ସୁନୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ଭାବିତ ଦ୍ବୀପମାଳାର ଦିବ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନ କୁ ଏକ ଶ୍ରେଣୀରେ କହିବି। ଦ୍ବୀପମାଳାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ନାଦିମାନେ, ମହତୀ ଏହି ସପ୍ତମ ନଦୀ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଏହାକୁ ଧୃତି ଭାବେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦ୍ବୀପରୁ ଶତ, ହଜାର ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବର୍ଷା ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ଏପରି ଭାବରେ କୁଶଦ୍ବୀପର ବିନ୍ୟାସ ବିବେଚିତ ହେଇଛି। ଶାକଦ୍ବୀପର ଆକାର ଏବଂ ଏହାର ସ୍ଥିତି ଚିରନ୍ତନ ଭାବେ ବିବେଚିତ; କୁଶଦ୍ବୀପ ଉପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଘିଅ ଏବଂ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ବେଢି ରହିଛି। ଏହି ଦ୍ବୀପ ଚାରିପାଖରେ ଚାନ୍ଦ ଭଳି ଘେରା ହୋଇଛି; ଏହାର ପ୍ରସ୍ତ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଦুগୁଣି ଦୁଧ ସମୁଦ୍ରର ଆକାର ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଏବେ ମୁଁ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ବୀପ ବିବରଣ କରିବି; ଏହାର ଆକାର କୁଶଦ୍ବୀପର ଦୁଗୁଣି। ଘିଅ ଏବଂ ଜଳର ସମୁଦ୍ର କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ବୀପକୁ ଚକ୍ରର ଅଂଶ ଭଳି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଘେରି ରଖିଛି। ଏହି ଦ୍ବୀପରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ଦେବନା ପାହାଡ଼ର ନାମ ଅଛି, ଦେବନା ପାହାଡ଼ ପରେ ଗୋବିନ୍ଦ ପାହାଡ଼ ଅଛି। ଗୋବିନ୍ଦ ପାହାଡ଼ ପରେ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପ୍ରଥମ ପାହାଡ଼, କ୍ରୌଞ୍ଚ ପରେ ପାବନକ, ପାବନକ ପରେ ଅନ୍ଧକାରକ ପାହାଡ଼ ଅଛି। ଅନ୍ଧକାରକ ପରେ ଦେବାବୃତ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଏହା ପରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ ପାହାଡ଼ ଅଛି। କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ବୀପର ଏହି ସାତଟି ପାହାଡ଼ ମଣିମାନି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାର୍ଷ ପାହାଡ଼ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ପାହାଡ଼ର ଦୁଗୁଣି ପ୍ରସ୍ତ ଅଟୁଟ। ଏବେ ମୁଁ ଏହାର ଅଞ୍ଚଳ ନାମ କହିବି; କ୍ରୌଞ୍ଚ ଅଞ୍ଚଳ କୁଶଳ, ବାମନ ଅଞ୍ଚଳ ମନୋନୁଗ। ମନୋନୁଗ ପରେ ଉଷ୍ଣ, ତୃତୀୟ ଅଞ୍ଚଳ; ଉଷ୍ଣ ପରେ ପାବନକ, ପାବନକ ପରେ ଅନ୍ଧକାରକ। ଅନ୍ଧକାରକ ଅଞ୍ଚଳରୁ ମୁନିଦେଶ, ମୁନିଦେଶ ପରେ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ବନ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଶୁଦ୍ଧ, ଅଧିକାଂଶ ଧଳା, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଚାରଣଙ୍କ ସହ ମିଶିଥିବା; ଏଠାରେ ଶୁଭ ନଦୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବାହିତ। ଗୌରୀ, କୁମୁଦ୍ବତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି, ମନୋଜବା, ଖ୍ୟାତୀ, ପୁଣ୍ଡରୀକା ଏବଂ ଗଙ୍ଗା—ସାତଟି ନଦୀ ଚିରସ୍ମୃତ। ଏଠାରେ ହଜାର ନଦୀ ଏହି ନଦୀମାନେ ଉପକୂଳରେ ପ୍ରବାହିତ, ଏମାନେ ଅନେକ ଏବଂ ଜଳରେ ପ୍ରଚୁର। ଏଠାରେ ଅଞ୍ଚଳମାନେ ଦିବ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଅଟୁଟ ଥିବାର ଏହି ବିବରଣ କି ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଜନମ ଏବଂ ନାଶ ଯଥା ଶାଲମଳୀର ବିବରଣ ଆରମ୍ଭ କରିବି। ଶାଲମଳୀଦ୍ବୀପ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ବୀପର ଦୁଗୁଣି ଆକାରର; ଏହା ଦହି ଏବଂ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ବେଢି ରହିଛି। ଏଠାରେ ଗ୍ରାମମାନେ ଧର୍ମିକ; ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଅନ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କଦାପି ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଭୂମି ଏବଂ ଶକ୍ତିର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ପାହାଡ଼ ସୁର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ସୁମନା; ମଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ହଳଦିଆ, ତାପରେ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ପାହାଡ଼ ଅଛି। ସର୍ବସୁଖ ନାମ ଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧୀ ଥିବା ତୃତୀୟ ପାହାଡ଼; ଏଠାରେ ମହାମୂଳ୍ୟ ସୁନା ପାହାଡ଼ ମଧୁମକୁ ଭଳି ଚମକୁଛି। ଦିବ୍ୟ ରୋହିତ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଏହା ଦିବ୍ୟ ଶିଖର; ଭୂମି ଏଠାରେ ସୁଖଦ, ଦକ୍ଷ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ। ତୃତୀୟ ରୋହିତ, ରୋହିଣ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଏଠାରେ ଅନେକ ମଣି ମିଳିଥାଏ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି। ପ୍ରଜାପତି ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଏବଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ବାଦଳ ବର୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତଳ ତାପ ନାହିଁ। ଏହି ତିନି ଦ୍ବୀପରେ କୁଳ, ଆଶ୍ରମ, ଗ୍ରହ, ଚାନ୍ଦ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଉଦ୍ଭିଦ, ଜଳ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଝରଣା ପ୍ରଚୁର; ଷଡ୍ରସ ଖାଦ୍ୟ ସ୍୵ୟଂ ଉପସ୍ଥିତ। ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟମ, ଉଚ୍ଚ ନାହିଁ, ଲୋଭ ଏବଂ ଅଧିକାର ନାହିଁ; ସେମାନେ ସ୍୵ସ୍ଥ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ତିରିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସେମାନେ ମନୋବୃତ୍ତିରେ ନିର୍ମଳ ଥିବାରୁ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶ୍ରୀ, ଧର୍ମ, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଶାଲମଳୀର ସମସ୍ତ ଦ୍ବୀପର ଶେଷରେ ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳା ଏବଂ ଅନୁକ୍ରମ ବିବରଣ ହୋଇଛି। ଏହି ଦ୍ବୀପ ଚକ୍ରାକାର ଏବଂ ସୁରୋଦା ସମୁଦ୍ର ଦୁଗୁଣି ଆକାରରେ ଘେରି ରହିଛି। ଏବେ ମୁଁ ଗୋମେଦକ ଷଷ୍ଠ ଦ୍ବୀପ ବିବରଣ କରିବି; ସୁରୋଦା ସମୁଦ୍ର ଗୋମେଦକ ଦ୍ବୀପ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଅଛି। ଏହି ଦ୍ବୀପ ଶାଲମଳୀର ଦୁଗୁଣି ଆକାରର; ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ଚମତ୍କାର ପାହାଡ଼ ଅଛି। ପ୍ରଥମ ପାହାଡ଼ ସୁମନା, ଏହା କାଜଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି; ଦ୍ୱିତୀୟ କୁମୁଦ ପାହାଡ଼, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା ସୁନା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଗୋମେଦକ ଦ୍ବୀପ ମଧୁ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରା। ଷଷ୍ଠ ସମୁଦ୍ର, ସୁରୋଦାର ଦୁଗୁଣି ଆକାରର, ଧାତକୀ ଏବଂ କୁମୁଦ, ହବ୍ୟର ପୁତ୍ର, ବିଶାଳ। ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଚଳ ସୌମନା, ଧାତକୀ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବେ ପରିଚିତ; ଏହି ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଚଳ ଧାତକୀର ଅଞ୍ଚଳ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ଗୋମେଦ ଅଞ୍ଚଳ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦାୟକ; ଦ୍ୱିତୀୟ କୁମୁଦ ପରେ, କୁମୁଦ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ଏହି ଦୁଇ ପାହାଡ଼ ଚକ୍ରାକାର, ଅନ୍ୟମାନେ ଉଚ୍ଚ; ଦ୍ବୀପର ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ସୁମନା ପାହାଡ଼ ଅଛି। ଏହାର ମୂଳ ଦୂର ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ପରି; ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ କୁମୁଦ ପାହାଡ଼ ସେହିଭଳି ଅଛି। ଏହିଭଳି ଦ୍ବୀପମାଳା, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଆକାର ଏବଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରକୃତି ଅଟୁଟ ଭାବରେ ବିବରଣ କରାଯାଇଛି।