ଦୃଢାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରମୋଦ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ହର୍ୟାଶ୍ୱ; ହର୍ୟାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ନିକୁମ୍ଭ, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ସଂହତାଶ୍ୱ ଜନ୍ମିଲେ। ସଂହତାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଅକୃତାଶ୍ୱ ଓ ରଣାଶ୍ୱ, ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଁ ମଧ୍ୟରୁ ରଣାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଯୁବନାଶ୍ୱ ଓ ତାଙ୍କଠାରୁ ମନ୍ଧାତା ଜନ୍ମିଲେ। ମନ୍ଧାତାଙ୍କ ପୁଅ ପୁରୁକୁତ୍ସ, ଧର୍ମସେନ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଏବଂ ଶତୃଜିତ୍ ଥିଲେ। ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ନର୍ମଦାର ଶ୍ୱାମୀ ବସୁଦ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସମ୍ଭୁତି, ତାଙ୍କଠାରୁ ତ୍ରିଧନ୍ୱ ଜନ୍ମିଲେ। ତ୍ରିଧନ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ତ୍ରୟ୍ୟାରୁଣ, ତାଙ୍କଠାରୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଏବଂ ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କ ପୁଅ ସତ୍ୟରଥ। ଏହି ସତ୍ୟରଥଙ୍କ ପୁଅ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କଠାରୁ ରୋହିତ ତଥା ରୋହିତଙ୍କ ପୁଅ ଭୃକ, ତାଙ୍କଠାରୁ ବାହୁ ଜନ୍ମିଲେ। ବାହୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସାଗର। ସାଗରଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅ- ପ୍ରଭା ଓ ଭାନୁମତୀ। ଏହି ଦୁଇଜଣେ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶାରେ ଅଗ୍ନିବଂଶଜ ଋଷି ଔର୍ବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଔର୍ବ ଋଷି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦୁଇଟି ବରା ଦେଲେ— ଗୋଟିଏ ପାଉଥିଲେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ, ଅନ୍ୟଜଣେ ଗୋଟିଏ ପୁଏଁ ଯିଏ ବଂଶ ଚାଲିବ। ପ୍ରଭା ଅନେକ ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ଭାନୁମତୀ ଗୋଟିଏ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜସ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପ୍ରଭା ଯାଦବୀ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ଜନ୍ମାଇଲେ। ଏହି ପୁଅମାନେ ଅଶ୍ୱ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ପୃଥିବୀ ଖୋଦିବା ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ। ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଂଶୁମାନ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦିଲୀପ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଭାଗୀରଥ। ଭାଗୀରଥ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଭୂମିକୁ ଆଣିଥିଲେ। ଭାଗୀରଥଙ୍କ ପୁଅ ନାଭାଗ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଅମ୍ବରୀଷ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅୟୁତାୟୁ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ପୁଅ କଳ୍ମାଷପାଦ। କଳ୍ମାଷପାଦଙ୍କ ପୁଅ ଅନରଣ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ନିଘ୍ନ। ନିଘ୍ନଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଅନମିତ୍ର ଓ ରଘୁ। ଅନମିତ୍ର ବନକୁ ଗଲେ, ସେ କୃତୟୁଗରେ ରାଜା ହେବେ; ରଘୁଙ୍କୁ ଦିଲୀପ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅଜକ ଜନ୍ମିଲେ। ଦୀର୍ଘବାହୁଙ୍କୁ ଅଜା, ତାଙ୍କୁ ଦଶରଥ; ଦଶରଥଙ୍କୁ ଚାରି ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ; ସେଥିରେ ବଡ଼ ଥିଲେ ରାମ, ଯିଏ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ ଏବଂ ରଘୁବଂଶକୁ ମହାନ କରିଥିଲେ। ଭାର୍ଗବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କ କଥା ରଚନା କରିଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ପୁଅ କୁଶ ଓ ଲବ, ତେବେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇଲେ। କୁଶଙ୍କୁ ଅତିଥି, ତାଙ୍କୁ ନିଷଧ, ତାଙ୍କୁ ନଳ, ତାଙ୍କୁ ନଭ ଜନ୍ମିଲେ। ନଭଙ୍କୁ ପୁଣ୍ଡରୀକ, ତାଙ୍କୁ କ୍ଷେମଧନ୍ବା, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରବଳ ଦେବାନୀକ। ଦେବାନୀକଙ୍କୁ ଅହୀନାଗୁ, ତାଙ୍କୁ ସହସ୍ରାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରାବଲୋକ, ତାଙ୍କୁ ତାରାପୀଡ଼। ତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରଗିରି, ତାଙ୍କୁ ଭାନୁ, ତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରୁତାୟୁ, ଯିଏ ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହୋଇଥିଲେ। କଶ୍ୟପବଂଶରେ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଳ ଅଛନ୍ତି— ଗୋଟିଏ ବୀରସେନଙ୍କ ପୁଅ, ଅନ୍ୟଜଣେ ନୈଷଧ ରାଜା। ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନଶୀଳ ରାଜାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏଠାରେ, ଶୃତିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି— "ଭଗବନ୍ତ, ମୁଁ ପିତୃବଂଶର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୂମିକା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" ଉତ୍ତରରେ କହାଯାଏ— "ସ୍ୱର୍ଗରେ ସାତଟି ପିତୃଗଣ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ ତିନିଟି ନିରାକାର, ଚାରିଟି ଦେହଧାରୀ। ଏହି ନିରାକାର ପିତୃଗଣ ପ୍ରଜାପତି ବୈରାଜଙ୍କ। ଦେବତାମାନେ ବୈରାଜ ପିତୃମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ, ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇ, ପୁନି ଯୋଗ ଓ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ କେବଳ ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମନସ୍ପୁତି ଝିଅ ହିମବତଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ପରିଗ୍ରହ କରାଗଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ମୈନାକ ଓ ତାଙ୍କର ବଡ଼ଭାଇ କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଯିଏ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ରାଜା। ମେନା ତିନି ଝିଅ ଜନ୍ମାଇଲେ— ଉମା, ଏକପର୍ଣ୍ଣା, ଅପର୍ଣ୍ଣା; ସମସ୍ତେ ଯୋଗଶକ୍ତି ଓ କଠିନ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ। ଏହି ଝିଅମାନେ— ଜଣେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ଜଣେ ସୀତାଙ୍କୁ, ଜଣେ ଜୈଗୀଷବ୍ୟଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ଏହି ମେନାଙ୍କ ଝିଅମାନେ ତାପସ୍ୟାରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି— ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ପୂର୍ବରୁ କାହିଁକି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ? ଏବଂ ହିମବତଙ୍କ ଝିଅ ସେଇପରି କିପରି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମିଲେ? ସେ କି ନିଜେ ଦୂରେ ଗଲେ, କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ରଙ୍କ ଝିଅ ଭାବେ ପରିଚିତ? ଏହି କଥା ସୂତଙ୍କ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଏହି ସମୟରେ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ମହାୟଜ୍ଞ ଆୟୋଜିତ ହେଉଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ଦାନ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତାହା ସମୟରେ ସତୀ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— "ପିତାଜୀ, ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ କାହିଁକି ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଇନାହିଁ?" ଦକ୍ଷ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ଶୂଳଧାରୀ ଏହି ଯଜ୍ଞର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।" "କାରଣ ରୁଦ୍ର ଯଜ୍ଞବିଧ୍ୱଂସକାରୀ, ତେଣୁ ସେ ଅଶୁଭ।" ଏହି କଥାରେ ସତୀ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ କହିଲେ— "ମୁଁ ଏହି ଦେହ, ଯାହା ତୁମଠାରୁ ମିଳିଛି, ତ୍ୟାଗ କରିବି।" ସତୀ ଶାପ ଦେଲେ— "ତୁମେ ଦଶ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ହେବା; ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ପାଇବା।" ଏଭଳି ଉତ୍ତମ ପିତୃବଂଶ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଉଦ୍ଘାଟିତ ହେଲା।