ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ଭାବେ ଚଳିଥାଏ। ଏହାର ଯୋକ ଓ ଧୁରିର ଦୁଇଟି ଶେଷ ଅନ୍ଦ୍ରାଶୁ ଭଳି ବାୟୁର ତରଙ୍ଗରେ ଚଳି ନିଶ୍ଚଳ ଚକ୍ରକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରାଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଚକ୍ର ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ, ଉତ୍ତରାୟଣ ମାସରେ ଏହାର କିରଣ ଚକ୍ରରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଚକ୍ର ଗଠିତ ହୁଏ। ରଥର ଦୁଇଟି କିରଣ, ଯୋକ ଓ ଧୁରିର ଶେଷ ସହିତ ବଧ୍ଧ ଅଛି, ଏହାକୁ ଧ୍ରୁବତାରା ଧାରଣ କରିଥାଏ—ଏହି ଦୁଇଟି କିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥକୁ ଟାଣିଥାଏ। ଧ୍ରୁବତାରା ଦ୍ୱାରା ଏହି କିରଣଗୁଡ଼ିକ ଟାଣାଯିବା ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଚକ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରିଥାଏ। ଏହି ଦୁଇ କିରଣ ଓ ଯୋକ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧ୍ରୁବରୁ ଛଡ଼ାଯିବା ପରେ ଏକାଶି ଶତ ଚକ୍ର ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରି ପୁଣି ଆସେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବାହାର ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରି ସଂଚାର କରେ। ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ରଥକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେହି ରଥ ପ୍ରତି ମାସରେ ନିୟମାନୁସାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅନେକ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ କ୍ଷେପିତ କରେ। ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ନାଗମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତେ ପ୍ରତି ମାସରେ ଦୁଇଜଣ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହ ନିବାସ କରନ୍ତି। ଧାତା, ଅର୍ୟମା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ—ଏହି ଚତୁର୍ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ଅଛନ୍ତି; ନାଗମାନେ ବାସୁକି ଓ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମ୍ବୁରୁ ଓ ନାରଦ, ଗାୟନରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ଅପ୍ସରାମାନେ କୃତସ୍ଥଳା ଓ ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା; ଦୁଇ ରଥକାର ମୁଖ୍ୟ ଓ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥକାର; ରାକ୍ଷସ ହେତି ଓ ପ୍ରହେତି, ସେମାନେ ଯାତୁଧାନ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ। ମଧୁ ଓ ମାଧବ ମାସରେ ଏହି ସମସ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହ ନିବାସ କରନ୍ତି, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମାସ ଦୁଇଟିରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଋଷି ଅତ୍ରି ଓ ବଶିଷ୍ଠ, ନାଗ ତକ୍ଷକ ଓ ରମ୍ଭକ, ଅପ୍ସରା ମେନକା ଓ ସହଜନ୍ୟା, ଗାୟକ ହାହା ଓ ହୂହୂ; ରଥାନ୍ତର ଓ ଦୁଇ ରଥକାର ମୁଖ୍ୟ; ମାନବ ଖାଦକ ଓ ବଧା, ଏହି ଯାତୁଧାନ; ଏହିମାନେ ଶୁଚି ଓ ଶୁକ୍ର ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସିଥାନ୍ତି। ପରେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର, ଵିଵସ୍ୱାନ, ଅଙ୍ଗିରା, ଭୃଗୁ, ଏଳାପତ୍ର, ସର୍ପ ଶଂଖପାଳ, ଓ ନାଗ; ଗନ୍ଧର୍ବ ଵିଶ୍ୱାବସୁ, ସୁଷେଣ, ପ୍ରାତ, ରଥ; ଅପ୍ସରା ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଓ ନିମ୍ରୋଚନ୍ତୀ; ଯାତୁଧାନ, ହେତି, ବ୍ୟାଘ୍ର ଓ ତାଭୁ, ନଭସ୍ୟ ଓ ନଭସ୍; ଏହିମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଶରଦ୍ ଋତୁର ଦୁଇ ମାସରେ ପରିଜନ୍ୟ, ପୂଷା, ଭରଦ୍ୱାଜ ଓ ଗୌତମ ଦେବତାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବ ଚିତ୍ରସେନ, ସୁରୁଚି, ଵିଶ୍ୱାଚୀ ଓ ଘୃତାଚୀ; ନାଗ ଏରାବତ, ଵିଶ୍ରୁତ, ଧନଞ୍ଜୟ, ସେନାଜିତ, ସୁଷେଣ, ସେନାନୀ ଓ ଗ୍ରାମଣୀ; ଯାତୁଧାନ ଚାର ଓ ବାତ ଏହି ଦୁଇ ମାସ ତ୍ୱିଷା ଓ ଉର୍ଜାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି। ହେମନ୍ତ ମାସ ଦୁଇଟିରେ ଅଂଶ ଓ ଭାଗ, କଶ୍ୟପ ଓ କ୍ରତୁ; ମହାପଦ୍ମ ଓ କର୍କୋଟକ ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଚିତ୍ରସେନ, ଗାୟନ ପୂର୍ଣ୍ଣାୟୁ ଓ ଗାୟନ; ଅପ୍ସରା ପୂର୍ବଚିତ୍ତି, ଉର୍ବଶୀ, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ସେନାନୀ ଓ ଗ୍ରାମଣୀ; ଵିଦ୍ୟୁତ୍ସୂର୍ୟ ଓ ତାଭୁ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଯାତୁଧାନ, ସହେ ଓ ସହସ୍ୟ; ଏହିମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି। ଶୀତ ଋତୁର ଦୁଇ ମାସରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା, ବିଷ୍ଣୁ, ଜମଦଗ୍ନି ଓ ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର; ନାଗ କାଦ୍ରବେୟ, କମ୍ବଳ, ଅଶ୍ୱତର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଚ୍ଚସ; ଅପ୍ସରା ତିଲୋତ୍ତମା, ରମ୍ଭା, ମନୋରମା, ଗ୍ରାମଣୀ, ଋତଜିତ୍, ସତ୍ୟଜିତ୍, ମହାବଳ; ବ୍ରହ୍ମାନ୍ୱିତ ଓ ବଳିଦାନମୟ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ଦୁଇ ମାସ ଧରି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି। ଏହିପରି, ପ୍ରତି ମାସ ଦୁଇଜଣ କରି, ସାର୍ବମୋଟ ସତରେ ଦଳ ଥାଏ, ଏମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜ ଦେଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି। ଋଷିମାନେ ମନ୍ତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ଯକ୍ଷମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଧାନ, ଆବଶ୍ୟକ ବଲି ଏକତ୍ର କରନ୍ତି; ନାଗମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହ ଚଳନ୍ତି; ଯାତୁଧାନମାନେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଵାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ଏହାକୁ ଘେରି ରଖନ୍ତି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଏକତା, ଧର୍ମ, ସ୍ୱଭାବ ଓ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳିଉଠେ, ସେମାନଙ୍କ ତେଜରେ ଏହି ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭତାକୁ ଦୂର କରନ୍ତି; ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଶୁଭ ଦେବତାମାନେ ଦୁର୍ଗତି ଦୂର କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ କେବେ କେବେ ଏହିମାନେ ଦୂର କରନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଏହି ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଆକାଶରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଏହିମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ କରୁଣାରେ ଶ୍ରମ କରନ୍ତି। ପ୍ରତି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଏହି ଦେବତାମାନେ ଏଭଳି ସ୍ଥାନ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏଭଳି ସପ୍ତ ଦଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ବସନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚୌଦ୍ଦ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଏମାନଙ୍କ ଚୌଦ୍ଦ ଦଳ ଅଛି।