ପାହାଡ଼ର ତଳଭାଗରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଦୁଇଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି; ଏହି ମହାଦ୍ୱୀପର ଦକ୍ଷିଣ ଅଂଶକୁ ଧାତକୀଖଣ୍ଡ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁମୁଦ ଅଞ୍ଚଳ, ଯାହା ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ଦୁଇଟି ଘନ ଜନସମୃଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳ ମିଶିଗଲା ଗୋମେଦ ନାମକ ବିସ୍ତୃତ ଭୂମିକୁ ଗଠନ କରେ। ଏବେ ମୁଁ ସପ୍ତମ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହାଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହାର ସମୁଦ୍ର ଉପସ୍ତମ୍ଭ ରସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହାର ଆକାର ଗୋମେଦର ଦୁଇଗୁଣା। ଏହି ମହାଦ୍ୱୀପକୁ ପୁଷ୍କର ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଘେରାଯାଇଛି। ପୁଷ୍କର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅଛି ଚିତ୍ରସାନୁ ପର୍ବତ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ରଙ୍ଗୀନ। ଏହି ପର୍ବତର ଶିଖର ମଣିମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ପାଥର ଜାଲରେ ତିଆରି, ଏହା ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପର ପୂର୍ବ ଅଂଶରେ ବିସ୍ତୃତ। ଏହି ପର୍ବତ ୨୭,୦୦୦ ଯୋଜନ ଚକ୍ରାକାର ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଫାଲି ହୋଇ ଅଛି ଏବଂ ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ୨୪ ଯୋଜନ ଉପରେ ଉଠିଛି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ପଶ୍ଚିମ ଅଂଶରେ ମାନସ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ସମୁଦ୍ରତଟ ନିକଟରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛି, ଏହା ପୂର୍ବ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଉଚ୍ଚତାରେ ଉଠିଛି। ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ୫୧,୫୦୦ ଯୋଜନ, ଏହି ପର୍ବତର ପୁତ୍ର ମହାବୀତା ପଶ୍ଚିମ ଅଂଶର ରକ୍ଷକ। ପୂର୍ବ ଅଂଶରେ ମଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦୁଇଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରାଯାଇଛି; ପୁଷ୍କର ଏକ ମଧୁର ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି। ଏହି ସମୁଦ୍ର ଅଞ୍ଚଳର ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ପରିଧି ଗୋମେଦର ଦୁଇଗୁଣା। ସେଠାରେ ମାନବମାନେ ୩୦,୦୦୦ ବର୍ଷ ଅଯାନ୍ତ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନରେ କେବେ ପ୍ରତିକୂଳତା ଆସେ ନାହିଁ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ସ୍ୱାଭାବିକ। ସେମାନେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ପ୍ରଚୁର ସୁଖ ଏବଂ ମନସିକ ସିଦ୍ଧି ଉପଲବ୍ଧ କରନ୍ତି। ଏହି ତିନି ମହାଦ୍ୱୀପରେ ସୁଖ, ଆୟୁଷ୍ୟ ଏବଂ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ସମାନ ଭାବେ ରହିଛି; କେହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅଧମ ନୁହଁନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତି ଏବଂ ରୂପରେ ସମାନ। ସେଠାରେ କେହି କାହାକୁ ମାରେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ ନାହିଁ; ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ, ଲୋଭ, ଠକେଇ, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଅଧିକାରବାଦ କିଛି ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟ, ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ, ଜାତି କିମ୍ବା ଆଶ୍ରମର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ; ଏଠି ଚାଷ, ବ୍ୟବସାୟ କିମ୍ବା ଗୋପାଳନ ନାହିଁ। ତିନି ପ୍ରକାର ବେଦ, ଶାସନ ଶାସ୍ତ୍ର, ସେବା କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ନାହିଁ; ବର୍ଷା, ନଦୀ, ଶୀତ-ଗରମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ସରିତ ଝରଣା ଏବଂ ଜଳ ଅଛି; ସେଠାରେ ସମୟ ସଦା ଉତ୍ତରକୁରୁ ଭଳି ଅଚଳ ଏବଂ ମଧୁର। ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ ଏବଂ ବୟସ୍କ ଦୁଃଖ ନାହିଁ; ସୃଷ୍ଟି ଧାତକୀଖଣ୍ଡରେ ଏବଂ ମହାବୀତାରେ ଏକାକାର ଭାବରେ ଘଟେ। ଏଭଳି, ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ପାଖରେ ଥିବା ସମୁଦ୍ର ସଦା ସଦୃଶ। ଏହିପରି ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରର ପରସ୍ପର ବୃଦ୍ଧିକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଯେହেতୁ ଏକ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଅନ୍ୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଏ, ଏହିକୁ 'ସମୁଦ୍ର' ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଋଷିମାନେ ଯେପରି ଋତୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ସେପରି ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବ ଅଛନ୍ତି; ଏଠି ଋତୁଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଏବଂ ବର୍ଷା ବି ଏହିପରି ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଉଠେ, ସମୁଦ୍ର ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷୟ କିମ୍ବା ଅସ୍ତମିତ ହେଲେ, ସମୁଦ୍ର ଅନେକ କମିଯାଏ। ସମୁଦ୍ର ଭରିବା ସମୟରେ ଏହି ଜଳ ନିଜେ ନିଜକୁ ପୂରଣ କରେ; ଏବଂ କମିଯିବା ବେଳେ ଜଳର କ୍ଷୟ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ହୁଏ। ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟରେ ତାହାର କିରଣ ସଂଯୋଗରେ ଜଳ ଖିଲିଉଠେ, ସେପରି ସମୁଦ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଜଳ ତାଙ୍କର ମାପ ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପକ୍ଷବଦଳରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧି-କ୍ଷୟ ଅନୁସାରେ ଫୁଲିଏ ଓ କମିଏ। ସମୁଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ଚନ୍ଦ୍ରର କ୍ଷୟବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଅନୁକୂଳ; ଏହି ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ କ୍ଷୟ ୧୧୦ ଅଂଗୁଳା ସହିତ ୫ ଅଂଗୁଳା ଯୋଗ ମାପରେ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ର ମାସର କ୍ଷୟବୃଦ୍ଧିରେ ସମୁଦ୍ର ଜଳର ବୃଦ୍ଧି-କ୍ଷୟ ଦେଖାଯାଏ; ଦୁଇଥରେ ଘେରାଯିଥିବାରୁ ଏହିକୁ 'ଦ୍ୱୀପ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଜଳ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ 'ଉଦଧି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଗିରିଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରସି ନେବାରୁ ସେମାନେ 'ଗିରୟଃ' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ବନ୍ଧାଯାଇଥିବାରୁ 'ପର୍ବତ' ବୋଲି; ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ଶାକ ପର୍ବତ ଏହିପରି ନାମ ପାଇଛି। କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ କୁଶ ଝାଡ଼ି ଅଛି; କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତ ଅଛି ଏହି ନାମରୁ। ଶାଲ୍ମଳଦ୍ୱୀପରେ ମହାବୃକ୍ଷ ଶାଲ୍ମଳୀ ପୂଜିତ; ଗୋମେଦ ଦ୍ୱୀପରେ ଗୋମେଦ ପର୍ବତ ଏହି ନାମରୁ। ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପରେ ବଟବୃକ୍ଷ ପଦ୍ମାବତ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହି ବୃକ୍ଷ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ଅବିକଳ୍ପ ରୂପରେ ପୂଜିତ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିର ନାୟକ, ସାଧ୍ୟମାନେ ସହିତ ବସନ୍ତି; ଦେବଗଣ ଏଠି ତିରିଶି ତିନି ମହାଋଷିଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ସେଠାରେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହାଋଷିମାନେ ପୂଜନ୍ତି; ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ ଲୋକମାନେ ନୀତି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ, ସତ୍ୟ ଏବଂ ଦମ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ, ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁଯାୟୀ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦୁଇଗୁଣା ଏବଂ ପୁନି ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ। ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସହିତ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ସମସ୍ତେ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ କରନ୍ତି। ଏଠି ଲୋକମାନେ ଛଅ ରସ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି; ଏହା ପରେ, ପୁଷ୍କରକୁ ବଡ଼ ଏକ ଶକ୍ତି ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଛି। ଏହି ମହାଦ୍ୱୀପ ଚାରିପଟେ ମିଠା ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଅଛି, ଏହି ଜଳ ଚାରିପଟେ ଏକ ଚକ୍ରାକାର ପର୍ବତ ଅଛି। ଏହାକୁ ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏଠି ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଦୁଇଁଟି ଅଛି; ଏହା ପରେ ଦୀଘର ଅନ୍ଧକାର ଅଛି। ପୃଥିବୀର ବିସ୍ତୃତି ବିଶ୍ୱର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ମାତ୍ର, ବାହ୍ୟ ଭାଗରେ ଏହିକୁ ବିଶାଳ ଜଳମଣ୍ଡଳ ଘେରି ରହିଛି।