ଏଠାରେ, ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ସାଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସହ ଏକାଠି ବାସ କରନ୍ତି। ଏଠି, ତିରିଶି ତିନି ଜଣ ବଡ଼ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ମିଶି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେଠି ଦେବତା ଓ ମହାନ ଋଷିମାନେ ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଣିମୁକ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ ଲୋକମାନେ ନୀତି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା, ସତ୍ୟ ଓ ନିୟମିତ ଆତ୍ମସଂୟମରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। ସେଇ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଆୟୁ ଦୁଇ ଗୁଣା, ପୁଣି ସେହି ଦୁଇ ଗୁଣା ଅଧିକ ଥାଏ। ସେଠି ଜନମାନେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନ୍ନ ଲାଗି ସଂଘର୍ଷ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ। ସେଠି ଲୋକମାନେ ଷଡ୍ରସ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଖାଦ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହାପରେ, ବଡ଼ ଏକ ଶକ୍ତି ମହାପୁଷ୍କରକୁ ଘେରି ରହିଛି। ସେହି ଦ୍ୱୀପକୁ ଚାରିପଟେ ମିଠାପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଘେରି ରହିଛି, ଏବଂ ଏହାକୁ ଚାରିପଟେ ଏକ ଚକ୍ରାକାର ପାହାଡ଼ ଆବୃତ କରିଛି। ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଲୋକାଲୋକ ପାହାଡ଼ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଦୁହିଁ ଅଛି; ଏହାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ଧକାର ଅଛି। ପୃଥିବୀର ବିସ୍ତୃତି ବିଶ୍ୱର ଅର୍ଧାଂଶ ମାତ୍ର, ଏହାର ବାହାରକୁ ବଡ଼ ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଘେରି ରହିଛି। ପାଣି, ପୃଥିବୀଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ବଡ଼, ପୃଥିବୀକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୁରକ୍ଷା କରେ; ଏବଂ ଅଗ୍ନି, ପାଣିଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ବଡ଼, ସମସ୍ତଠାରେ ପାଣିକୁ ଧାରଣ କରେ। ପବନ, ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ବଡ଼, ତେଜସ୍ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରେ; ଏହି ପବନ ଚକ୍ରାକାର ଓ ଅନୁପାତିକ ଭାବେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରେ। ଆକାଶ, ପବନଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ବଡ଼, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରେ; ମୂଳତତ୍ତ୍ୱ ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କରେ, ଏହିପରି ଏହା ଦଶଗୁଣା ଅଧିକ। ମହାତତ୍ତ୍ୱ, ମୂଳତତ୍ତ୍ୱଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ବଡ଼, ତତ୍ତ୍ୱମାନେକୁ ଧାରଣ କରେ; ଏହି ମହାତତ୍ତ୍ୱ ଅନନ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ। ଏହି ଭାବରେ ଧାରଣକାରୀ ଓ ଧାରଣ ହେଉଥିବା ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି; ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକ ଏହି ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱର ବିକାର ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଏକାଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ। ସେମାନେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟର ଉପରେ ଆଧାରିତ ଓ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟକୁ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି, ଏହିପରି ଏକାଉଁଠାରୁ ଅନ୍ୟଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଏକାଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟଟିକୁ ଧାରଣ କରିଥାଏ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟୋନ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସ୍ଥିରତା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ସେଉଁଠାରେ ଏକତା ରହିଥାଏ, ଏବଂ ଭିନ୍ନତା ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ପ୍ରବେଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ, ପବନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେଠି ସୀମିତ; ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ଧକାର ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହିପରି ଆକାଶରେ ଆଲୋକ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସୀମିତ; ବଡ଼ ଭାଣ୍ଡର ଭିତରେ ଛୋଟ ଭାଣ୍ଡ ରହିଥିବା ପରି। ସେମାନେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ରହିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟର ଅଭାବ ଅଛି; ଏଭଳି ଆକାଶରେ ଆଲୋକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ଅଛି—କେତେକ ଭିତରେ, କେତେକ ବାହାରେ। ଏହି ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଏହି ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଚାଲିଥାଏ। ଏଠାରେ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ନ ଥିଲେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏଭଳି, ସୀମିତ ଭାଗର ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ, ଯେଉଁମାନେ ଫଳର ସ୍ୱରୂପ; ମହାତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନତା କାରଣର ସ୍ୱରୂପ। ଏହିପରି, ପୃଥିବୀର ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରର ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ମୁଁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି। ଏହାର ବ୍ୟାପ୍ତି, ଚକ୍ରାକାର ରୂପ ଓ ଗଣନା ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଧାନର ବିଶ୍ୱ ରୂପ ଓ ତାହାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାଗର ମାପ ଦେଖାଯାଏ। ଏଭଳି ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ମୁଁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି; ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଏତିକି ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ରାଜନ୍। ଏବେ ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗତି ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଯେଉଁଯାଏ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି, ମୁଁ ତାହା ତୁମକୁ କହିବି। ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କର ବିସ୍ତୃତି ଆଲୋକିତ ହୁଏ; ଏହାର ବାହାରେ ପୃଥିବୀର ଅର୍ଧାଂଶ ଅଛି। ସେମାନଙ୍କର ପରିଧି ଓ ବିସ୍ତୃତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡ଼େ; ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଦିଗ ଓ ଆକାଶର ପରିଧି ସେମାନଙ୍କ ସମାନ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଗତି କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଆଲୋକ ଓ ବିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ସେ ରବି ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ମୁଁ ପୁଣି ପୁଣି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ମାପ ଦେଖାଏଁ; ସେମାନଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା 'ମହାନ' ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ରର ପ୍ରସ୍ଥ ଭାରତ ଭୂମିର ବ୍ୟାସ ଏତେ; ଏବେ ଏହାର ଯୋଜନ ମାପ ଶୁଣ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ରର ପ୍ରସ୍ଥ ନଅ ହଜାର ଯୋଜନ, ଏବଂ ପରିଧି ତାହାର ତିନି ଗୁଣା। ଏହି ମାପ ଓ ଚକ୍ରରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼; ଏବେ ପୃଥିବୀର ଯୋଜନ ମାପ ପୁଣି ଶୁଣ। ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରର ଚକ୍ରର ବିସ୍ତୃତି ପୁରାଣରେ ତାହାର ମାପ ଅନୁସାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଏବେ ସେଇ ଗଣନା କହିବି, ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ବ କରନ୍ତି ସେମାନେ ଯେପରି ଗଣନା କରନ୍ତି; ପୂର୍ବତନ ଗର୍ବିତମାନେ ଏଠାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ମାନେ ସମାନ। ପୂର୍ବତନ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ କେବଳ ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ନାମ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ; ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ପୃଥିବୀର ସତହ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନୁସାରେ; ପୃଥିବୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତୃତି ଏକ ଶଂଖ ଏବଂ ପଚାଶ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ଅର୍ଧାଂଶ ମାପ; ମେରୁର ମଧ୍ୟଠାରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗକୁ ଏକ କୋଟି ଯୋଜନ ଗଣାଯାଏ।