ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ଥିବା ସାତି ମହାପୁନ୍ୟଶାଳି ନଦୀ, ଯେଉଁମାନେ ଶିବଙ୍କ ଜଳ ବହନ କରନ୍ତି, ପ୍ରତିବର୍ଷ ସେଉଁଠାରେ ରହୁଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ, ଝରଣା ଓ ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଠି ସମୃଦ୍ଧ ଜଳ ପହଞ୍ଚେ। ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ନଦୀମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ମାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିପାରିବା ନୁହେଁ। ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ, ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କର ଜଳ ପିଇ ଶାନ୍ତ, ନିର୍ଭୟ ଓ ଧନ୍ୟତାର ଅନୁଭୂତି କରନ୍ତି। ଏହି ସାତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭୂମି ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ୟ ନୂତନ ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭ, ସୁଖ ଓ ନିରାପତ୍ତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏଠାରେ ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚାରିଟି ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ ନିୟମିତ ରହିଛି। ସମସ୍ତେ ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୃତ୍ୟୁର ଅଭାବ ଅଛି; ଏଠାରେ କୌଣସି ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷୟ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଚାରି ଯୁଗ ଭଳି ଦିନ ଓ ବୟସର ବିଭାଜନ ନାହିଁ; ସମୟ ଏଠାରେ ତ୍ରେତା ଯୁଗ ପରି ଚାଲିଥାଏ। ଶାକଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ନିୟମ ସବୁଠି ଚାଲିଥାଏ; ଏଠାରେ ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସମୟ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ସେଠାରେ କେବେ ବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଆଶ୍ରମର ମିଶ୍ରଣ ନାହିଁ, କେବେ ଧର୍ମରୁ ବିଚଳନ ହୁଏନି; ସମସ୍ତେ ଅଖଣ୍ଡ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ମୋହ, ଲୋଭ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଭୟ ନାହିଁ; ପ୍ରକୃତିର ବିପର୍ୟୟ ନାହିଁ—ଏହି ଅବସ୍ଥା ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଥାଏ। ସମୟ, ଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡଦାତା ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ଧର୍ମ ଜାଣି ସ୍ୱୟଂ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଏକାଏକି ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ଏକ ମହାବୃତ୍ତାକାର ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯାହାକୁ କୁଶ ଦ୍ୱୀପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ଦ୍ୱୀପ ନଦୀ, ଜଳ ଓ ମେଘପରି ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ, ମଣି, ପ୍ରବାଳ ଓ ଅନେକ ଆକୃତିର ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଶ ରହିଛି। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବୃକ୍ଷ, ସମୃଦ୍ଧ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ, ଏବଂ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଆବୃତ। ଏଠାରେ ବନ୍ୟ ଓ ପାଳିତ ପଶୁମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରିଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ କୁଶ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କ୍ରମରେ ଏବଂ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ। ତୃତୀୟ କୁଶ ଦ୍ୱୀପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଶାକଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼। ଏଠାରେ ସାତି ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ମଣିର ଉତ୍ସ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ମଣିଧାରୀ ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ଅଛି; ତାଙ୍କର ନାମ ମତେ ଶୁଣ। ସମସ୍ତଙ୍କର ଦୁଇଟି ନାମ ଅଛି, ଯେପରି ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ଥିଲା। ପ୍ରଥମ ପାହାଡ଼ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଉଜ୍ୱଳ, ତାହାକୁ କୁମୁଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼କୁ ଭଳି ଭଳି ବିଦ୍ରୁମୋଚ୍ଚୟ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ପାହାଡ଼ ଉନ୍ନତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଧାତୁର ଶିଖର ଅଛି, ଏହା ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଢାକା। ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼କୁ ହେମପର୍ବତ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଏଠାରେ ହରିତାଳ ଶିଖର ଚାରିପାଖରେ ଦ୍ୱୀପକୁ ଘେରିଛି। ତୃତୀୟ ପାହାଡ଼ ବଳାହକ, ଏହି ପାହାଡ଼ କାଜଳର ଶିଖର ଥିଲା, ଏହାକୁ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଚତୁର୍ଥ ପାହାଡ଼ ଡ୍ରୋଣ, ଏଠାରେ ବିଶଳ୍ୟକରଣୀ, ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ ପ୍ରଭୃତି ଔଷଧ ଉପଜେ। ଏହି ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଦ୍ରବ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼କୁ ପୁଷ୍ପବାନ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପଞ୍ଚମ ପାହାଡ଼ କଙ୍କ, ଯାହା ରସପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ପାହାଡ଼କୁ କୁଶେଶୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଦିବ୍ୟ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଷଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ମହୀଷ, ମେଘପରି ଦେଖାଯାଏ; ଏହାକୁ ହରି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ମହୀଷ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ସପ୍ତମ ପାହାଡ଼ ପାଣିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କକୁଦ୍ମାନ୍ ନାମର ଶିଖର। ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ସଂଯୋଗର ଶୁଭ ପାହାଡ଼; 'ମନ୍ଦ' ଅର୍ଥ ଲୁଚିଥିବାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଏହା ଜଳକୁ ଭାଗ କରିଥାଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ମନ୍ଦର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ଅନେକ ମଣିର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ନେଇ ତିନି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ବଣ୍ଟନ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଆଧାର ଦୁଇଗୁଣା ଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି କୁଶଦ୍ୱୀପର ସାତି ପାହାଡ଼ ବିବରଣ ଦିଆଯାଇଛି; ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କ ସାତି ଭାଗ ଏକ ଏକ କରି କହିବି। କୁମୁଦର ଭାଗକୁ ଶ୍ୱେତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଉନ୍ନତର ଭାଗକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମରେ ଡାକାଯାଏ; ଉନ୍ନତର ଭାଗ ଲୋହିତ ନାମରେ ପରିଚିତ। ବେଣୁମଣ୍ଡଳକ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା; ବଳାହକର ଭାଗ ଜିମୂତ ନାମରେ ଅଛି, ଯାହାର ନିଜସ୍ୱ ଆକୃତି ଅଛି। ଡ୍ରୋଣର ଭାଗ ହରିକା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଲବଣ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ସ୍ମରଣ ହୁଏ; କଙ୍କର ଭାଗ କକୁନ୍ ଓ ଧୃତିମତ୍ ଭାବରେ ଅଛି। ମହୀଷର ଭାଗ ମହୀଷ ଏବଂ ପ୍ରଭାକର ନାମରେ ଅଛି; କକୁଦ୍ମିନର ଭାଗ କପିଳ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହିପରି ସାତି ଭାଗ ଓ ସାତି ପାହାଡ଼ ଏକ ଏକ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ବିଭକ୍ତ; ଏଠାରେ ଥିବା ନଦୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଜାଣ। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗରେ ସାତି ନଦୀ ଅଛି; ସମସ୍ତଙ୍କର ଦୁଇଟି ନାମ ଅଛି ଏବଂ ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ର ଜଳ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଧୂତପାପା ଏକ ନଦୀର ନାମ, ପୁନର୍ବାର ଯୋନି ବୋଲି ସ୍ମରଣ ହୁଏ; ସୀତା ଦ୍ୱିତୀୟ ନଦୀ, ଏହାକୁ ନିଶା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପବିତ୍ରା ତୃତୀୟ ନଦୀ, ଏହାକୁ ବିତୃଷ୍ଣା ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ; ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ହ୍ଲାଦିନୀ, ଏହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଭା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ବିଦ୍ୟୁଚ୍ଚ ପଞ୍ଚମ ନଦୀ, ଏହାକୁ ଶୁକ୍ଳା ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ; ପୁଣ୍ଡ୍ରା ଷଷ୍ଠ ନଦୀ, ଏହାକୁ ବିଭାବରୀ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।