ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରକୁ ଲମ୍ବା ହୋଇଥିବା ସେଇ ବିଶାଳ ପର୍ବତମାନେ, ଚକ୍ର ଓ ମୈନାକ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ, ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗରେ ଆକାଶକୁ ସ୍ଥିର ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି। ସେଠାରେ, ସଂବର୍ତ୍ତକ ନାମକ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ପାଣିକୁ ପିଇଯାଏ, ଏବଂ ସାଗର ଭିତରେ ଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଅୌର୍ବ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ବଡବାମୁଖ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏଭଳି, ଏହି ଚାରିପଟ ପର୍ବତ ଲବଣ ଜଳରେ ବିସ୍ତାରିତ ଅଛନ୍ତି; ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ତିଥି ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ ଏହି ପର୍ବତମାନେ ଏପରି ହେଇଯାଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ କ୍ଷୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ସମୟରେ, ପର୍ବତମାନେ ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେବା ଦେଖାଯାଏ; ଏହିଭଳି ଭାରତ ଭୂମିର ବିଭାଗ ଦେଖାଯାଏ। କେହିଠାରେ ଏହିପରି ଦେଖାଯାଏ, କେହିଠାରେ ଅନ୍ୟ ଭଳି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ସେମାନଙ୍କ ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ବର୍ଷା ବଢ଼ିଯାଏ। ସେଠି, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଂଶିକ ଭାବରେ ଆୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଧନରେ ସମ୍ପନ୍ନ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ବସବାସ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଏହି ପୃଥିବୀ, ଏମିତି ରହିଛି ଓ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାକଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କହିବି; ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାକଦ୍ୱୀପର ବିବରଣୀ ଶୁଣ। ଏହାର ପ୍ରମାଣ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼; ଏବଂ ଏହାର ପରିଧି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତିନି ଗୁଣା ଅଧିକ। ଏହି ଲବଣ ଜଳ ଏହି ଦ୍ୱୀପଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି; ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଧାର୍ମିକ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଅଟୁଟ ଥାଏ। ସେଠି କେବେ ଭୂଖମରି ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଭୂମି ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଏଠି ସାତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରତ୍ନମୟ ପର୍ବତ ଅଛି। ଶାକଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ସାତି ପର୍ବତ ଅଛି; ତାଲେ ତିନିଟି ସିଧା ଓ ବିସ୍ତୃତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଦେଶର ପର୍ବତ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ। ବଡ଼ ଶ୍ମଶାନ, ଯାହା ରତ୍ନାକର ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହି ଦ୍ୱୀପର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଦୁଇପଟେ ଲବଣ ଓ ଦୁଧ ସାଗର ଗଭୀର ଅଛି; ଏବେ ମୁଁ ଶାକଦ୍ୱୀପର ସାତି ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ ବିଷୟରେ କହିବି। ପ୍ରଥମ ପର୍ବତ ହେଉଛି ମେରୁ, ଯାହାକୁ ଦେବ, ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି; ପୂର୍ବଦିଗରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଉଦୟ ପର୍ବତ ଅଛି। ସେଠାରେ ବଦଳ ଉଠି ଓ ବର୍ଷା ପାଇଁ ବିକୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ତାହା ପରେ ବିଶାଳ ଜଳଧାରାର ପର୍ବତ ଅଛି। ଏହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଔଷଧ ଉପଲବ୍ଧ; ଏଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜଳ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ନାରଦ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଚଢ଼ିବା ଦୁର୍ଲଭ; ଏଠାରେ ପ୍ରଥମେ ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ ପର୍ବତ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ଏକ ବିଶାଳ, ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗର ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଶ୍ୟାମ ପର୍ବତ କୁହାଯାଏ, ଏଠି ଲୋକମାନେ ପ୍ରଥମେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ସେଇ ପର୍ବତକୁ ଡୁଣ୍ଡୁଭି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଶ୍ୟାମ ପର୍ବତ ସଦୃଶ; ପୁରାତନ କାଳରେ ଦେବମାନେ ଏଠି ଶବ୍ଦ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଡମରୁ ବଜାଇଥିଲେ। ଶାଲ୍ମଲା ପର୍ବତ ରତ୍ନମାଳାରେ ଗଠିତ, ସେଇ ଭାଗକୁ ବିଭକ୍ତ କରେ; ଏହା ପରେ ଏକ ବଡ଼ ରୌପ୍ୟମୟ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଅସ୍ତୁ କୁହାଯାଏ। ଏହାକୁ ସୋମକ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ମାତା ପାଇଁ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ଅମୃତ ନେଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ଆମ୍ବିକେୟ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସୁମନା କୁହାଯାଏ; ଏଠି ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ବରାହ ଅବତାର ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ। ଆମ୍ବିକେୟ ପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିଭ୍ରାଜ ପର୍ବତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଔଷଧରେ ଢ଼କାଯାଇଛି, ବଡ଼ ସ୍ଫଟିକ ପର୍ବତ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଚମକିଥାଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ବିଭ୍ରାଜ କୁହାଯାଏ; ଏଠାରୁ ହି ବାୟୁ ବହେ, ତେଣୁ ଏହିଠାରେ କେଶବ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ଏବେ ମୁଁ ଏହି ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଦେଶ ବିଷୟରେ କହିବି, ତୁମେ ଏହାର ନାମ ନିୟମ କ୍ରମରେ ଶୁଣ। ଦେଶମାନେ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ନାମରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେପରି ଉଦୟ ପର୍ବତ ଦେଶକୁ ଉଦୟ କୁହାଯାଏ, ଜଳଧାରାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭଳି ପରିଚିତ। ପ୍ରଥମ ଦେଶ ଗତଭୟ ନାମରେ ଅଛି; ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଳଧାରାର ଦେଶ ସୁକୁମାର ଭାବେ ପରିଚିତ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦେଶ ଶୈଶିର ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା; ନାରଦ ପର୍ବତର ଦେଶ କୌମାର ଓ ସୁଖୋଦୟ ଭାବରେ ଅଛି। ଶ୍ୟାମ ପର୍ବତର ଦେଶକୁ ଅନୀଚକ କୁହାଯାଏ; ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ଶୁଭ ଆନନ୍ଦକ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି। ସୋମକ ପର୍ବତର ଦେଶ ଫୁଲରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହାକୁ ଅସିତ ଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏହି ଦେଶକୁ ସୋମକ କୁହାଯାଏ। ଆମ୍ବିକା ଦେଶ ମୈନାକ ଓ କ୍ଷେମକ ଭାବେ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି; କେଶର ପର୍ବତକୁ ମହାଦ୍ରୁମ ଏବଂ ଧବ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖାଯାଏ; ଏହି ଦେଶକୁ ବିଭ୍ରାଜ କୁହାଯାଏ। ଦ୍ୱୀପର ପରିଧି, ଲମ୍ବାଇ ଓ ଛୋଟ ହେବା ଆକାର ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଅନୁସାରେ ହେଉଛି; ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିଶାଳ ଗଛ ଅଛି। ଏଠି ଶାକ ନାମକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଏହା ସହିତ ଏଠାର ଲୋକମାନେ ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ ରଖନ୍ତି; ସେଠି ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ବସନ୍ତି। ସେମାନେ ସେଠି ଏକାସାଥି ଘୁଞ୍ଚିବା ଓ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସେଠି ସମସ୍ତ ଚାରିବର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପନ୍ନ ଶୁଭ ସମାଜ ଅଛି। ସେଠି ସାତି ନଦୀ ଅଛି, ସମସ୍ତେ ସାଗରକୁ ବହିଯାଆନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହି ସାତି ଗଙ୍ଗା ଭାବେ ପରିଚିତ। ପ୍ରଥମ ଗଙ୍ଗା ସୁକୁମାରୀ, ଶିବଜଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶୁଭ ନଦୀ; ଏହାକୁ ମୁନିତପ୍ତା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ସୁକୁମାରୀ, ତପସ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ତୃତୀୟ ନଦୀ ନନ୍ଦା, ଶୁଧ୍ଧିକର୍ତ୍ତ୍ରୀ। ଚତୁର୍ଥ ଶିବିକା, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ; ପଞ୍ଚମ ଇକ୍ଷୁ, ଏବଂ କୁହୂ। ଷଷ୍ଠ ଭାବେ ବେଣୁକା ଓ ଅମୃତା ପରିଚିତ; ସପ୍ତମ ହେଉଛି ସୁକୃତା ଓ ଗଭସ୍ତୀ। ଏଭଳି, ଶାକଦ୍ୱୀପର ଅଦ୍ଭୁତ ପରିବେଶ, ପର୍ବତ, ନଦୀ ଓ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରି ରହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହାର ମହିମା ଅପାର।