ଭାଗୀରଥଙ୍କର ଉତ୍କଟ ତପସ୍ୟାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଶିବ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଗତକାଳି ନଦୀ ପାଇଁ ମୋତେ ପୂର୍ବରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି; ଏହା ଜାଣି, ମୁଁ ମୋ ରୋଷକୁ ଦମନ କରି, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଛି।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା ମନେ ପକାଇ, ଶିବ ନଦୀକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅଟକାଇଥିଲେ, ତାପରେ ଆପଣ ତାକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଭାଗୀରଥଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶିବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଗଙ୍ଗାକୁ ସାତଟି ଧାରାରେ ମୁକ୍ତ କଲେ। ତିନିଟି ଧାରା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇଲା, ତିନିଟି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ; ଏଭଳି ତ୍ରିପଥା ନଦୀ ସାତଟି ଚ୍ୟାନେଲରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା। ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇଥିବା ଧାରାଗୁଡିକ ହେଉଛି—ନଳିନୀ, ହ୍ଲାଦିନୀ, ପାବନୀ; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଇଥିବା ହେଉଛି—ସୀତା, ଚକ୍ଷୁ, ସିନ୍ଧୁ। ସାତ ନମ୍ବର ଧାରା ଅନୁଗା ଭାଗୀରଥଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଅନୁସରିଲା; ଏହିପରି ଭାଗୀରଥୀ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ଏହି ସାତଟି ନଦୀ ହିମାହ୍ୱୟ ଭୂମିକୁ ବନ୍ୟା କଲେ; ଏହି ସାତଟି ଶୁଭ ନଦୀ ବିନ୍ଦୁସରସ୍ ହ୍ରଦରୁ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି ନଦୀମାନେ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ପ୍ରଧାନ ଭୂମି ଓ ପ୍ରାଚୀନ ପାହାଡମାନେ—କୁକୁର, ରୌଧ୍ର, ବର୍ବର, ଯବନ, ଖସ—ସମେତ ବନ୍ୟା କଲେ। ପୁଲିକ, କୁଳଥ, ଅଙ୍ଗଲୋକ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ୟାରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲେ; ଏହି ଭାଗୀରଥୀ ହିମାଳୟ ମାନେ ଭିନ୍ନ ହୋଇ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ତାପରେ ବୀରମରୁ, କାଳିକ, ଶୂଳିକ, ତୁକର, ବର୍ବର, ପହ୍ଲବ, ପାରଦ, ଶକ—ଏହି ଜନମାନେ ଓ ଚକ୍ଷୁ ନଦୀ ବନ୍ୟା କରି ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଦରଦ, ଉର୍ଜଗୁ, ଗାନ୍ଧାର, ଔରସ, କୁହୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ବନ୍ୟାରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲେ। ଶିବପୌର, ଇନ୍ଦ୍ରମରୁ, ବସତୀ, ସଇନ୍ଧବ, ଉର୍ବସ, ବର୍ବ, କୁପଥ, ଭୀମ, ରୋମକ ଏହି ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହେଲେ। ଶୁନାମୁଖ, ଉର୍ଧମରୁ ଓ ସିନ୍ଧୁ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଜନମାନେ; ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ ମଧ୍ୟ ଏହି ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ। କଳାପଗାମକ, କିମ୍ପୁରୁଷ, ପୁରୁଷ, କିରାତ, ପୁଲିନ୍ଦ, କୁରୁ, ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଏହି ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଉପକୃତ। ପଞ୍ଚାଳ, କୌଶିକ, ମତ୍ସ୍ୟ, ମାଗଧ, ଅଙ୍ଗ, ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ତର, ବଙ୍ଗ, ତାମ୍ରଲିଟ୍ଟା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନମାନେ ଶୁଭ ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହେଲେ; ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡରେ ଅଟକି ଗଙ୍ଗା ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପରେ ଶୁଭ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ନଦୀ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହି, ନିଶାଦମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂମିକୁ ବନ୍ୟା କଲେ। ମାଛ ଧରୁଥିବା ଲୋକ, ଋଷିକ, ନଳିମୁଖ, କେକର, ଏକର୍ଣ୍ଣ, କିରାତ ମଧ୍ୟ ବନ୍ୟାରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲେ। କଳଞ୍ଜର, ବିକର୍ଣ୍ଣ, କୁଶିକ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଭୂମିରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ୟାରେ ଆସି, ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ନଳିନୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହି, ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ପଥ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ହ୍ରଦକୁ ବନ୍ୟା କଲେ। ଏହିପରି ଉଜ୍ଜାନ, କାମରୁ, ଭୟଭୀତ ଅଞ୍ଚଳ, ଭେତ୍ର ଓ ଶଙ୍କୁ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରି, କୁଥା ଘାସ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱୀପ ପାଖରେ ନଳିନୀ ନଦୀ ଲବଣ ଶାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପାବନୀ ନଦୀ ଶୀଘ୍ର ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତୋମର, ହଂସ ପଥ, ପୂର୍ବ ଭୂମିକୁ ବନ୍ୟା କରି, ପାବନୀ ନଦୀ ପାହାଡକୁ ଅନେକ ଥିରେ ଭାଙ୍ଗି, କର୍ଣ୍ଣପ୍ରାବରଣ ଓ ଅଶ୍ୱମୁଖ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ମେରୁ ପାହାଡକୁ ପୋଷି, ବିଦ୍ୟାଧର ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୈମି ଅଞ୍ଚଳର ମହା ହ୍ରଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ନଦୀମାନେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଓ ଝରଣା ସହିତ ମିଶି, ଯାଁଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରିଥାନ୍ତି। ବଂଶଉକସା ନଦୀର କୂଳରେ ଏକ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି, ଯାହାର ନାମ ସୁରଭି; ସେଠାରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଓ ନିୟମିତ କୁବେରଙ୍କ ପୁତ୍ର ହିରଣ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ବସୁଛନ୍ତି। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମୀ, ଯଜ୍ଞ ଛାଡି, ଏଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଘିରିଥିଲେ। ଏହି ଚାରିଜଣ କୁବେରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ରହିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ପାହାଡରେ ନିବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଉପଲବ୍ଧି ବୁଝିବା ଯୋଗ୍ୟ। ସେଠି, ଏକାଉଁଠି ମେରିଟ, କାମ ଓ ଧନ ସମ୍ପର୍କରେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୁଏ; ହେମକୁଟ ପାହାଡର ଶିଖରରେ ଏହି ହ୍ରଦ ସର୍ପମାନଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥଳ ଭାବେ ଖ୍ୟାତି। ଏଠାରୁ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ନାମକ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ବହିଥାଏ, ଯାହା ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ସାଗରରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଏ। ଉଚ୍ଚ ନିଷଧ ପାହାଡରେ ଏକ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହାର ନାମ ବିଷ୍ଣୁପଦ; ଏଠାରୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ମେରୁ ପାହାଡର ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ନାମକ ବଡ଼ ହ୍ରଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏଠାରୁ ପବିତ୍ର ଜାମ୍ବୁ ନଦୀ ବହିଥାଏ, ଯାହାରେ ଜାମ୍ବୁନଦ ନାମକ ସୁନା ମିଳିଥାଏ। ପୟୋଦ ହ୍ରଦ ନୀଳ, ଶୁଭ୍ର ଓ ପଦ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ପୁଣ୍ଡରୀକ ଓ ପୟୋଦ ହ୍ରଦରୁ ଦୁଇଟି ନଦୀ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଏହି ହ୍ରଦ ଉତ୍ତରମାନସ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା; ଏଠାରୁ ମୃଗ୍ୟା ଓ ମୃଗକାନ୍ତା ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। କୁରୁ ଭୂମିର ହ୍ରଦମାନେ ପଦ୍ମ ଓ ମାଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏମାନେ ଜୟା ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା, ଦ୍ୱାଦଶ ହ୍ରଦ ଅଛି, ସାଗର ସଦୃଶ। ସେଠାରୁ ଶାନ୍ତି ଓ ମଧ୍ବୀ ଦୁଇଟି ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; କିମ୍ପୁରୁଷ ଆଦି ଏଠି ଅଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଦେବମାନେ ବର୍ଷା ଦେଇନାହାନ୍ତି। ସେଠି ଝରଣା ଓ ଜଳ ବହିଥାଏ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀମାନେ—ବଳାହକ, ଋଷଭ, ଚକ୍ର, ମୈନାକ ମଧ୍ୟ ବହିଥାଏ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ, ଲବଣ ସାଗରରେ ବିଲୀନ ହେଉଛନ୍ତି—ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ, ଦ୍ରୋଣ, ମହାପାହାଡ୍ ସୁମହାନ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏମାନେ ଉଚ୍ଚ ହୋଇ, ମହାସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି—ଚକ୍ର, ବଧିରକ, ନାରଦ ପାହାଡ୍। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ, ମହାସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି—ଜୀମୂତ, ଦ୍ରାବଣ, ମୈନାକ, ଚନ୍ଦ୍ରପର୍ବତ। ଏହିପରି ଶିବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀମାନେ ବିଶ୍ୱ ଭୂମିକୁ ପୋଷି, ପ୍ରାଣ ଓ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାନ୍ତି।