ଦିନ ଓ ରାତିର ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଅଦଳବଦଳରେ ପାଣିର ରଙ୍ଗ ତାମ୍ବା ହୁଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲେ, ପାଣି ପୁନି ଦିନରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହିପରି, ରାତିରେ ପାଣି ଧଳା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଏ; ଏହି କ୍ରମରେ ପୃଥିବୀର ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଅଂଶରେ ଏହା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏଠାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହେବା ସହିତ, ଦିନ ଓ ରାତି ପାଣିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ; ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପାଣିକୁ ଶୋଷଣ କରେ। ଏହି ଅଗ୍ନି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ହଜାର ଚରଣର ସହିତ, ଲାଲ ଘଡ଼ା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ଅଗ୍ନି ଚାରିପାଖରେ ହଜାର ଚ୍ୟାନେଲ୍ ଦ୍ୱାରା ପାଣିକୁ ଆକର୍ଷଣ କରେ। ନଦୀ, ସାଗର, ହ୍ରଦ ଓ କୂଆର ପାଣି—ସୂର୍ଯ୍ୟର ହଜାର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଶୀତଳତା, ବର୍ଷା ଓ ଉଷ୍ଣତା ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରି ଶତ ଚ୍ୟାନେଲ୍ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ—କିଛି ଚନ୍ଦନ ପରି ସୁଗନ୍ଧିତ, କିଛି ପବିତ୍ର, କିଛି ଚିହ୍ନବାହୀ, ଓ କିଛି ଚେତନାସମ୍ପନ୍ନ। ଏହି କିରଣ ଗୁଡିକ ବର୍ଷା ଉତ୍ପାଦନ କରେ, ଅମର ଓ ଜୀବନଦାୟୀ; ଏହି କିରଣ ଶୀତଳତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ତିରିଶ କିରଣ ଏକାପରି ଏକା ଜଡ଼ିତ ଅଛି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ସମସ୍ତ କିରଣ ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଷଣ କରାଯାଏ। ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ, କିଛି ଆନନ୍ଦଦାୟୀ, ଶୀତଳତା ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; କିଛି ଧଳା, କିଛି ଦିଗ, କିଛି ଗାଁ, ଓ କିଛି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିବା। ଏହି ତିରିଶ ଧଳା ନାମରେ ପରିଚିତ କିରଣ ଉଷ୍ଣତା ଉତ୍ପାଦନ କରେ; ସମସ୍ତ କିରଣ ମାନବ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ। ମାନବମାନେ ଉଦ୍ଭିଦ ଦ୍ୱାରା, ପିତୃମାନେ ହୋମ ଦ୍ୱାରା, ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଏହି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ନିରନ୍ତର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ବସନ୍ତ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିରେ-ଦିରେ ତିନି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଉଷ୍ଣତା ଦେଇଥାଏ; ବର୍ଷା ଓ ଶରତରେ, ସେ ଚାରି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା ଦେଇଥାଏ। ହେମନ୍ତ ଓ ଶୀତକାଳରେ, ପୁଣି ତିନି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଶୀତ ଦିଆଯାଏ; ଉଦ୍ଭିଦ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଦିଆଯାଏ, ଅମୃତ ଓ ହୋମ ପୁଣି ପ୍ରଦାନ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତିନି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଋତୁରେ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଅମରତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ; ଏଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ହଜାର କିରଣ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରେ। ଏହି ହଜାର କିରଣ ଉପରେ ଋତୁ ଓ ମାସ ଅନୁସାରେ ଅନେକ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ; ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦୀପ୍ତିମୟ ଚକ୍ରକୁ ବିଶ୍ୱର ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହା ତାରା, ଗ୍ରହ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ମୂଳ ଓ ଗର୍ଭ; ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ଏକ କିରଣ ସୁଷୁମ୍ନା ଯାହା ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀଣ ଚନ୍ଦ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ହରିକେଶା ସାମ୍ନାରେ ଅଛି, ଯିଏ ତାରାମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କରେ। ଦକ୍ଷିଣରେ, ଶୂର୍ଯ୍ୟର ବିଶ୍ୱକର୍ମା କିରଣ ମେର୍କୁରିକୁ ପୋଷଣ କରେ; ପଶ୍ଚିମରେ ବିଶ୍ୱାବାସୁ ଅଛି, ଯିଏ ଶୁକ୍ରର ଉତ୍ପତ୍ତି। ପୋଷଣ କିରଣ ମଙ୍ଗଳର ଉତ୍ପତ୍ତି; ଛଅଟିଏ ଅଶ୍ୱଭୂ ନାମରେ ଅଛି, ଯିଏ ବୃହସ୍ପତିର ଉତ୍ପତ୍ତି କିରଣ। ପୁଣି, ଯିଏ ଶନିକୁ ପୋଷଣ କରେ, ସେ କିରଣକୁ ସୁରାଟ୍ କୁହାଯାଏ; ଏହା କମି ନଥିବାରୁ, ଏମାନେ ତାରା ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ମାନ୍ଦ୍ୟ ତ୍ରିଣୀ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ମାନ୍ଦ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଏହିପରି ଏମାନେ ତାରା ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଲୋକରୁ ଶେଷ ଲୋକକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା ଧର୍ମିକ, ତାରକା ଏବଂ ଶୁକ୍ଲିକା ନାମରେ ପରିଚିତ, କାରଣ ଏମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗରୁ। ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ, ପୃଥିବୀ ଓ କୁଳ ମଧ୍ୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ୱଳନ ଉଷ୍ଣତାର ସଂଯୋଗରୁ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। 'ସ୍ରବତି' ମୂଳ ଶବ୍ଦ ପ୍ରବାହ ଓ ଗତିର ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ; ଏହି ପ୍ରବାହ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ସେ ସବିତା ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ। 'ଚନ୍ଦ' ମୂଳ ଶବ୍ଦର ଅନେକ ଅର୍ଥ ଅଛି; ଏହା ଧଳା, ଅମରତ୍ୱ, ଶୀତଳତା ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଧାନ। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିବ୍ୟ ଗୋଳକ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର—ଆକାଶରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ପାଣି ଓ ଆଲୋକରେ ଗଠିତ, ଧଳା, ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଏବଂ ଗୋଲା ଘଡ଼ା ପରି ଆକୃତିରେ ଅଛନ୍ତି। କର୍ମ ଦେବତାମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବସନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଋଷି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏଭଳି। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୃହ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର-ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଶୁକ୍ର ତାରା ଶୁକ୍ର-ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଷୋଳ ତାରା ଭିତରେ; ବୃହସ୍ପତି ବିଶାଳ ଗୃହରେ, ମଙ୍ଗଳ ଲାଲ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଶନି ଶନି-ଗୃହରେ, ମେର୍କୁରି ମେର୍କୁରି-ଗୃହରେ, ଭାନୁ ଓ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱୟଂ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସମସ୍ତ ତାରା ଓ ତାରା ନୁହଁ ମାନେ ତାଙ୍କର ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏହି ଦୀପ୍ତିମୟ ଧର୍ମିକ ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୃହ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ସୃଷ୍ଟିର ନିମ୍ନାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚଳ ରହିଥାଏ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏମାନେ ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନ। ଦେବତାମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ପୁଣି ପୁଣି ତାଙ୍କର ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ବସନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଶେଷ ହୋଇଛନ୍ତି ସେମାନେ ଶେଷ ମାନଙ୍କ ସହିତ, ଯେଉଁମାନେ ଆସିବାକୁ ଅଛନ୍ତି ସେମାନେ ଆସିବାକୁ ଅଛିଥିବାମାନଙ୍କ ସହିତ ରହନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସ୍ଥାନରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଥାନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ବିବସ୍ୱାନ୍ ଅଦିତିର ଏଠରେ ଅଷ୍ଟମ ପୁତ୍ର। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଧର୍ମିକ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ଭାବେ ବସୁ ପରିଚିତ; ଶୁକ୍ର ଦୈତ୍ୟ, ଭାର୍ଗବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କର ପୁରୋହିତ। ବୃହସ୍ପତି, ଅତି ଦୀପ୍ତିମୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୁରୁ, ଅଙ୍ଗିରାସର ପୁତ୍ର; ମେର୍କୁରି, ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଚନ୍ଦ୍ରର ପୁତ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ। ଶନି, ବିକୃତ ଆକୃତି, ସଂଜ୍ଞା ଓ ବିବସ୍ୱାନ୍ର ପୁତ୍ର; ଅଗ୍ନି ବିକେଶୀରୁ ଜନ୍ମି, ମଙ୍ଗଳର ଯୁବ ନାୟକ। ଦକ୍ଷର ଝିଅମାନେ, ତାରା ନାମରେ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କର ମାନ୍ଦ୍ୟରେ ସ୍ମୃତ; ସ୍ୱର୍ଭାନୁ, ସିଂହିକାର ପୁତ୍ର, ଏହି ଅସୁର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଏକତ୍ର କରେ।