ସେ ସମୟରେ, ସମୟର ଗଣନା କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ଦେବା ନଥିଲା; ନ ଦଣ୍ଡିତ କିଏ ଥିଲେ, ନ ଦଣ୍ଡଦାତା। ସମସ୍ତେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣି, ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଥିଲେ। ଏହି ପୃଥିବୀରେ କୁଶ ନାମକ ଏକ ବୃହତ୍ ଗୋଳାକାର ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯାହା ନଦୀ, ଜଳାଶୟ ଓ ମେଘସଦୃଶ ପର୍ବତମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି। ଏହି କୁଶଦ୍ୱୀପ ନିଜର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଖଣିଜ, ମଣି, ପ୍ରବାଳ ଓ ଅନେକ ଆକୃତିର ଦୃଶ୍ୟମାନ ଶୋଭାରେ ଶୁଭିତ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳର ଗଛ ଥିବା, ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସଦା ସମୃଦ୍ଧ, ମାଳା ଓ ମଣି ରତ୍ନରେ ଆବୃତ, ଏହି ଦ୍ୱୀପର ରୂପ ଅତି ମନୋହର। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ, ଘରୋଇ ଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ରହିଛି। ଏବେ ମୁଁ କୁଶଦ୍ୱୀପ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଦୁଧର ସାଗର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘେରାଯାଇଛି ଓ ଶାକଦ୍ୱୀପ ଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣି ବଡ଼। ଏଠି ସାତଟି ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ମଣିର ଉତ୍ସ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏଠି ମଣିଧାରୀ ପର୍ବତ ଓ ନଦୀ ଅଛି, ଯାହାର ନାମ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ଏହି ପର୍ବତ ଓ ନଦୀମାନେ ଦୁଇଟି କରି ନାମ ରଖିଛନ୍ତି, ଯେପରିକି ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ଥିଲା। ପ୍ରଥମ ପର୍ବତ କୁମୁଦ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ, ଏହି ପର୍ବତକୁ ବିଦ୍ରୁମୋଚ୍ଚୟ ବି କୁହାଯାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ବତ ଉନ୍ନତ, ସମସ୍ତ ଧାତୁର ଶିଖର ଓ ପାଷାଣ ରାଶିରେ ଢାକା। ଏହି ପର୍ବତକୁ ହେମପର୍ବତ ବି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ହରିତଳ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱୀପକୁ ଘେରିଛି। ତୃତୀୟ ପର୍ବତ ବଳାହକ, ଯାହା କାଜଳ ମାଟିର ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଏହି ପର୍ବତକୁ ଦ୍ୟୁତିମାନ ବି କୁହାଯାଏ। ଚତୁର୍ଥ ପର୍ବତ ଡ୍ରୋଣ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଶଳ୍ୟକରଣୀ, ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ ପ୍ରଭୃତି ଔଷଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ପର୍ବତ ପୁଷ୍ପବାନ୍ ନାମରେ ବି ପରିଚିତ। ପଞ୍ଚମ ପର୍ବତ କଙ୍କ, ଯାହା ସାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ପର୍ବତକୁ କୁଶେଶୟ ବି କୁହାଯାଏ, ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଏଠି ମିଳେ। ଷଷ୍ଠ ପର୍ବତ ମହୀଷ, ମେଘ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ପର୍ବତକୁ ହରି ନାମରେ ବି ଜଣାଯାଏ। ଏଠି ଅଗ୍ନି ନାମକ ଦେବତା ନିବାସ କରନ୍ତି, ଏହି ଅଗ୍ନି ସପ୍ତମ ପର୍ବତ ମହିଷର ଜଳରୁ ଜନ୍ମ। ଏହି ପର୍ବତର ଶିଖର କକୁଦ୍ମାନ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ମିଶ୍ରଣ ରୂପେ ଶୁଭ ଅଟେ; "ମନ୍ଦ" ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଲୁଚା ଜିନିଷକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଏହି ପର୍ବତ ଜଳକୁ ଭାଗ କରିଥିବାରୁ ଏହାକୁ ମନ୍ଦର କୁହାଯାଏ। ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ଅନେକ ରତ୍ନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ନେଇ ସେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କରିଥିଲେ, ଏଠିର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆଧାର ଦୁଇପ୍ରକାର ରହିଛି। ଏହିଭଳି କୁଶଦ୍ୱୀପର ସାତ ପର୍ବତର ବିବରଣୀ ହେଲା; ଏବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତର ସାତଟି ଭୁମିଅଞ୍ଚଳ (ଭାଗ) ବିଷୟରେ କହିବି। କୁମୁଦ ପର୍ବତର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଶ୍ୱେତ, ଉନ୍ନତର ଅଞ୍ଚଳକୁ ମଧ୍ୟ ଲୋହିତ, ବେଣୁମଣ୍ଡଳକ ବି କୁହାଯାଏ। ବଳାହକ ପର୍ବତର ଅଞ୍ଚଳ ଜୀମୂତ, ଯାହା ନିଜ ଆକୃତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଡ୍ରୋଣର ଅଞ୍ଚଳ ହରିକ, ଲବଣ ନାମେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। କଙ୍କ ପର୍ବତର ଅଞ୍ଚଳ କକୁନ୍, ଯାହାକୁ ଧୃତିମତ୍ ବି କୁହାଯାଏ। ମହୀଷ ପର୍ବତର ଅଞ୍ଚଳ ମହୀଷ ଓ ପ୍ରଭାକର ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। କକୁଦ୍ମିନ୍ ପର୍ବତର ଅଞ୍ଚଳ କପିଳ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସାତଟି ପର୍ବତ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡିକର ନଦୀମାନେ ବି ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ସାତଟି କରି ନଦୀ ଅଛି, ସମସ୍ତଙ୍କର ଦୁଇଟି କରି ନାମ ଅଛି ଓ ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାନ୍ତି। ଏଠି ଧୂତପାପା ଏକ ନଦୀର ନାମ, ଯାହାକୁ ୟୋନି ବି କୁହାଯାଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ନଦୀ ସୀତା, ନିଶା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ତୃତୀୟ ପବିତ୍ରା, ଅନ୍ୟ ନାମ ଭିତୃଷ୍ଣା; ଚତୁର୍ଥ ହ୍ଲାଦିନୀ, ଯାହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଭା ବି କୁହାଯାଏ। ପଞ୍ଚମ ବିଦ୍ୟୁଚ୍ଚ, ଶୁକ୍ଳା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ଷଷ୍ଠ ପୁଣ୍ଡ୍ରା, ଯାହାକୁ ବିଭାବରୀ ବି କୁହାଯାଏ। ସପ୍ତମ ମହତୀ, ଧୃତି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ଠାରୁ ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ନଦୀମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଠାକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଭଳି କୁଶଦ୍ୱୀପର ବିନ୍ୟାସ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା। ଶାକଦ୍ୱୀପର ଆକାର ଏବଂ କୁଶଦ୍ୱୀପ ଦୁଧ ଓ ଜଳର ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ଚିରଅବିନାଶୀ ଭାବେ ଘୋଷିତ। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଚାରିପାଖରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଘେରାଯାଇଛି। ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ପରିଧି ଦୁଧ ମହାସାଗର ଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣି ବଡ଼। ଏବେ ମୁଁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହାର ଆକାର କୁଶଦ୍ୱୀପ ଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣି। ଏହି କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ଘିଉ ଓ ଜଳର ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ରର ଧାର ଭଳି ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇଛି। ଏହି ଦ୍ୱୀପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତମାନେ ଅଛନ୍ତି—ଦେବନ ପର୍ବତର ପରେ ଗୋବିନ୍ଦ ପର୍ବତ, ତା'ପରେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପ୍ରଥମ ପର୍ବତ, ପାବନକ ଏହା ପରେ, ତା'ପରେ ଅନ୍ଧକାରକ, ତା'ପରେ ଦେବାବୃତ ନାମକ ପର୍ବତ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ପରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ ମହାପର୍ବତ। ଏହି ସାତଟି ପର୍ବତ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ ମଣିମୟ ଭାବରେ ଅଛି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗର ପର୍ବତ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣି ପ୍ରସ୍ଥ ଧାରଣ କରିଛି। ଏଭଳି ଏହି ଦ୍ୱୀପମାଳା, ପର୍ବତ, ନଦୀ ଓ ଅଞ୍ଚଳମାନେ ପ୍ରଭୁତାର ଚିହ୍ନ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟିର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇ ରହିଛନ୍ତି।