ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି କୁଶଦ୍ୱୀପର ଅଦ୍ଭୁତ ପରିସର, ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ତରେ ସପ୍ତ ମହାପର୍ବତ ଅଛନ୍ତି । ପ୍ରଥମ ପର୍ବତଟିକୁ ହେମପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ମହାପର୍ବତଟି ସବୁଦିଗରୁ ଦ୍ୱୀପକୁ ଘେରି ରହିଛି, ଏହାର ଶିଖରଗୁଡିକ ହରିତଳ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ । ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ବତଟି ବଳାହକ, ଏହାର ଏକ ଶିଖର ଅଛି ଯାହାକୁ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ପର୍ବତ କାଜଳ ର ଗଠନର । ତୃତୀୟ ପର୍ବତ ହେଉଛି ଦ୍ରୋଣ, ଯେଉଁଠି ବିଶଳ୍ୟକରଣୀ ଓ ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ ଭଳି ଅନେକ ଔଷଧୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଚତୁର୍ଥ ପର୍ବତ ହେଉଛି ପୁଷ୍ପବାନ୍, ଏହି ପର୍ବତ ବହୁତ ପ୍ରମାଣରେ ଫୁଲ ଓ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ପଞ୍ଚମ ପର୍ବତ କଙ୍କ, ଯାହା ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହାକୁ କୁଶେଶୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ପୃଥିବୀଧାରୀ ପର୍ବତ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧୀ ଏଠାରେ ଅଛି । ଷଷ୍ଠ ପର୍ବତ ମହିଷ, ଏହା ମେଘର ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଏ, ଏହାକୁ ହରି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ । ସପ୍ତମ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ମହିଷା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏଠି ଅଗ୍ନି ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଜଳରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଏହି ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ କକୁଦ୍ମାନ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଅତି ଶୁଭ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରେ ନିର୍ମିତ, ଏଠି 'ମନ୍ଦ' ତତ୍ତ୍ୱ ଗୁପ୍ତ ଜିନିଷକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ । ଏହି ପର୍ବତ ଜଳକୁ ଭାଗ କରିଥାଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ମନ୍ଦର ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ଅନେକ ରତ୍ନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ନେଇ ସେ ଏହି ଧନ-ବିଭବକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କରିଥିଲେ, ଏଠି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶକ୍ତିକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣିଆ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏପରି ଭାବେ କୁଶଦ୍ୱୀପର ସପ୍ତ ପର୍ବତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ତାଙ୍କର ସପ୍ତ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଗ ବିଷୟରେ କହିବି । କୁମୁଦ ପର୍ବତର ଭାଗକୁ ଶ୍ୱେତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଉନ୍ନତର ଭାଗକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ; ଉନ୍ନତର ଅଞ୍ଚଳ ଲୋହିତ ନାମରେ ପରିଚିତ । ବେଣୁମଣ୍ଡଳକ ଏହି ଭାଗର ଅନ୍ୟ ଏକ ନାମ; ବଳାହକ ପର୍ବତର ଭାଗକୁ ଜୀମୂତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ନିଜ ଆକୃତିରେ ବିଶିଷ୍ଟ । ଦ୍ରୋଣ ପର୍ବତର ଅଞ୍ଚଳ ହରିକା ଓ ଲବଣ ଭାବେ ସ୍ମୃତ । କଙ୍କ ପର୍ବତର ଅଞ୍ଚଳ କକୁନ୍, ଏହାକୁ ଧୃତିମତ୍ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ମହିଷ ପର୍ବତର ଅଞ୍ଚଳ ମହିଷ ଓ ପ୍ରଭାକର ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା, ଏବଂ କକୁଦ୍ମିନ୍ ପର୍ବତର ଅଞ୍ଚଳ କପିଳ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହିଭଳି ସପ୍ତ ପର୍ବତ ଓ ସପ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ, ଏଠି ସପ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦୁଇଟି ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସପ୍ତ ନଦୀ ଅଛି । ଧୂତପାପା ଏକ ନଦୀ, ଯାହାକୁ ଯୋନି ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ନଦୀ ସୀତା, ଯାହାକୁ ନିଶା ଭି ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ । ତୃତୀୟ ନଦୀ ପବିତ୍ରା, ଅନ୍ୟ ଏକ ନାମ ଭିତୃଷ୍ଣା; ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ହ୍ଲାଦିନୀ, ଯାହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଭା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ପଞ୍ଚମ ନଦୀ ବିଦ୍ୟୁଚ୍ଚ, ଏହାକୁ ଶୁକ୍ଳା ଭି କୁହାଯାଏ; ପୁଣ୍ଡ୍ରା ଛଅଟିଏ, ଏହାର ଅନ୍ୟ ନାମ ଭିଭାବରୀ । ସପ୍ତମ ନଦୀ ମହତୀ, ଏହାକୁ ଧୃତି ଭି କୁହାଯାଏ । ଏହି ସପ୍ତ ନଦୀରୁ ଶତଶଃ ହଜାରଶଃ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବର୍ଷା ପଡ଼ୁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ବହିଯାଆନ୍ତି । ଏପରି ଭାବେ କୁଶଦ୍ୱୀପର ବିନ୍ୟାସ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି । ଶାକଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ଓ ବୃହତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି; କୁଶଦ୍ୱୀପ ଘୃତ ଓ ଜଳର ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଛି । ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଚନ୍ଦ୍ରର ଭଳି ସାର୍ବଦିକି ଘେରିଥିବା ଏକ ମହାଦ୍ୱୀପ, ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ପରିଧି ଦୁଧର ସାଗର ଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣିଆ । ଏବେ ମୁଁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି; ଏହାର ବିସ୍ତାର କୁଶଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣିଆ । ଘୃତ ଓ ଜଳର ସାଗର କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପକୁ ଚକ୍ରର ଧାର ଭଳି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଘେରି ରହିଛି । ଏହି ଦ୍ୱୀପରେ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ଅଛନ୍ତି; ଦେବନା ଏକ ପର୍ବତ, ତାହା ପରେ ଗୋବିନ୍ଦ ପର୍ବତ ଅଛି । ଗୋବିନ୍ଦ ପରେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପ୍ରଥମ ପର୍ବତ, ତାହା ପରେ ପାବନକ, ତାହା ପରେ ଅନ୍ଧକାରକ ପର୍ବତ ଅଛି । ଅନ୍ଧକାରକ ପରେ ଦେବାବୃତ୍ ପର୍ବତ, ତାହା ପରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ ମହାପର୍ବତ ଅଛି । ଏହି କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ସପ୍ତ ପର୍ବତ ରତ୍ନରେ ଗଠିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗର ପର୍ବତ ପୂର୍ବବର୍ଗର ଦୁଇଗୁଣିଆ ପ୍ରସ୍ଥର । ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ନାମ କୁହିବି; କ୍ରଉଞ୍ଚର ଅଞ୍ଚଳ କୁଶଳ, ବାମନର ମନୋନୁଗ, ତାହା ପରେ ଉଷ୍ଣ ତୃତୀୟ ଅଞ୍ଚଳ, ତାହା ପରେ ପାବନକ, ତାହା ପରେ ଅନ୍ଧକାରକ । ଅନ୍ଧକାରକ ପରେ ମୁନିଦେଶ, ତାହା ପରେ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ବନ ଅଞ୍ଚଳ ବିଦ୍ୟମାନ । ଏଠି ଲୋକମାନେ ପବିତ୍ର, ଅଧିକାଂଶ ଧଳାବର୍ଣ୍ଣୀ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ମିଶିଥିବା; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶୁଭ ନଦୀ ବହିଯାଏ । ଏଠି ସପ୍ତ ନଦୀ ଅଛି: ଗୌରୀ, କୁମୁଦ୍ବତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି, ମନୋଜବା, ଖ୍ୟାତୀ, ପୁଣ୍ଡରୀକା, ଓ ଗଙ୍ଗା । ଏହି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଚାରିପାଖରେ ହଜାରହଜାର ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ସ୍ୱରୂପ ଏତେ ବିସ୍ତୃତ ଯେ, ଶତବର୍ଷ ଧରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହେବ ନାହିଁ । ଏଠି ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ମଧ୍ୟ ଘଟେ, ଏବେ ମୁଁ ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି । ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣିଆ, ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଦହି ଓ ଜଳର ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଛି । ଏଠି ଲୋକମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ବହୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ଏଠି କେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ପୃଥିବୀ ଓ ଶକ୍ତିର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହିଭଳି ଦେବତାମୟ, ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଶ୍ରୀମୟ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ପର୍ବତ ଏହି କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ।