ପ୍ରତିଦିନ ସୋମର ଉପର ଅଂଶ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥାଏ; ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବଳିପୀଠର ସମୀପକୁ ଆସି, ସୋମର କ୍ଷୟ କରେ। ପନ୍ଦର ଦିନ ଧରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ରଶିମାନେ ସୋମକୁ ଦୀର୍ଘ ଭାବରେ ଶୋଷଣ କରିଥାଏ, ତାପରେ ପ୍ରତିଦିନ ଅଂଶ ଅଂଶରେ ଆଉଥିବା ସୋମକୁ ପୁନର୍ଭାବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ। ଯେତେବେଳେ ସୁଷୁମ୍ନା ଶୋଷିତ ହୁଏ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ କଳା ଆଉ ଉନ୍ନତି ହୁଏ; ତେଣୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କଳା କମିଯାଏ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ପୁନର୍ଭାବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଶରୀର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଦ୍ରୁତ, ଶୁଭ୍ର ଗୋଳ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ। ଏଭଳି, ଦିନ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ସୋମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ତାପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି କ୍ଷୟ ହୁଏ। ଦେବତାମାନେ ଏହି ନେକ୍ତର, ଜଳର ତତ୍ତ୍ୱ, ସୋମର ନିମିତ୍ତ ଶୁଭ୍ର ଓ ମୃଦୁ ଅମୃତ ପିଇଥାନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଦ୍ଧମାସରେ ଏହି ନେକ୍ତର ସଂଗ୍ରହ ହୁଏ, ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ଏହାକୁ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ କରନ୍ତି। ଏକ ରାତି ପାଇଁ, ପିତୃମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଦେବତାମାନେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ମୁଖୀନ ଚନ୍ଦ୍ରରେ, ସୋମ ପାନ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଦିନରେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ କ୍ରମେ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଏହି ସଂଖ୍ୟା ମୋଟ ୩୩୩ ଅଟେ। ଦେବତାମାନେ ଏହି ସୋମ ୩୩,୦୦୦ ଚକ୍ର ପାଇଁ ପିଇଥାନ୍ତି, ଏହା କ୍ଷୟ ହେଉଥିବାରେ ଚନ୍ଦ୍ରର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏହି ଶୁକ୍ଳ କଳା କ୍ଷୟ ହୁଏ, କୃଷ୍ଣ କଳା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏଭଳି ଦିନ ଚଳାଚଳରେ, ଦେବତାମାନେ ରାତି-ନିର୍ମାତା ଚନ୍ଦ୍ରର ନେକ୍ତର ପାନ କରନ୍ତି। ଅର୍ଦ୍ଧମାସ ପାନ କରି, ଦେବତାମାନେ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ବିଦାୟ ନେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ପିତୃମାନେ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆସନ୍ତି। ଏପରି, ପନ୍ଦର ଅଂଶରେ, ଥୋଡ଼ା ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥିବାବେଳେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ, ପିତୃମାନେ ଶେଷ ଦିନରେ ପୁନର୍ଭାବେ ପିଇଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ଦୁଇ କଳା ଦିନ ପାଇଁ ପିଇଥାନ୍ତି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ରଶିମାନେ ଅମୃତ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଅର୍ଦ୍ଧମାସ ଶେଷରେ, ପିତୃମାନେ ଏହି ନେକ୍ତର ସହିତ ବିଦାୟ ନେଇଥାନ୍ତି—ସେମାନେ ସୌମ୍ୟ, ବର୍ହିଷଦ୍, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଶ୍ୱତ୍ତା ନାମରେ ଖ୍ୟାତି। କାବ୍ୟା ନାମକ ପିତୃମାନେ ଏବଂ ପଞ୍ଚବର୍ଷ କାବ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦଳରେ ଅଟନ୍ତି। ସୌମ୍ୟମାନେ ମହାତପସ୍ବୀ ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି, ସୌମ୍ୟ ବର୍ହିଷଦ୍ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି; ତିନି ଅଗ୍ନିଶ୍ୱତ୍ତା ପିତୃବଂଶରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଯେତେବେଳେ ପିତୃମାନେ ପନ୍ଦର ଦିନରେ ଏହି ଅଂଶ ପିଇଥାନ୍ତି, ଯେତେଯାଏ ଏହି କ୍ଷୟ ହୁଏ, ସେହି ଅଂଶ ପନ୍ଦର ଅଟେ। ଏଭଳି, ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅନ୍ତରାଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଦ୍ୱିପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଷୋଳ ଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଏ—ସୂର୍ଯ୍ୟର କାରଣରେ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ରଥ ବିବରଣା କରିବି, ଏବଂ ରାହୁଙ୍କ ରଥ ଓ ସୋମପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ରୁତ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥ ବିଷୟରେ କହିବି। ଏହି ରଥ ଦଶଟି ରାଙ୍ଗ ହସ୍ତୀରେ ଯୁକ୍ତ—ଧଳା, ପିତା, ଚିହ୍ନିତ, ନୀଳ, କଳା, ଲାଲିମା, ଧଳା, ହରିତ, ବିଚିତ୍ର, ବିବିଧ ରଙ୍ଗରେ ଅଟନ୍ତି। ଏହି ଦଶ ଉତ୍ତମ ହସ୍ତୀ, ପବନରୁ ଜନ୍ମିତ, ଏହି ରଥକୁ ଯୁକ୍ତ କରିଥାନ୍ତି। ଏପରି, ମଙ୍ଗଳର ରଥ ଅଷ୍ଟମଫଳ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉଲ୍ଲିଖିତ; ଏହି ରଥ ଅଟ ଲାଲ ହସ୍ତୀ ଦ୍ୱାରା ତାଲି ଓ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମିତ। ଏହି ଯୁବକ ସିଧା, ବାକ୍ର ଓ ପଛକୁ ଚଳାଚଳ କରେ। ତାପରେ, ପ୍ରଜ୍ଞାନ Angiras ଓ ଦିବ୍ୟ ଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ଫିକା ହସ୍ତୀ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ। ଏହି ରଥ ଅଟ ହସ୍ତୀ ଓ ତାଲି ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମିତ, ଏକ ରାଶିରେ ବର୍ଷ ଧରି ବସି ନିଜ ଦିଗରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଅଟ ହସ୍ତୀ ଓ ତାଲି ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିର ସମାନ, ଦ୍ରୁତ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ଭାର୍ଗବ ଏହି ରଥରେ ଯାଆନ୍ତି। ତାପରେ, ଶନି ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଳା ଲୋହ ରଥରେ ଅଟନ୍ତି, ହସ୍ତୀ ଦ୍ୱାରା ତାଲି। ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ରଥ ଅଟ କଳା, ଦ୍ରୁତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ-ଦନ୍ତ ହସ୍ତୀ ଦ୍ୱାରା ତାଲି, ଏହି ରଥ ଅନ୍ଧକାରରୁ ତିଆରି। ରାହୁ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ଚନ୍ଦ୍ରର କଳାରେ ନିକଟ ଆସନ୍ତି, ଏବଂ ଶେଷ କଳାରେ ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ତାପରେ, କେତୁମତଙ୍କ ପାଖରେ ଅଟ ହସ୍ତୀ ଅଟନ୍ତି, ପବନ ସମାନ ଦ୍ରୁତ, ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ଓ ଭୟଙ୍କର, ଚାଉଳ ଧୂଆଁ ସମାନ ରଙ୍ଗରେ। ଏହା ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଅଶ୍ୱ ଓ ରଥ, ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି; ସବୁ ଧ୍ରୁବରେ ବନ୍ଧା, ପବନର ଦୂର୍ବଳ ଦ୍ୱାରା ଏହି ରଥ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି। ଏହି ରଥମାନେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଇ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କ୍ରମରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ଅଦୃଶ୍ୟ ପବନର ଦୂର୍ବଳ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା। ଏହିପରି, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାରାମାନେ ଧ୍ରୁବକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଯେପରି ଏକ ଲଠ ନଦୀରେ ପାଣି ସହିତ ଚଳାଚଳ କରେ, ଏପରି ଦିବ୍ୟ ଆଶ୍ରୟଗୁଡିକୁ ପବନର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚଳାଚଳ କରାଯାଏ; ତେଣୁ ଆକାଶରେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ଏହି ଆଶ୍ରୟଗୁଡିକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଯେତେ ତାରା ଅଟନ୍ତି, ତେତେ ଏହାର ରଶିମାନେ; ସବୁ ଧ୍ରୁବରେ ବନ୍ଧା, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଇ ଅନ୍ୟମାନେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ କରନ୍ତି। ଯେପରି ତେଲ ଲଗାଯିବା ଚକା ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଇ ଅନ୍ୟମାନେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ କରେ, ଏପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଗ୍ରହମାନେ ପବନରେ ବନ୍ଧା ଉପରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ। ସେମାନେ ଏକ ଆଗ ଦଣ୍ଡ ଚକା ସମାନ, ପବନ ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥିବା, ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି; ପବନ ଚଳାଚଳ କରାଉଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ପ୍ରବାହା ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଏହିପରି, ଧ୍ରୁବରେ ନିୟୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଦଳ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ; ଏହି ଧ୍ରୁବ ତାରା ଦଣ୍ଡ, ଶିଶୁମାର ତାରାମଣ୍ଡଳର ଆକାଶରେ ଅଟନ୍ତି। ଦିନରେ ଯେ କୌଣସି ପାପ କରାଯାଏ, ରାତିରେ ଶିଶୁମାର ଶରୀରରେ ଅଟନ୍ତିବା ତାରାମାନେ ଦେଖି, ଏହି ପାପକୁ ମୁକ୍ତି କରନ୍ତି।