ପ୍ରାଚୀନ କଥାନୁସାରେ, ମହାପୁରୁଷ ମହାମୁନି କୁଶଦ୍ୱୀପର ସାତଟି ପର୍ବତ ପ୍ରସଙ୍ଗ କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ। ଏବେ ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତ ଆଧାରିତ ସାତଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। କୁମୁଦ ପର୍ବତର କ୍ଷେତ୍ର ଶ୍ୱେତ କୁହାଯାଏ, ଉନ୍ନତ ପର୍ବତର କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ଉନ୍ନତର ଅନ୍ୟ ଏକ କ୍ଷେତ୍ର ଲୋହିତ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ତାପରେ ବେଣୁମଣ୍ଡଳକ କ୍ଷେତ୍ର, ବଳାହକ ପର୍ବତର କ୍ଷେତ୍ର ଜିମୂତ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯାହାର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ଅଛି। ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବତର କ୍ଷେତ୍ର ହରିକ ଏବଂ ଲବଣ ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି। କଙ୍କ ପର୍ବତର କ୍ଷେତ୍ର କକୁନ କିମ୍ବା ଧୃତିମତ୍ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ମହିଷ ପର୍ବତର କ୍ଷେତ୍ର ମହିଷ ଏବଂ ପ୍ରଭାକର ଭାବେ, କକୁଦ୍ମିନର କ୍ଷେତ୍ର କପିଳ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହିପରି, ସେଇ ସାତଟି ପର୍ବତ ଏବଂ ସାତଟି କ୍ଷେତ୍ର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବିଶିଷ୍ଟ। ଏଉଁଠାରେ ଅନେକ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯାହା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାତଟି ନଦୀ ଅଛି, ସେମାନେ ଦୁଇଟି ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଭାବେ ଗୃହୀତ। ଏଉଁଠାରେ ଧୂତପାପା ଏକ ନଦୀ ନାମ, ଯାହାକୁ ଯୋନି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ନଦୀ ସୀତା, ଯାହାକୁ ନିଶା ଭି ଡାକାଯାଏ। ତୃତୀୟ ନଦୀ ପବିତ୍ରା, ଅନ୍ୟ ଏକ ଭିତୃଷ୍ଣା। ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ହ୍ଲାଦିନୀ, ଯାହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଭା ଭି କୁହାଯାଏ। ପଞ୍ଚମ ନଦୀ ବିଦ୍ୟୁଚ୍ଚ, ଯାହାକୁ ଶୁକ୍ଳା ଭି କୁହନ୍ତି। ଷଷ୍ଠୀ ନଦୀ ପୁଣ୍ଡ୍ରା, ଯାହାକୁ ବିଭାବରୀ ଭି କୁହାଯାଏ। ସପ୍ତମ ମହତୀ, ଯାହାକୁ ଧୃତି ଭି କୁହାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀରୁ ଶତଶଃ ହଜାର ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ନଦୀମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଭଳି ହେଉଛି କୁଶଦ୍ୱୀପର ବିନ୍ୟାସ। ଶାକଦ୍ୱୀପର ପରିମାଣ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଶାଶ୍ୱତ। କୁଶଦ୍ୱୀପ ଘୃତ ଓ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇଛି। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ବଢ଼ିଛି, ଏହା ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର ଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣି ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ପରିଧିରେ ଅଛି। ଏବେ ମୁଁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କଥା କହିବି, ଯାହା କୁଶଦ୍ୱୀପ ଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣି ବଡ଼। ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ମଧ୍ୟ ଘୃତ ଓ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ରାକାରରେ ଘେରିଛି। ସେଉଁଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ଅଛି—ଦେଵନ ପର୍ବତ ପ୍ରଥମ, ତାପରେ ଗୋବିନ୍ଦ ପର୍ବତ, ପୁନଃ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତ, ପାବନକ ପର୍ବତ, ତାପରେ ଅନ୍ଧକାରକ ପର୍ବତ, ତାପରେ ଦେଵାବୃତ ପର୍ବତ, ଏବଂ ପୁଣ୍ଡରୀକ ପର୍ବତ। ଏହି ସାତ ପର୍ବତ ରତ୍ନମୟ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାର୍ଷ ପର୍ବତ ପୂର୍ବବର୍ତୀଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣି ପ୍ରସ୍ଥର। ଏହି ଦ୍ୱୀପର କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ନାମ ହେଉଛି—କ୍ରଉଞ୍ଚର କ୍ଷେତ୍ର କୁଶଳ, ବାମନଙ୍କର କ୍ଷେତ୍ର ମନୋନୁଗ, ତାପରେ ଉଷ୍ଣ, ପାବନକ, ଅନ୍ଧକାରକ, ମୁନିଦେଶ, ଏବଂ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ୱନ। ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ପବିତ୍ର, ଅଧିକାଂଶ ଗୌରବର୍ଣ୍ଣୀୟ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସହିତ ମିଶିଛନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶୁଭ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ; ଏହାମାନେ ହେଉଛନ୍ତି—ଗୌରୀ, କୁମୁଦ୍ବତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି, ମନୋଜବା, ଖ୍ୟାତି, ପୁଣ୍ଡରୀକା ଏବଂ ଗଙ୍ଗା। ଏହି ନଦୀ ପାଶେ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ବହୁଛି, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଦ୍ୱୀପର ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରର ଗୁଣଗତ ବିବରଣୀ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ନାହିଁ। ଏଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ଓ ନାଶ ବିଷୟରେ ଏବେ ମୁଁ ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପ ଉପରେ ଆସିବି। ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣି ବଡ଼ ଏବଂ ଦହି ଓ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇଛି। ସେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ୱସ୍ଥ ଥାନ୍ତି, କେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଭୂମି ଓ ଶକ୍ତିର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ ପର୍ବତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅତି ଚମକଦାର, ଯାହାକୁ ସୁମନା କୁହାଯାଏ। ମଧ୍ୟମ ପର୍ବତ ହଳଦିଆ ଏବଂ ତାପରେ ଘଡ଼ାର ତିଆରି ପର୍ବତ ଅଛି। ସର୍ବସୁଖ ନାମକ ତୃତୀୟ ପର୍ବତ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଉଁଠାରେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ପାଖର ପଙ୍ଖା ପରି ଚମକୁଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ଅଛି। ରୋହିତ ନାମକ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାର ଭୂମି ମଧୁର, କୌଶଳମୟ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ। ତୃତୀୟ ରୋହିତ, ଯାହାକୁ ରୋହିଣା କୁହାଯାଏ, ଏଠାରେ ଅନେକ ମଣି ରହିଛି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ପ୍ରଜାପତି ଖୁସିରେ ଥିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି। ସେଉଁଠାରେ ମେଘ ବର୍ଷା କରେନାହିଁ, ନ ତ ଶୀତ ନ ତ ତାପ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ଏହି ତିନି ଦ୍ୱୀପରେ ନ କୁଳ, ନ ଆଶ୍ରମ ଉପରେ କଥା ହୁଏ; ନ ଗ୍ରହ, ନ ଚନ୍ଦ୍ର, ନ ଈର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ ଅଛି। ଏଠାରେ ଗଛ, ଜଳ ଓ ପର୍ବତ ଝରଣା ପ୍ରଚୁର; ଛଅ ରସର ଖାଦ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ସେଉଁଠାରେ କେହି ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ୍ଚ ନୁହେଁ, ଲୋଭ ଓ ସଂଗ୍ରହ ନାହିଁ; ଲୋକମାନେ ସ୍ୱସ୍ଥ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ତେବେ, ସେମାନେ ତିରିଶି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନସିକ ସିଦ୍ଧିରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଆନନ୍ଦ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶ୍ରୀ, ଧର୍ମ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପର ସମସ୍ତ ସୀମାନ୍ତରେ, ଏହି ତିନି ଦ୍ୱୀପର ଶୁଭ ବିନ୍ୟାସ ବିବରଣା ଏପରି ଅଛି।