ଏହି ଶାକଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ତାହାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକ ଏମିତି ଏକ ଦିବ୍ୟ ଭୂମି, ଯେଉଁଠାରେ କେବେ ମୁଦ୍ରାଭିକ୍ଷା ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଭୂମି ଶକ୍ତି ଓ ଉର୍ଜାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେଠି ସପ୍ତ ଉଜ୍ୱଳ ପର୍ବତ ରହିଛି, ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ସୁଶୋଭିତ। ଏହି ଶାକଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପରେ ସପ୍ତ ପର୍ବତ ରହିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନୋଟି ପର୍ବତ ସିଧା ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠିରେ ରତ୍ନାକର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାମର ମହା ଶ୍ମଶାନ ପର୍ବତମାନେ ଉତ୍ତଙ୍କିତ ହୋଇ ଦିଗ୍ବ୍ୟାପୀ ଭାବରେ ବିସ୍ତାରିତ। ଏହି ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଲବଣ ଓ ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର ଗଭୀର ଭାବରେ ବିସ୍ତାରିତ। ଏବେ ମୁଁ ଶାକଦ୍ୱୀପର ସପ୍ତ ଦିବ୍ୟ ମହାପର୍ବତ ଉପରେ ଅଲୋକପାତ କରିବି। ପ୍ରଥମ ପର୍ବତ ହେଉଛି ମେରୁ, ଯାହା ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ରହିଛି ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଉଦୟ ପର୍ବତ। ସେଠାରେ ମେଘମାନେ ବର୍ଷା ପାଇଁ ଉଠି ଓ ହରାଇଯାଆନ୍ତି। ଏହା ପରେ ଏକ ବିଶାଳ ଜଳଧାରା ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଅପାର ଜଳ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ପର୍ବତକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଔଷଧ ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି। ଏଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ନିତ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ଭୟଙ୍କର ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାକୁ ନାରଦ ପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଶିଖରରେ ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ ପର୍ବତମାନେ ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ୟାମ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ପ୍ରଥମେ ନିଜର କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ପର୍ବତକୁ ଡୁଣ୍ଡୁଭି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଶ୍ୟାମ ପର୍ବତ ସଦୃଶ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ଶବ୍ଦ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଢୋଳ ବାଜାଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ରତ୍ନମାଳାରେ ଗଠିତ ଶାଲମଲା ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ବିଭାଜକ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ଏହା ପରେ ରୂପାରେ ଶୋଭିତ ଅସ୍ତୁ ପର୍ବତ ଅଛି। ଏହି ପର୍ବତକୁ ସୋମକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ପାଇଁ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଅମୃତ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହା ପରେ ଆମ୍ବିକେୟ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସୁମନା ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଏଠିରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ବରାହ ଅବତାର ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ। ଆମ୍ବିକେୟ ପରେ ରହିଛି ଚମତ୍କାରି ବିଭ୍ରାଜ ପର୍ବତ, ଯାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଔଷଧ ଉପରେ ଆବୃତ। ଏଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିବାରୁ ଏହାକୁ ବିଭ୍ରାଜ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏଠାକୁ କେଶବ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏଠାରୁ ବାୟୁ ବହିଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳର ବିବରଣୀ ଏବେ ଦିଆଯିବ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାମ କ୍ରମିକ ଭାବେ କୁହିବି। ପର୍ବତ ନାମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କ ନାମ ରଖାଯାଇଛି; ଉଦୟ ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଉଦୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଜଳଧାର ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଚଳ ହେଉଛି ଗତଭୟ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ହେଉଛି ଜଳଧାରର