ଏହି ସମୟଟି ତୁମର ବିଶ୍ରାମ ସମୟ, ଯାହା ଏପରି ଚାଲିଯାଉଛି। ଆସ, ଆସ, ଚଉଡ଼ା କଟିର ମହିଳା, କାହିଁକି ତୁମେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଛ? କେଉଁ କାରଣରେ ଏପରି ହେଲା? ଏଠାରେ ଏହି ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ। ମନ୍ତ୍ରଣା ଲଗାଇବା ପରେ ମୋଘରକୁ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ସଜାଇଦେ। ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ମୁଁ ଏହି କିଛି ଜାଣେନି, ମୁନି। ମୋ ବିଷୟରେ, ତୁମେ ପତି ଭାବେ, ଏବଂ ମୋ ପ୍ରଜାତି ବିଷୟରେ କହ, ଓ ପାପରହିତ।” ବୁଧ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଇଳା, ତୁମେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପରେ ଅଛ। ମୋ ନାମ କାମୁକ, ମୁଁ ବୁଧ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ବହୁ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ମୋ ପିତା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ସେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବୁଧଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଘର ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ମାୟାରେ ନିର୍ମିତ। ଇଳା ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଏହି ମହଲ ରେ ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ: “ଆହ, କେଉଁ ଆଚରଣ, କେଉଁ ସୌନ୍ଦର୍ୟ, କେଉଁ ଧନ, କେଉଁ ପ୍ରଜାତି—ମୋ ଏବଂ ମୋ ପତିର! ଆହ, କେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକର୍ଷଣ!” ଇଳା ବୁଧ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅନନ୍ଦ କଲେ, ଏକ ଏପରି ଘରରେ ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଅଛି, ଏକ ଇନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରାସାଦ ପରି। ତାପରେ, ମନୁଙ୍କ ଅନୁସୂତି, ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ—ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ନେତୃତ୍ୱରେ—ଶରବନ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ରଜାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଘୋଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ଶରୀର ରତ୍ନ ରଥର ରେଖାରେ ଚମକୁଥିଲା, ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର। ସମସ୍ତେ ରଥକୁ ଚିହ୍ନି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ: “ଏହି ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ନାମର ଘୋଡ଼ା, ସେହି ମହାତ୍ମାର।” ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା କିପରି ଘୋଡ଼ି ହେଲା, କେଉଁ କାରଣରେ? ସେମାନେ ପୁରୋହିତ ମୈତ୍ରାବରୁଣିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। “ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା କଣ?” ସେମାନେ ପଚାରିଲେ। “ଯୋଗ ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କହ।” ବସିଷ୍ଠ ଧ୍ୟାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସବୁ ଦେଖି, କହିଲେ: “ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଶରବନରେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଏକ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ: ଏଠାରେ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ସେ ନାରୀ ହେବେ। ଏହି ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ରଜା ସହିତ ନାରୀ ହେଲେ, ଏବଂ ପୁନଃ ପୁରୁଷତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ, ଯେପରି ଧନର ଲୋକପାଳ ସହିତ ସମ୍ମିଳିତ। ଏହିପରି, ପିନାକୀନ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ତେଣୁ, ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ପାର୍ବତୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଦେଇ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଦୁଇଜଣ କହିଲେ, “ଏହି ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହେବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ— ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧରୁ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳିବ, ଦୁଇଜଣକୁ ଦିଆଯିବ। ତେଣୁ କିମ୍ପୁରୁଷ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁରୁଷ ହେବେ।” ସମ୍ମତି ଦେଇ, ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଚାଲିଗଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ପୁରୁଷ ଚେଲା ହେଲେ। ଏକ ମାସ ପୁରୁଷ ଭାବେ, ଆଉ ଏକ ମାସ ନାରୀ ଭାବେ ରହିଲେ। ବୁଧଙ୍କ ଘରରେ ନିଲା ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ। ସେ ଏକ ଗୁଣମୟ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ବୁଧ, ଏହି ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଭୂମିକୁ ଇଳା ନାମରେ “ଇଳାବୃତ” ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ୟ ଭାଗୀ ଦୂର୍ବାର ଆରମ୍ଭରେ, ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ଇଳା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏପରି, ପୁରୁରବା ମାନବ ଲିନ୍ର ଆଦିପୁରୁଷ ହେଲେ। ସୂର୍ୟବଂଶର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମ। ଇଳା କିମ୍ପୁରୁଷ ଥିବା ଦିନରେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ। ପରେ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ତିନି ପୁଅ ହେଲେ, ସମସ୍ତେ ଅଜୟ। ଉତ୍କଳ, ଗୟା, ଓ ପ୍ରବଳ ହରିତାଶ୍ୱ। ଉତ୍କଳଙ୍କ ବଂଶ ଉତ୍କଳ ଭାବରେ, ଗୟାଙ୍କ ବଂଶ ଗୟା ଭାବରେ ପରିଚିତ। ହରିତାଶ୍ୱଙ୍କ ପୂର୍ବ ଭାଗ କୁରୁ ସହିତ ଖ୍ୟାତି ଲଭିଲା। ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ, ପୁରୁରବାଙ୍କ ପୁଅକୁ ରଜା ଭାବରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ବଡ଼ ପୁଅ, ମଧ୍ୟ ଭାଗ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପାଇଲେ, ଯାହା ଜଗତର ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଆବର୍ତ୍ତ କରିଥିଲା, ଏଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଫଳ ସହିତ ଭୋଜନ କଲେ। ନରିଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଶୁଚି, ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ନଭାଗଙ୍କ ପୁଅ ଅମ୍ବରୀଷ; ଧୃଷ୍ଟଙ୍କ ତିନି ପୁଅ—ଧୃତକେତୁ, ଚିତ୍ରନାଥ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଣଧୃଷ୍ଟ। ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ପୁଅ ଅନର୍ତ୍ତ, ତାଙ୍କ ଝିଅ ସୁକନ୍ୟା। ଅନର୍ତ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ରୋଚମନ, ପ୍ରବଳ; ଭୂମି ଅନର୍ତ୍ତ ଭାବରେ, ନଗର କୁଶାସ୍ଥଳୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ରୋଚମନଙ୍କ ପୁଅ ରେବା, ରୈବତ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ; ତାଙ୍କ ଏକ ଶତ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କକୁଦ୍ମି ନାମରେ ପରିଚିତ। ତାଙ୍କ ଝିଅ ରେବତୀ, ଖ୍ୟାତି, ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ; ଏବଂ ଅନେକ କରୁଷ, ପୃଥିବୀରେ ଖ୍ୟାତ, କରୁଷଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ପୃଷଧ୍ର ଏକ ଗାଏ କୁ ହତ୍ୟା କରିବାରୁ ଶୁଦ୍ର ହେଲେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରୁ। ଏବେ ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ବିବରଣ କହିବି—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ଶୁଣ। ବିକୁକ୍ଷି, ଦେବରତ ଭାବରେ ଉପଲବ୍ଧ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ପୁଅ; ଏକ ଶତ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼, ତାଙ୍କ ପନ୍ଦର ପୁଅ ଥିଲେ। ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଜାମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଆଉ ଚଉଦ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶତ ହେଲେ। ମେରୁ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ରଜାମାନେ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ କକୁତ୍ସ୍ଥ ନାମରେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସୁୟୋଧନ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ପୃଥୁ; ପୃଥୁଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ୱଗସ; ବିଶ୍ୱଗସଙ୍କ ପୁଅ ଇନ୍ଦୁ; ତାଙ୍କୁ ଯୁବନଶ୍ୱ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଶ୍ରାବସ୍ତା, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁବନଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ବତ୍ସକ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୌଡ଼ ଭୂମିରେ ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ନଗର ନିର୍ମିତ ହେଲା। ଶ୍ରାବସ୍ତାଙ୍କୁ ବୃହଦାଶ୍ୱ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ତାଙ୍କୁ କୁବଳାଶ୍ୱ; ସେ ଧୁନ୍ଧୁ ନିପାତ କରି ଧୁନ୍ଧୁମାର ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ତିନି ପୁଅ—ଦୃଢ଼ାଶ୍ୱ, ଦଣ୍ଡ, ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କପିଳାଶ୍ୱ; ଧୁନ୍ଧୁମାରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ବଂଶର ପ୍ରସଙ୍ଗ ପ୍ରବାହ ଚାଲିଥିଲା।