ଏହି ସଂସାରରୁ ପାର ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଜଗତକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା, ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଆତ୍ମା, ସେମାନେ 'ତାରକା' ବୋଲି ଅଭିହିତ; କାରଣ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପାର କରାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଧଳାପଣ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ 'ଶୁକ୍ଲିକା' ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ଦେବ, ମାନବ ଓ ବଂଶଜ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଏହି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି, କାରଣ ସେ ଜଳନ୍ତ ତାପ ଓ ତେଜସ୍ୱୀତା ସହିତ ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି। 'ସ୍ରବତି' ମୂଳ ଶବ୍ଦ ଚଳାଚଳ ଓ ପ୍ରବାହ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ; ଏହି ପ୍ରବାହ ଓ ତେଜସ୍ୱୀତା ଦ୍ୱାରା ସେ 'ସବିତା' ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ। 'ଚନ୍ଦ' ମୂଳର ଅନେକ ଅର୍ଥ ଅଛି; ଏହାର ପ୍ରଧାନ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଧଳାପଣ, ଅମରତ୍ୱ, ଶୀତଳତା ଓ ଆନନ୍ଦ। ଆକାଶରେ ଯେଉଁ ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଳ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ଜଳ ଓ ପ୍ରଭାରେ ଗଠିତ, ଧଳା, ସୁନ୍ଦର, ଏବଂ ଘଡ଼ା ଆକାରରେ ଅଛି। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ କର୍ମଦେବତାମାନେ ବାସ କରନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଋଷି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଦେବମାନଙ୍କର ଗୃହ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କର ଶୁକ୍ରସ୍ଥାନ, ତେଜସ୍ୱୀ ଷୋଡଶାର ସ୍ଥାନରେ; ବୃହସ୍ପତି ବିସ୍ତୃତ ସ୍ଥାନରେ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଲାଲ ଦେଶରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଶନି ତାଙ୍କର ନିଜ ଶନିସ୍ଥାନରେ, ବୁଧ ବୁଧସ୍ଥାନରେ, ଭାନୁ ଓ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସମସ୍ତ ତାରା ଓ ତାରାନୁମା ନ ଥିବା ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଗ୍ରହମାନେ ଦେବତାଙ୍କର ଗୃହ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚଳିତ ରହିଥାଏ; ପ୍ରତି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଦେବସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଅଛି। ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ପରିଚୟ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ପାର ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାର ହୋଇଥିବାଙ୍କ ସହିତ, ଯେଉଁମାନେ ଆସିବେ, ସେମାନେ ଆଗାମୀଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଥିବାମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେବମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ଚାଲନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ, ବିବସ୍ୱାନ୍, ଅଦିତିଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ପୁତ୍ର। ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଧର୍ମିକ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ 'ବସୁ' ଭାବେ ପରିଚିତ; ଶୁକ୍ର, ଦୈତ୍ୟ, ଭାର୍ଗବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଅଧ୍ଵର୍ୟୁ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା। ବୃହସ୍ପତି, ତେଜସ୍ୱୀ, ଦେବମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁତ୍ର; ବୁଧ, ଆକର୍ଷକ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ। ଶନି, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ଓ ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଅଗ୍ନି, ବିକେଶୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା, ମଙ୍ଗଳଙ୍କ ଯୁବ ମହାରାଜ। ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ତାରା ନାମରେ ତାଙ୍କର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିଚିତ; ସ୍ୱର୍ଭାନୁ, ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିୟୋଗିକ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରକାଶିତ; ଏହି ସ୍ଥାନ ଓ ଏଥିରେ ବାସ କରୁଥିବା ଦେବମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଏପରି। ଧଳା, ଅଗ୍ନିପରି, ଦିବ୍ୟ, ହଜାର କିରଣର ସ୍ୱାମୀ ବିବସ୍ୱାନ୍ଙ୍କର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ହଜାର କିରଣର, ଅପରିମାପ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାରେ ଗଠିତ। ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣଗୃହରେ ଅନନ୍ଦଦାୟକ ଭାବରେ ଅଛି; ଶୁକ୍ର, ଷୋଡଶ କିରଣ ଯୁକ୍ତ, ଜଳ ରୂପ ଦେବତା। ତାଙ୍କର ଜଳମୟ ସ୍ଥାନ ଲାଲ ଓ ନବ କିରଣ ଯୁକ୍ତ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଡ଼ ଦ୍ୱାଦଶକିରଣୀୟ ଗୃହ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର। ଶନିଙ୍କ ଅଷ୍ଟକିରଣୀୟ ଗୃହ କଳା, ବୃଦ୍ଧ ଓ କାଢ଼ି ରୂପୀ; ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ସ୍ଥାନ କାଢ଼ିର, ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯନ୍ତ୍ରଣାମୟ। ତାରାମାନେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ତାଙ୍କର କିରଣ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ; ସେମାନେ ତାରା ଭାବରେ ପରିଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ଆକାଶ ଅଟିକି ଯାଆନ୍ତି ଓ ଧଳାପଣ ଦ୍ୱାରା। ସୂର୍ଯ୍ୟର ବିସ୍ତାର ନବ ହଜାର ଯୋଜନା; ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ତାହାର ତିନିଗୁଣା ଚଉଡ଼ା, ଭାସ୍କରଙ୍କ ବିସ୍ତାର ମଧ୍ୟ ଏପରି। ଚନ୍ଦ୍ରର ବିସ୍ତାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୁଇଗୁଣା; ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ତାହାର ତିନିଗୁଣା ଚଉଡ଼ା, ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦ୍ୱାରା। ସମସ୍ତ ଉପରେ ତାରାମଣ୍ଡଳର ବୃତ୍ତ ଥିବା, ପ୍ରତ୍ୟେକର ଅର୍ଧ ଯୋଜନା ମାପ; ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଛି। ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ସମତୁଳ୍ୟ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ତଳେ ଚଳନ୍ତି, ପୃଥିବୀର ଛାୟାକୁ ଚକ୍ରାକାର ଉପରେ ଉଠାନ୍ତି। ତୃତୀୟ, ଅନ୍ଧକାରମୟ ସ୍ଥାନ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଯୋଗସ୍ଥଳରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ପୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଯୋଗରେ ଯାଆନ୍ତି; ସେ ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ଆଘାତ କରନ୍ତି, ଏହି କାରଣରେ ସେ 'ସ୍ୱର୍ଭାନୁ' ଭାବେ ପରିଚିତ। ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଏକ ଷୋଡ଼ଶାଂଶ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ବିସ୍ତାର ଓ ଚକ୍ର ଯୋଜନାରେ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଭାର୍ଗବରୁ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମି ବୃହସ୍ପତି ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ବୃହସ୍ପତିରୁ, କେତୁ ଓ ବକ୍ର ମଧ୍ୟ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମି। ବିସ୍ତାର ଓ ଚକ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ବୁଧ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମି; ଏଠାରେ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ରୂପ ସମସ୍ତେ ଆକୃତିଶୀଳ। ସେମାନଙ୍କ ଆକୃତି ବୁଧଙ୍କ ପରି, କିନ୍ତୁ ବିସ୍ତାର ଓ ଚକ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ଏଠାରେ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଆକୃତି ଏକାଉଁଠି ହ୍ରାସ ପାଏ। ପଞ୍ଚଶତ, ଚତୁର୍ଶତ, ତ୍ରିଶତ, ଦ୍ୱିଶତ ଓ ଏକଶତ—ଏହିମାନେ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ତାରା ବୃତ୍ତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅର୍ଧ ଯୋଜନା ମାପର, ଏହାଠାରୁ ଛୋଟ କିଛି ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଗ୍ରହମାନେ ଅଛନ୍ତି, କେହି କ୍ରୂର, କେହି ସାତ୍ତ୍ୱିକ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରସା ଓ ବକ୍ରଗତ ଗ୍ରହମାନେ ଦୀର୍ଘଗତିଶୀଳ; ସେମାନଙ୍କ ତଳେ ଆଉ ଚାରିଟି ମହାଗ୍ରହ ଅଛନ୍ତି। ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବୁଧ ଓ ଭାର୍ଗବ ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରିତ ଗତିଶୀଳ; ଯେତେ ନକ୍ଷତ୍ର, ସେତେ ତାରା, କୋଟିକୋଟି ଗଣନାରେ। ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତଳେ ଚଳି ବଡ଼ ବୃତ୍ତ ତିଆରି କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଚଳନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ରଉପରେ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳର ବୃତ୍ତ ଅଛି; ଏହାଉପରେ ବୁଧ ଚଳନ୍ତି, ବୁଧଉପରେ ଭାର୍ଗବ।