ସୁକୁମାର। ତୃତୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ହେଉଛି ଶୈଶିର, ଚତୁର୍ଥ ନାରଦ ପର୍ବତର କୌମାର ଓ ସୁଖୋଦୟ। ଶ୍ୟାମ ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଣୀଚକ, ଯାହାକୁ ଋଷିମାନେ ଶୁଭ୍ର ଆନନ୍ଦକ ବୋଲି କୁହିଛନ୍ତି। ସୋମକ ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳ ଫୁଲରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହାକୁ ଅସିତ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ; ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ସୋମକ କୁହାଯାଏ। ଆମ୍ବିକା ଅଞ୍ଚଳ ମୈନାକ ଓ କ୍ଷେମକ; ଏଠି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି। କେସର ପର୍ବତ ମହାଦ୍ରୁମ ଏବଂ ଧବ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ; ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିଭ୍ରାଜ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦ୍ୱୀପର ପରିଧି, ଲମ୍ବ ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତତା ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଅନୁଯାୟୀ ମାପାଯାଏ; ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିଶାଳ ବୃକ୍ଷ ଅଛି। ଏଠି ଶାକ ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ ବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଏଠିରେ ଲୋକମାନେ ଏହା ସହ ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ ରଖନ୍ତି। ସେଠି ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ବସନ୍ତି। ସେମାନେ ଏଠି ମିଶି ଉଲ୍ଲାସରେ ଘୁରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସହ ଏହାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ। ଏଠି ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଏଠିରେ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ନିର୍ବିଘ୍ନ ସମାଜ ରହିଛି। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସପ୍ତ ନଦୀ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବାହିତ; ସମସ୍ତ ଦୁଇଟି ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହାକୁ ସପ୍ତଗଙ୍ଗା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ଗଙ୍ଗା ହେଉଛି ସୁକୁମାରୀ, ଶୁଭ୍ର ଓ ଶିବଜଳ ବହନ କରିଥିବା; ଏହାକୁ ମୁନିତପ୍ତା ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ସୁକୁମାରୀ, ତୃତୀୟ ନନ୍ଦା, ଶୁଧ୍ଧିକାରିଣୀ। ଚତୁର୍ଥ ଶିବିକା, ଯାହା ଦୁଇଟି ରୂପରେ ପରିଚିତ; ପଞ୍ଚମ ଇକ୍ଷୁ ଏବଂ କୁହୂ। ଷଷ୍ଠ ବେଣୁକା ଓ ଅମୃତା, ସପ୍ତମ ସୁକୃତା ଓ ଗଭସ୍ତୀ। ଏହି ସପ୍ତ ଶୁଭ୍ର ନଦୀ, ଶିବଜଳ ବହନ କରି, ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶାକଦ୍ୱୀପର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଏଠି ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ଝରଣା, ସରୋବର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ପାଣିରେ ଭରିଆଁ; ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଠି ତାହାମାନେ ପହଞ୍ଚିଯାଆନ୍ତି। ଏହି ତୀର୍ଥ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ମାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହିହେବ ନାହିଁ। ଏଠିର ଲୋକମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ, ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କର ପାଣି ପିଇ ଶାନ୍ତ, ନିର୍ଭୟ ଓ ଧନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି। ଏହି ସପ୍ତ ଭୂମି ଏବଂ ନୂତନ ଅଞ୍ଚଳମାନେ ନିରାପଦ, ସୁଖ, ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏଠି ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ ନିୟମିତ ରହିଛି। ସମସ୍ତେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟବାନ, ମଜବୁତ, ମୃତ୍ୟୁ ରହିତ; ଏଠି କେବେ କମିବା ବା ବଢ଼ିବା ନାହିଁ। ଚାରି ଯୁଗର ଭାଗ ଏଠି ନାହିଁ; ସମୟ ଏଠି ତ୍ରେତା ଯୁଗ ପରି ଚାଲିଥାଏ। ଶାକଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ସର୍ବତ୍ର ଦେଖାଯାଏ; ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁଯାୟୀ ସମୟ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ସେଠି କେବେ ବର୍ଣ୍ଣ ବା ଆଶ୍ରମର ମିଶ୍ରଣ ହୋଇନଥିଲା, ନ ଧର୍ମର ବିଚ୍ୟୁତି; ଲୋକମାନେ ଅଖଣ୍ଡ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ସେଠି ମୋହ, ଲୋଭ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ କିମ୍ବା ପ୍ରକୃତିର ବିପର୍ୟୟ କେବେ ଥିଲାନାହିଁ—ଏହି ମାନବମାନେ ଏହିପରି ନିଜସ୍ୱ ଧର୍ମରେ ଅବିଚଳ ଥିଲେ।