ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ବର୍ଷର ବିଭିନ୍ନ ମାସରେ ଅନେକ ଦେବତା, ଋଷି, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ରାକ୍ଷସ ଓ ଯାତୁଧାନମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ମଧୁ ଓ ମାଧବ ମାସରେ, ରଥକାରମାନଙ୍କର ଦୁଇ ମୁଖ୍ୟ, ଚକ୍ରଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଇଜଣ, ରାକ୍ଷସ ହେତି ଓ ପ୍ରହେତି, ଏହି ସମସ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମାସରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଋଷି ଅତ୍ରି ଓ ବଶିଷ୍ଠ, ନାଗ ତକ୍ଷକ ଓ ରମ୍ଭକ, ଅପ୍ସରା ମେନକା ଓ ସହଜନ୍ୟା, ଓ ଗାୟକ ହାହା ଓ ହୂହୂ ମଧ୍ୟ ଥାନ୍ତି। ରଥନ୍ତର ଓ ରଥକାରମାନଙ୍କର ଦୁଇ ମୁଖ୍ୟ, ମାନବ ଭକ୍ଷକ ଓ ବଧ ନାମକ ଯାତୁଧାନମାନେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଶୁଚି ଓ ଶୁକ୍ର ମାସରେ ଏହି ସମସ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପରେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଆସନ୍ତି। ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଭିବସ୍ୱାନ୍, ଅଙ୍ଗିରା, ଭୃଗୁ, ଏଳାପତ୍ରସ୍, ନାଗ ଶଂଖପାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ନାଗମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବ ବିଶ୍ୱାବସୁ, ସୁଷେଣ, ପ୍ରାତ, ରଥ, ଅପ୍ସରା ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଓ ନିମ୍ରୋଚନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ଯାତୁଧାନ ଓ ହେତି, ବ୍ୟାଘ୍ର ଓ ତାଭୁ, ନଭସ୍ୟ ଓ ନଭସ୍ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଶରତ୍କାଳର ଦୁଇ ମାସରେ ପରିଜନ୍ୟ, ପୂଷା, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଗୌତମ ଦେବତାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଥାନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବ ଚିତ୍ରସେନ, ସୁରୁଚି, ବିଶ୍ୱାଚୀ ଓ ଘୃତାଚୀ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଚିହ୍ନଧାରୀ ଭାବେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି। ନାଗ ଏୟାରାବତ, ବିଶ୍ରୁତ, ଧନଞ୍ଜୟ, ସେନାଜିତ, ସୁଷେଣ, ସେନାନୀ ଓ ଗ୍ରାମଣୀ ମଧ୍ୟ ଏଠି ବାସ କରନ୍ତି। ତ୍ୱିଷା ଓ ଉର୍ଜା ମାସରେ ଯାତୁଧାନ ଚାର ଓ ବାତ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ହେମନ୍ତ ଋତୁର ଦୁଇ ମାସରେ ଅଂଶ ଓ ଭଗ, କଶ୍ୟପ ଓ କ୍ରତୁ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି। ନାଗ ମହାପଦ୍ମ, କର୍କୋଟକ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଚିତ୍ରସେନ, ଓ ଗାୟକ ପୂର୍ଣ୍ଣାୟୁ ଓ ଗାୟନ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଥାନ୍ତି। ଅପ୍ସରା ପୂର୍ବଚିତ୍ତି, ଉର୍ବଶୀ ଗନ୍ଧର୍ବ, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ସେନାନୀ ଓ ଗ୍ରାମଣୀ ମଧ୍ୟ ଏଠି ବାସ କରନ୍ତି। ବିଦ୍ୟୁତ୍ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାଭୁ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଯାତୁଧାନ, ସହେ ଓ ସହସ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଥାନ୍ତି। ଶୀତ ଋତୁର ଦୁଇ ମାସରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା, ବିଷ୍ଣୁ, ଜମଦଗ୍ନି ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ନାଗ କାଦ୍ରବେୟ, କମ୍ବଳ, ଅଶ୍ୱତର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଚ୍ଚାସ୍ ଏଠି ବାସ କରନ୍ତି। ଅପ୍ସରା ତିଲୋତ୍ତମା, ରମ୍ଭା, ମନୋରମା, ଗ୍ରାମଣୀ, ଋତଜିତ୍, ସତ୍ୟଜିତ୍ ଓ ମହାବଳ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଶ୍ରୟ ଓ ଯଜ୍ଞଶ୍ରୟ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ଦୁଇ ମାସ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ବର୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶ ମାସରେ ସାତ ସାତ ଦଳରେ ସପ୍ତସପ୍ତି ଦେବତାମାନେ ନିୟମିତ ଭାବରେ ବାସ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅତିଶୟ ତେଜସ୍ୱୀ କରନ୍ତି। ଋଷିମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି। ଯକ୍ଷମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଧାନ, ଆବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି; ନାଗମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଚଳନ୍ତି, ଯାତୁଧାନମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଯାତ୍ରୀ ହୋଇ ଥାନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟକାଳରେ ଭାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନେଇ ସନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇ ଯାଆନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜର ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭତା କୁ ଦୂର କରି ଦେଉଛନ୍ତି, ଏହି ଶୁଭ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ନୀତିମାନ ତାଙ୍କର ଅପମଙ୍ଗଳ କେବେ କେବେ ଏମାନେ ଦୂର କରନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଆକାଶରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ତେଜମୟ, ମନ୍ତ୍ରପାଠ କରନ୍ତି, ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇ ଦୟାଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିୟୁକ୍ତ। ଏପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ସାତ ଦଳ ବାସ କରନ୍ତି, ତେବେ ଚଉଦ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହି ଚଉଦ ଦଳ ଅଛନ୍ତି। ଗ୍ରୀଷ୍ମ, ଶୀତ ଓ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଏମାନେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଧର୍ମ, ଶୀତଳତା ଓ ବୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ନିୟମିତ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନକୁ ଦିନ ଚଳି ତାଙ୍କର କିରଣ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଇଥାନ୍ତି; ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ଓ ସମୟ ଶେଷରେ ଦେବତାମାନେ ଏହି ରସ ପାନ କରନ୍ତି। ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଯେଉଁ ଧାରା ରହିଥାଏ, ତାହା ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ପାନ କରନ୍ତି, ଦେବତା, କାବ୍ୟ ଓ ଶାନ୍ତମୂଳକ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପାନ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଇଥିବା ଜଳରେ ଚାଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହି ଉପଜିତ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମାନେ ଅନ୍ନ ପାଇ ଭୋକ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଅର୍ଧମାସ, ପିତୃମାନେ ଏକମାସ ଧରି ରସ ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି, ମଣିଷମାନେ ନିତ୍ୟ ଅନ୍ନରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏହି ସମସ୍ତ କୃତ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗାୟମାତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଚକ୍ର ଉପରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଚଳି, ଅବିରତ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ସହିତ ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ଯାଆନ୍ତି। ହରି ସବୁଜ ଘୋଡ଼ାରେ ବୋସି ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି, ଏହି ହରିମାନେ ଏହାକୁ ହଜମ କରି ହଜାର ଧାରାରେ ପୁନଃ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହି ହରି ଅବାକ୍ ହୋଇ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ବୋହାଯାନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଏକ ଚକ୍ର ଉପରେ ନିଜ ରଥରେ ଘୂରିବା, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ଚାରିପାଖରେ ଏହି ସାତ ସାତ ଦଳ ସହିତ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଛନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ଘୋଡ଼ାମାନେ ରଥ ଚକ୍ର ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହି ଚକ୍ରର ଦୃଢତା ଏମାନେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଏକଥରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ମନ ତୁଳ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଚଳନ କରନ୍ତି।