୍ଥିତ। ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳଠାରୁ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ ଏବଂ ଶତଶଃ ଯୋଜନ ଦୂରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରହ ଅବସ୍ଥିତ। ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଦୂରତା ରହିଛି; ଗ୍ରହ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ୟ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ। ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ ସହିତ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ ଗତି କରନ୍ତି; ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ୟ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରା ନିଜ ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ଗୃହରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଆସିବା କିମ୍ବା ଅଲଗା ହେବାବେଳେ, ଲୋକମାନେ ସେମାନେକୁ ଏକାସାଥି ଦେଖନ୍ତି; କାରଣ, ସେମାନେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଏକାଉଁଠି ଯୋଗାଯୋଗରେ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ସମ୍ୟୋଗ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଭଲଭାବରେ ବୁଝିପାରନ୍ତି; ଏହିପରି ହେଉଛି ପୃଥିବୀ ଓ ତେଜୋମୟ ଜଗତର ବ୍ୟବସ୍ଥା। ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ଦିଗ୍ବଳୟ, ନଦୀ ଓ ସେଠି ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର କଥା ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ଅଛି। ସୂର୍ୟଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ତେଜୋମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିର୍ମିତ; ଏହା ଘୂର୍ଣ୍ଣନଶୀଳ, ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଧ୍ରୁବରୁ ନିଶ୍ଚଳ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଚକ୍ରବାଳୀ, ବୃତ୍ତାକାର ଓ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଚଳାଚଳ ପାଇଁ ତିଆରି। କଳ୍ପାର ଆରମ୍ଭରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ପୂର୍ବ ଚିନ୍ତାରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ତେଜୋମୟ ଜଗତର ବ୍ୟବସ୍ଥା। ଏହି ବିଶ୍ୱ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟର ରୂପ ଓ ବିସ୍ତୃତି ଅଟୁଟ; କେହି ତାଙ୍କର ଆଗମନ-ନିର୍ଗମନ ଗଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ମାନବ ମାଂସ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତେଜୋମୟ ଗତିକୁ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏବେ, ମହେଶ୍ୱର କିପରି ନଗର-ନାଶକ ହେଲେ ଓ କିପରି ଭଗବାନ ତିନିଟି ନଗରକୁ ଦାହ କଲେ, ଏହି କଥା କହ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଭକ୍ତି ସହିତ ପଚାରୁଛୁ: ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଭୟାଙ୍କର ତ୍ରିପୁରା ନଗରକୁ କିପରି ଭଗବାନ ଏକମାତ୍ର ବାଣରେ ଦାହ କଲେ? ଏହି କଥା ଆମକୁ ଏବେ ଖୋଲାସା କର। ଏହିପରି ଭାବେ ଭଗବାନ କିପରି ତ୍ରିପୁରା ନାଶ କଲେ, ଶୁଣ: ମାୟା, ମହା ମାୟାବୀ ଏବଂ ଦାନବ, ତ୍ରିପୁରା ନଗରର ନିର୍ମାତା ଥିଲେ। ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇ, ଘୋର ତପସ୍ୟା କଲେ; ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଦୟା କରି, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଘୋର ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି ଓ ତାରକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ। ମାୟାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଏହି ଦୁଇଜଣ ମାୟାଙ୍କ ସହ ରହି, ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ; ସେମାନେ ତିନି ଲୋକର ରୂପ ନେଇଥିଲେ, କିମ୍ବା ତିନି ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲେ। ଦାନବମାନେ ତିନି ଅଗ୍ନିରେ ତିନି ଲୋକକୁ ଦହୁଥିଲେ, ଶୀତକାଳରେ ଜଳରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚ ତାପ ସହିଥିଲେ। ବର୍ଷାକାଳରେ ଓ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଶିଥିଲା, ଫଳ, ମୂଳ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଜଳ ଉପରେ ଜୀବନ ଚାଲୁଥିଲା। ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ଯାହା ପାଇଥିଲେ, ତାହା ଖାଇ, ଚିର ଛାଲ ଧାରି, କ୍ଦଳି ଓ ପ୍ରସ୍ତ ଜଳରେ ଦେହ ଡୁବେଇ ରହୁଥିଲେ। ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଦେହ ମାଂସହୀନ, ଶିଥିଲା, ଶିରା ଚିହ୍ନିତ; ତାପର ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ତେଜ ଦୂର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅନ୍ଧକାର ହୋଇଯାଇଥିଲା, କଥା ଶୁନାଯାଉନଥିଲା, କାରଣ ତିନି ଅଗ୍ନିରେ ତିନି ଲୋକ ଦହୁଥିଲା। ଏପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଏହି ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମ୍ମାନ କଲେ। ଦୈତ୍ୟମାନେ ନିଜ ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ତାପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖି, ଅନନ୍ଦରେ କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଆସିଛି, ମାଗ ତୁମେ ଯାହା ଚାଉଛ, ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର।" ଏହିପରି କଥା କହି, ସେମାନେ ପିତାମହଙ୍କୁ ନିକଟ କଲେ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ମାୟା ଆନନ୍ଦରେ ଚକ୍ଷୁ ବିସ୍ତୃତ କରି କହିଲେ: "ପୂର୍ବେ ତାରକା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖରେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆହତ, ହତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁତ୍ୱରେ ଭୟକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ପଳାଇଥିଲେ। ଆମେ କୌଣସି ଶରଣ କିମ୍ବା ନିରାପତ୍ତା ଜାଣିନଥିଲୁ। ଏବେ ତପସ୍ୟା ଓ ଆପଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି, ମୁଁ ଏହି ଭଗ୍ନ ଦୈତ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଏମିତି ଏକ ଦୂର୍ଜୟ କୋଟ ତିଆରି କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ତ୍ରିଗଢ଼ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଦାତା, ମୋ ପାଇଁ...