ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ ହେଲେ, ସମୁଦ୍ର ସଦା ଭରିଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରମା କ୍ଷୀଣ ହୁଏ କିମ୍ବା ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ, ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଅନେକ ହ୍ରାସ ପାଏ। ଏହି ଭାବରେ, ସମୁଦ୍ର ଭରିଉଠିଲେ, ସେ ନିଜେ ନିଜେ ପୁଣି ଆପଣାକୁ ପୂରଣ କରେ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ହ୍ରାସ ପାଏ, ତାହାର ଜଳର ହାନି ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜ ଭିତରେ ରହିଥାଏ। ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ କଲେ, ତାହାର କିରଣ ସହିତ ଜଳ ମନ୍ଦାରିତ ହୁଏ, ସେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟରେ ସମୁଦ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ସମୁଦ୍ରର ଜଳ କେବେ ତାହାର ମାପରୁ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମି ହୁଏନାହିଁ, ତେବେ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ, ତାହା ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ହ୍ରାସ ପାଏ। ଚନ୍ଦ୍ରମାର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ସହିତ ସମୁଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧି ଓ ହ୍ରାସ ହୁଏ, ଏହାର ମାପ ଏକଶଏ ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗୁଳ ହିସାବରେ କୁହାଯାଏ। ଚନ୍ଦ୍ରମାର କଳା ଅନୁଯାୟୀ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ସମୁଦ୍ର ଦୁଇଥରେ ଘେରାଯାଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'ଦ୍ୱୀପ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ଜଳ ଧାରଣ କରୁଥିବାରୁ 'ଉଦଧି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପାହାଡ଼କୁ 'ଗିରୟଃ' କୁହାଯାଏ କାରଣ ସେମାନେ ଗିଲିଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ 'ପର୍ବତ' କୁହାଯାଏ କାରଣ ସେମାନେ ବନ୍ଧି ରହନ୍ତି; ଶାକଦ୍ୱୀପରେ, ଶାକ ନାମକ ପାହାଡ଼ ଏହିପରି ନାମ ପାଇଛି। କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ମଧ୍ୟରେ କୁଶ ଘାସର ଏକ ଝୁପି ଅଛି; କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଏହାର ନାମ ଅନୁଯାୟୀ। ଶାଲମଳଦ୍ୱୀପରେ ମହା ଶାଲମଳୀ ବୃକ୍ଷ ପୂଜିତ; ଗୋମେଦ ଦ୍ୱୀପରେ ଗୋମେଦ ପର୍ବତ ଏହିପରି ନାମ ପାଇଛି। ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପରେ ବଟବୃକ୍ଷକୁ 'ପଦ୍ମାବତୀ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଂଶ ଭାବେ ଅବିକଳ୍ପ ରୂପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଦେବତାମାନେ ଏହାକୁ ପୂଜିଥାନ୍ତି। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଚତୁର୍ମୁଖ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହିତ ବାସ କରନ୍ତି; ଏଠି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତିରିଶି ମହାର୍ଷିମାନେ ସହିତ ପୂଜନ୍ତି। ସେଠାରେ ଏହି ଦେବତା ଦେବମାନେ ଓ ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେଇ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ, ଲୋକମାନେ ନ୍ୟାୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା, ସତ୍ୟବାଦିତା ଓ ନିଗ୍ରହ ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଓ ତାହାରୁ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ସଦା ସ୍୵ାଭାବିକ ଭାବେ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଛଅ ରସ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଖାଦ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏହାର ପାରେ ଏକ ମହାନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତି ପୁଷ୍କରକୁ ଘେରି ରହିଛି। ତରଳ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରହିଛି, ଏବଂ ଏହି ତରଳ ଜଳର ଚାରିପାଖରେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପାହାଡ଼ ଅଛି। ଏହାକୁ 'ଲୋକାଲୋକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଉଭୟ ଅଛି; ଏହାର ପାରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଅନ୍ଧକାର ବିସ୍ତାରିତ। ପୃଥିବୀର ବିସ୍ତାର ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ମାତ୍ର, ଏହାକୁ ବାହ୍ୟ ଭାଗରେ ବିପୁଳ ଜଳ ଘେରି ରହିଛି। ଏହି ଜଳ, ପୃଥିବୀର ଦଶଗୁଣ ବଡ଼, ପୃଥିବୀକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁଛି; ଏବଂ ଅଗ୍ନି, ଜଳର ଦଶଗୁଣ ବଡ଼, ସମସ୍ତ ଜଳକୁ ଧାରଣ କରୁଛି। ବାୟୁ, ଅଗ୍ନିର ଦଶଗୁଣ ବଡ଼, ତେଜସ୍ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରେ; ବାୟୁ ବୃତ୍ତାକାର ଓ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଘେରି ଓ ଧାରଣ କରେ। ଆକାଶ, ବାୟୁର ଦଶଗୁଣ ବଡ଼, ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରେ; ମୂଳତତ୍ତ୍ୱ ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କରେ, ଏହିପରି ଏହା ଦଶଗୁଣ ବଡ଼। ମହାତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ, ମୂଳତତ୍ତ୍ୱର ଦଶଗୁଣ ବଡ଼, ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରେ; ଏହି ବୃହତ୍ତ୍ୱର ତତ୍ତ୍ୱ ଅନନ୍ତ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ। ଧାରଣ କରୁଥିବା ଓ ଧାରିତ ହେଉଥିବା ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା, ଏହି ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଟୁଟ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିୟତ। ସେମାନେ ପରସ୍ପରରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଏକାଉଁଠି ମିଶିଯାନ୍ତି; ଏହିପରି ଏକାଉଁଠି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଏକାଉଁଠି ଧାରିତ। ପରସ୍ପରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେମାନେ ସ୍ଥିରତା ପାଉଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଭେଦ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଏହିଭଳି ରହେ, ଏବଂ ଭେଦ ପରସ୍ପର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ, ବାୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେଠି ସୀମିତ; ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକର ପାରେ ସମସ୍ତଠାରେ ଅନ୍ଧକାର ବିସ୍ତାରିତ। ଏହିପରି, ଆକାଶରେ ଆଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସୀମିତ; ବଡ଼ ପାତ୍ରରେ ଛୋଟ ପାତ୍ର ଯେପରି ରହେ। ସେମାନେ ପରସ୍ପରରେ ନାହାନ୍ତି, ତଥାପି ପରସ୍ପରରେ ଭିତ୍ତି କରନ୍ତି; ଏହିପରି, ଆକାଶରେ ଆଲୋକର ବିଭାଗ ଅଛି, କିଛି ଭିତରେ, କିଛି ବାହାରେ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ଏକାଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଚାଲିଥାଏ। ଏଠି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ତତ୍ତ୍ୱ ଭିତରେ ହୁଏ; ତତ୍ତ୍ୱ ନାସ୍ତି କଲେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ। ଏହିପରି, ସୀମିତ ବିଭାଗମାନେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହା କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁଣ; ବୃହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱର ବିଭାଗମାନେ କାରଣର ଗୁଣ। ଏହିପରି, ପୃଥିବୀର ଏହି ବିଭାଗ ଏବଂ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମୁଁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି। ତାଙ୍କର ବିସ୍ତାର, ବୃତ୍ତାକାର ଓ ଗଣନା ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଧାନର ବିଶ୍ୱରୂପ ଓ ଏହାର ବିଶେଷ ଅଂଶର ମାପ। ଏହିପରି, ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ମୁଁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲି; ଏହି ଅଂଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍, ରାଜନ୍। ଏବେ ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଗତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଯେଉଁଯାଏଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କର ବିସ୍ତାର ଦେଖାଯାଏ; ଏହାର ପାରେ ପୃଥିବୀର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ବିସ୍ତାର ଅଛି।