ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁମାନେ ଅଶ୍ୱ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଭୂମି ଖନନ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କ ପୁଅ ଅଂଶୁମାନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଦିଲୀପ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଭାଗୀରଥ ଜନ୍ମିଲେ। ଭାଗୀରଥ ତାପସ୍ୟା କରି ଭାଗୀରଥୀ ନାମକ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଭୂମିକୁ ଆଣିଲେ। ଭାଗୀରଥଙ୍କ ପୁଅ ନାଭାଗ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଅମ୍ବରୀଷ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପଙ୍କ ପୁଅ ଅୟୁତାୟୁ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ପୁଅ କଲ୍ମାଷପାଦ, ଯିଏ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କ ପରେ ଅନରଣ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ନିଘ୍ନ। ନିଘ୍ନଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଅନମିତ୍ର ଓ ରଘୁ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ। ଅନମିତ୍ର ବନକୁ ଗଲେ, ସେ କୃତଯୁଗରେ ରାଜା ହେବେ। ରଘୁଠାରୁ ଦିଲୀପ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଅଜକ ଜନ୍ମିଲେ। ଦୀର୍ଘବାହୁଠାରୁ ଅଜା ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଦଶରଥ ହେଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଚାରିପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଭାଇ ଥିଲେ ରାମ, ଯିଏ ରାବଣଙ୍କୁ ବିନାଶ କରି, ରଘୁବଂଶକୁ ମହିମାନ୍ୱିତ କରିଥିଲେ। ଭାର୍ଗବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କ କଥା ରଚନା କରିଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ କୁଶ ଓ ଲବ, ଯେଉଁମାନେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ। କୁଶଠାରୁ ଅତିଥି, ତାଙ୍କଠାରୁ ନିଷଧ, ତାଙ୍କଠାରୁ ନଳ, ତାଙ୍କଠାରୁ ନଭ ଜନ୍ମିଲେ। ନଭଠାରୁ ପୁଣ୍ଡରୀକ, ତାଙ୍କଠାରୁ କ୍ଷେମଧନ୍ୱନ୍, ତାଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରବଳ ଦେବାନୀକ। ତାଙ୍କ ପରେ ଅହୀନଗୁ, ତାଙ୍କଠାରୁ ସହସ୍ରାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରାବଲୋକ, ତାଙ୍କଠାରୁ ତାରାପୀଡ଼। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଚନ୍ଦ୍ରଗିରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ଭାନୁ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରୁତାୟୁ, ଯିଏ ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ। କଶ୍ୟପ ବଂଶରେ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଳ ଅଛନ୍ତି—ଏକ ବୀରସେନଙ୍କ ପୁଅ, ଅନ୍ୟ ନୈଷଧ ରାଜା। ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନଶୀଳ ବୈବସ୍ୱତ ବଂଶୀୟ ରାଜାମାନେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ପତ୍ତିବଳୟ ଶୁଣିବାକୁ ଏକ ଶ୍ରୋତା ଇଚ୍ଛା କଲେ, ସେ ସୂତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ମହାନୁଭାବ, ପିତୃବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୂମିକା ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" ସୂତ କହିଲେ, "ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ତୁମକୁ ପିତୃମାନ୍ୟ ବଂଶର କଥା କହିବି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ସାତଟି ପିତୃଗଣ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରୁ ତିନୋଟି ନିରାକାର। ଅନ୍ୟ ଚାରିଟି ଦେହଧାରୀ ଏବଂ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ନିରାକାର ପିତୃମାନେ ପ୍ରଜାପତି ବୈରାଜାଙ୍କ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ। ବୈରାଜ ନାମକ ଦେବସମୂହ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନାନ୍ତେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱରେ ନିଷ୍ଠ, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇ ତାଙ୍କ ମୁନ୍ତି ଓ ଯୋଗକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏହିକାରଣରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ କେବଳ ଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମନସ୍ପୁତ କନ୍ୟା ହିମବତଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ମୈନାକ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଯିଏ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପକୁ ନାମକରଣ କଲେ, ଯାହା ଘୃତରେ ଆବୃତ। ମେନା ତିନି କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଉମା, ଏକପର୍ଣ୍ଣା ଓ ଅପର୍ଣ୍ଣା, ସମସ୍ତେ ଯୋଗଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଦୃଢ଼ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି କନ୍ୟାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଆଯିଥିଲେ—ଏକ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ଏକ ସୀତାଙ୍କୁ, ଅନ୍ୟ ଜୈଗୀଷବ୍ୟଙ୍କୁ। ଏହିମାନେ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସାରା ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତେବେ ଏହିଠି ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—ଡାକ୍ଷାୟଣୀ କାହିଁକି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ? ଏବଂ ହିମବତଙ୍କ କନ୍ୟା କିପରି ପୃଥିବୀରେ ଏକେଉଁ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ? ସେ କି ନିଜକୁ ପଛେ ହଟାଇଲେ, କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ? ଡାକ୍ଷର ମହାଯଜ୍ଞ ଯେତେବେଳେ ଆୟୋଜିତ ହେଉଥିଲା, ଦେବତାମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହେଲେ, ତେବେ ସତୀ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: "ପିତା, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ମୋର ପତିଙ୍କୁ କାହିଁକି ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଉନି?" ଡାକ୍ଷ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଶୂଳଧାରୀ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।" କାରଣ ରୁଦ୍ର ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସକାରୀ, ତେଣୁ ଅଶୁଭ ମନ୍ୟ ହେବାରୁ ସେଉଁଠି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ଏହାଶୁଣି ସତୀ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଇ କହିଲେ, "ଏହି ଦେହ ଯାହା ତୁମଠାରୁ ଆସିଛି, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି।" ସେ ଶାପ ଦେଲେ, "ତୁମେ ଦଶ ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ହେବା, ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ପାଇବା।" ଏପରେ ସତୀ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି ନିଜ ଦେହର ତେଜରେ ନିଜକୁ ଦଗ୍ଧ କଲେ, ଦେବ, ଦାନବ, କିନ୍ନରମାନେ ସହିତ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ଆସି ପଚାରିଲେ, "ଏହି କ'ଣ ଘଟୁଛି?" ତେବେ ଡାକ୍ଷ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଆସି, ଦେବୀଙ୍କ ପାଖରେ ନମି କହିଲେ, "ମା, ଏହି ସଂସାରର ମା, ତୁମେ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ମୋର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମିଛ। ତୁମ ବିନା ଚରାଚର ଜଗତର କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ, ମୋତେ କୃପା କର, ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଅନି।" ଦେବୀ କହିଲେ, "ମୋ ଆରମ୍ଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବାକୁ ହେବ, କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ମାନବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶୂଳୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞରେ ବଧ ହେବ।" "ସୃଷ୍ଟିର ତାଲିକା ପାଇଁ ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୋ ସମୀପରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ତୁମେ ପ୍ରଜାପତି ହେବା, ଦଶପୁତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗଜା ପ୍ରଧାନ ହେବ। ମୋ ଅଂଶରେ ଷଷ୍ଟି କନ୍ୟା ତୁମ ଝିଅ ଭାବେ ଜନ୍ମିବେ; ମୋ ସାମ୍ନାରେ ତପସ୍ୟା କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବ।" ଏପରି ଶୁଣି ଡାକ୍ଷ ପଚାରିଲେ, "ନିର୍ମଳେ, କେଉଁ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବି, ପୂଜିବି, କେଉଁ କେଉଁ ନାମରେ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରିବି?