ଏହି ବିଶ୍ୱର ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିବା ଦ୍ୱୀପମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋଳାକାର ଏବଂ ଚକ୍ରାକାର ଭାବେ ପରିବେଷ୍ଟିତ। ଏହି ଦ୍ୱୀପଟି ସୁରୋଦା ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା ବିସ୍ତୃତ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମମାନେ ତପସ୍ୱୀମାନେଙ୍କୁ ଗୋମେଦକ ନାମକ ଷଷ୍ଠ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି; ସୁରୋଦା ସମୁଦ୍ରକୁ ଚାରିପାଖରୁ ଏହି ଗୋମେଦକ ଦ୍ୱୀପ ଘେରି ଅଛି। ଗୋମେଦକ ଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ଶାଲ୍ମଳା ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା। ଏହି ଦ୍ୱୀପରେ ଦୁଇଟି ଅଦ୍ଭୁତ ପାହାଡ଼ ଅଛି—ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ସୁମନା, ଯାହା ସ୍ୱାଭାବିକ କାଜଳରୁ ଗଠିତ; ଦ୍ୱିତୀୟଟି କୁମୁଦ ପାହାଡ଼, ଯାହା ସମସ୍ତ ଔଷଧ ଉଦ୍ଭିଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରୁ ତିଆରି ଏବଂ ବଡ଼ ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିବା। ଗୋମେଦକ ଦ୍ୱୀପଟି ମଧୁର ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି। ଏହି ଷଷ୍ଠ ସମୁଦ୍ର, ସୁରୋଦା ଚାପେ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼, ଏଠାରେ ହବ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଧାତକୀ ଓ କୁମୁଦ ନାମକ ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସୌମନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଧାତକୀ ଖଣ୍ଡ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ହେଉଛି କୁମୁଦ ଖଣ୍ଡ, ଯାହା ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ଗୋମେଦକ ଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର। ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ଗୋଳାକାର ଏବଂ ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚ। ଦ୍ୱୀପର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସୁମନା ପାହାଡ଼ ଉଭୟ ଆଧାରକୁ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେବାକୁ ବିସ୍ତାର କରିଛି। ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳରେ କୁମୁଦ ପାହାଡ଼ ଏହିପରି ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ଆଧାର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳ ଧାତକୀଖଣ୍ଡ ଓ ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ କୁମୁଦ ଖଣ୍ଡ ବୋଲି ଜଣାଶୁଣା। ଏହିପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସପ୍ତମ ଏବଂ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି; ଏହାର ସମୁଦ୍ର ଉପର ଚିନିର ରସରୁ ତିଆରି ଏବଂ ଗୋମେଦକର ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼। ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ପୁଷ୍କର ନାମକ ଦ୍ୱୀପ ଘେରି ଅଛି, ଯାହା ପଦ୍ମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ପୁଷ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଚିତ୍ରସାନୁ ନାମକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ରଙ୍ଗିନ ପାହାଡ଼ ଅଛି। ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ପାଥରର ଜାଲିରେ ଗଠିତ। ଏହା ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳରେ ୨୭,୦୦୦ ଯୋଜନା ଚକ୍ରାକାର ଭାବରେ ବିସ୍ତାର କରିଛି ଓ ୨୪ ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚତାରେ ଉଠିଛି। ଦ୍ୱୀପର ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳରେ ମାନସ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳର ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଠିଛି। ଏହି ପାହାଡ଼ ୫୧,୫୦୦ ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚ, ଏବଂ ଏହାର ପୁଅ ମହାବୀତା ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳର ରକ୍ଷାକାରୀ। ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପାହାଡ଼ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ପୁଷ୍କର ମଧୁର ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି। ଏହି ସମୁଦ୍ରର ବ୍ୟାପ୍ତି ଏବଂ ପରିଧି ଗୋମେଦକର ଦୁଇଗୁଣା। ଏଠାରେ ମଣିଷମାନେ ୩୦,୦୦୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି। ଏଠି ମଣିଷମାନେ ପ୍ରକୃତିଗତ ଭାବେ ଅବିଚଳ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ ଓ ମନୋବାଞ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ତିନୋଟି ଦ୍ୱୀପରେ ସମାନ ଆୟୁ, ଶ୍ରୀ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ରହିଛି। କେହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅଧମ ନୁହଁନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତି ଓ ରୂପରେ ସମାନ। ଏଠି କେହି କାହାକୁ ହତ୍ୟା କରେନାହାନ୍ତି, ନା କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଉପରେ ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ, ଲୋଭ, ଚତୁରତା କିମ୍ବା ମୋହ ନାହିଁ। ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ଧର୍ମ, ଚାଷ, ବ୍ୟବସାୟ କିମ୍ବା ଚରାଇବା ନାହିଁ। ତିନୋଟି ବେଦ, ଦଣ୍ଡ ଶାସ୍ତ୍ର, ସେବା କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ନାହିଁ; ବର୍ଷା, ନଦୀ, ଶୀତ ଓ ତାପ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ପାହାଡ଼ରୁ ଝରଣା ଓ ଜଳସ୍ରୋତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସମୟ ସବୁଠି ଉତ୍ତରକୁରୁ ଦେଶର ସମୟ ସମାନ ରହିଥାଏ। ଏଠି ସମୟ ସଦା ଶୁଭ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ଧାତକୀଖଣ୍ଡ ଓ ମହାବୀତାରେ ଏଭଳି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହିଭଳି ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ପାଖରେ ଥିବା ସମୁଦ୍ର ସଦା ଏକ ରୂପ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ଏଭଳି ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କର ପରସ୍ପର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ଏବଂ ଏକ ସମୁଦ୍ରରୁ ଅନ୍ୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'ସମୁଦ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠି ଋଷିମାନେ ଯେପରି ଋତୁ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି, ସେହିପରି ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜୀବ ଥାନ୍ତି; ଋତୁ ମଧୁର ଏବଂ ବର୍ଷା ମଧ୍ୟ ଏଠି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବେ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଉଦୟ ହେଲେ ସମୁଦ୍ର ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷୟ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ ହେଲେ ସମୁଦ୍ର ଅନେକ ହ୍ରାସ ପାଏ। ସମୁଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବାବେଳେ ଏହା ନିଜେ ନିଜେ ପୂରଣ ହୁଏ; ହ୍ରାସ ହେଲେ ଜଳ ହ୍ରାସ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ କାଳରେ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ସଂଯୋଗରେ ଜଳ ଫୁଲିଯାଏ, ସେହିପରି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏହି ଜଳ କଦାପି ନିଜ ମାପ ଠାରୁ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମି ହୁଏନାହିଁ, କେବଳ ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଓ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ବୃଦ୍ଧି ଓ ହ୍ରାସ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ବୃଦ୍ଧି ଓ ହ୍ରାସ ଚନ୍ଦ୍ରର ଦଶା ଅନୁସାରେ ହୁଏ, ଏହାର ମାପ ଏକ ଶତ ଦଶ ଚଉଡ଼ି ଓ ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗୁଳ ଭାବେ କୁହାଯାଏ। ଏହି ବୃଦ୍ଧି ଓ ହ୍ରାସ ଚନ୍ଦ୍ର ଦଶାରେ ଦେଖିଯାଏ; ଦ୍ୱିପ ଦୁଇଥର ଘେରାଯାଇଥିବାରୁ 'ଦ୍ୱୀପ' ଏବଂ ଜଳ ଧାରଣ କରୁଥିବାରୁ 'ଉଦଧି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପାହାଡ଼ମାନେ ଜଳ ଗିଲିବାରୁ 'ଗିରୟଃ', ଏବଂ ବନ୍ଧା ରହିବାରୁ 'ପର୍ବତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ଶାକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ତାହା ପରିଚିତ। କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ କୁଶ ଗଛ ଅଛି; କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଅଛି। ଶାଲ୍ମଳଦ୍ୱୀପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାଲ୍ମଳୀ ଗଛ ପୂଜ୍ୟ। ଗୋମେଦକ ଦ୍ୱୀପରେ ଗୋମେଦ ପାହାଡ଼ ଅଛି। ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପରେ ପଦ୍ମାବତ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଂଶ ଭାବରେ ଅବିକଳ୍ପ ଅବସ୍ଥାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।